સ્ટોરરૂમની દીવાલ તોડતાં જ છૂપું વીજળી મીટર મળ્યું, દીકરાએ પિતા પર ચોરીનો આક્ષેપ મૂક્યો ત્યારે પિતાએ ધ્રૂજતા અવાજે કહ્યું કે...

દિવાળીના તહેવારની સફાઈ ચાલી રહી હતી અને ઘરના પાછળના સ્ટોરરૂમમાં જૂના સામાનની ધૂળ ઉડી રહી હતી.

કેયુર પોતાના હાથમાં હથોડી અને છીણી લઈને ભેજવાળી જૂની દીવાલ પરથી ઉખડી ગયેલું પ્લાસ્ટર છોલી રહ્યો હતો.

તેની પત્ની જાગૃતિ જૂના પિત્તળના વાસણો, મોટા તપેલાં અને પતરાના ડબ્બાઓ એક તરફ ખસેડીને વ્યવસ્થિત સાફ કરી રહી હતી.

બપોરના સમયે ઘરના આ બંધ ઓરડામાં પંખો ન હોવાથી બંને પરસેવે રેબઝેબ થઈ ગયાં હતાં.

અચાનક કબાટ પાછળની દીવાલ પર છીણીનો જોરદાર ઘા વાગતાં જ પોકળ અવાજ આવ્યો અને ઈંટોનો એક મોટો હિસ્સો નીચે ખરી પડ્યો.

દીવાલની અંદર એક નાનો ચોરસ ગુપ્ત ખાંચો બનેલો હતો, જેને લાકડાના જાડા પાટિયાથી બહુ કાળજીપૂર્વક ઢાંકેલો હતો.

કેયુરે ઉત્સુકતાથી એ લાકડાનું પાટિયું હટાવ્યું તો તેની આંખો આશ્ચર્યથી પહોળી થઈ ગઈ.

અંદર એક જૂનું પણ સંપૂર્ણ ચાલુ હાલતનું વીજળીનું મીટર લાલ બત્તી સાથે ધીમે ધીમે અવિરત ફરી રહ્યું હતું.

મીટરના કાળા પાતળા તાર દીવાલના પાછળના ભાગમાંથી કાણું પાડીને સીધા બહાર તરફ જઈ રહ્યા હતા.

'જાગૃતિ, અહીં આવીને જો તો ખરી! આપણા આ બંધ સ્ટોરરૂમમાં આ બીજું વીજળીનું મીટર ક્યાંથી આવ્યું?' કેયુરે અચરજ સાથે મોટેથી અવાજ આપ્યો.

જાગૃતિ પોતાનો પાલવ કમરે બાંધીને દોડી આવી અને દીવાલની અંદર ધબકતા મીટરને જોઈને સાવ સ્તબ્ધ થઈ ગઈ.

'આપણા ઘરના મુખ્ય દરવાજે તો સરકારી મીટર લાગેલું છે, તો પછી આ બીજું છૂપું મીટર અહીં કોણે લગાવ્યું હશે?' જાગૃતિએ આશંકા સાથે પૂછ્યું.

કેયુરના કપાળ પર ચિંતાની ઊંડી કરચલીઓ ઉપસી આવી અને તેના મનમાં અચાનક ભારે ક્રોધ ભરાઈ ગયો.

દર મહિને ઘરમાં વીજળીનું બિલ ચારથી પાંચ હજાર રૂપિયા જેવી મોટી રકમ આવતું હતું અને તેમનું માસિક બજેટ ખોરવાઈ જતું હતું.

અને અહીં ઘરની અંદર જ એક છૂપું મીટર વર્ષોથી કોઈ અજાણી લાઈન ચલાવી રહ્યું હતું અને તેનું બિલ કદાચ તેઓ જ ભરી રહ્યા હતા.

'જો વીજળી બોર્ડવાળાને આની ગંધ પણ આવશે તો આપણને લાખો રૂપિયાનો દંડ ફટકારશે અને જેલ ભેગા કરી દેશે.' કેયુર દાંત પીસીને ગુસ્સામાં બબડ્યો.

તેણે તરત જ ઘરની ઓસરીમાં બેઠેલા પોતાના વૃદ્ધ પિતા નવનીતભાઈને જોરથી બૂમ પાડીને બોલાવ્યા.

નવનીતભાઈ હાથમાં ચશ્મા અને છાપું પકડીને લાકડીના ટેકે ધીમા પગલે સ્ટોરરૂમમાં આવ્યા.

'શું થયું કેયુર? આટલી બપોરે આખા ઘરમાં કેમ આટલી બૂમાબૂમ કરી રહ્યો છે?' પિતાએ શાંત ભાવે પૂછ્યું.

કેયુરે દીવાલના એ ખાંચા તરફ આંગળી ચીંધી, 'બાપુજી, આ જુઓ! આ દીવાલ પાછળ બીજું મીટર કોણે અને કેમ છુપાવી રાખ્યું છે?'

નવનીતભાઈની નજર જેવી એ ફરતા મીટર અને બહાર જતા વાયર પર પડી, તેમનો ચહેરો ક્ષણવારમાં સાવ ફીકો પડી ગયો.

તેમના ધ્રૂજતા હાથમાંથી છાપું સરકીને જમીન પર પડી ગયું અને તેમના હોઠ જાણે સાવ સિવાઈ ગયા.

'તમે સાવ ચૂપ કેમ થઈ ગયા બાપુજી? શું તમને આ ગેરકાયદે વીજળી કનેક્શન વિશે પહેલેથી બધી ખબર હતી?' કેયુરનો અવાજ વધુ ઊંચો થયો.

'બેટા, તું ખોટો ઉશ્કેરાઈ રહ્યો છે. એ કોઈ ગેરકાયદે કામ નથી, એ તો બહુ જૂની વાત છે.' નવનીતભાઈએ થથરતા અવાજે ખુલાસો આપવા પ્રયત્ન કર્યો.

'જૂની વાત એટલે શું બાપુજી? આ મીટર અત્યારે પણ જીવંત છે અને લાઈટનું બિલ આપણા માથે આવે છે!' કેયુરે કઠોર અવાજે સંભળાવ્યું.

'તમે અમને આખી જિંદગી પ્રામાણિકતા અને ધર્મના પાઠ ભણાવતા રહ્યા અને પોતે ઘરમાં આવું ચોરીનું કામ કરી રાખ્યું છે?'

પોતાના જ દીકરાના મોઢેથી 'ચોરી' જેવો અપમાનજનક શબ્દ સાંભળીને નવનીતભાઈના કાળજામાં તીણો ઘા વાગ્યો.

તેમની આંખોમાં અપાર વેદનાના ઝળઝળિયાં આવી ગયા, છતાં તેમણે દીકરા સામે કોઈ કડવો શબ્દ ન ઉચ્ચાર્યો.

'કેયુર, તું જે સમજે છે એવું અધર્મનું કંઈ જ નથી. તું એ તાર કાપવાનો પ્રયત્ન ન કરતો.' પિતાએ બે હાથ જોડીને આજીજી કરી.

પરંતુ કેયુરના માથે ક્રોધ સવાર હતો. તેણે ટૂલબોક્સમાંથી પક્કડ ઉપાડ્યું અને તાર કાપવા માટે હાથ લંબાવ્યો.

'હું હમણાં જ આ તાર કાપી નાખું છું અને બહાર જઈને જોઈ લઉં કે આપણા ખર્ચે કોની લાઈટ બળે છે!' કેયુર આક્રોશમાં બોલ્યો.

નવનીતભાઈએ ધ્રૂજતા હાથે દીકરાનો હાથ મજબૂતીથી પકડી લીધો, 'જો તું એ તાર કાપીશ, તો એક જીવ અંધારામાં ડૂબી જશે બેટા.'

પિતાના ચહેરા પરની લાચારી અને આ ગૂઢ શબ્દો સાંભળીને કેયુરનો હાથ ક્ષણભર અટકી ગયો, પણ તેનો ગુસ્સો શાંત ન થયો.

'તો પછી મને સીધેસીધું કહો કે આ તાર કોના ઘરે જાય છે? નહીંતર હું પોતે બહાર જઈને શોધી કાઢીશ.' કેયુરે મક્કમતાથી કહ્યું.

કેયુર ઘરના પાછળના નાના દરવાજેથી બહાર નીકળ્યો અને દીવાલ પરથી પસાર થતા પાતળા કાળા વાયરને બારીકાઈથી અનુસરવા લાગ્યો.

વાયર પાછળની સાંકડી ગલી વટાવીને એક સાવ જૂની, નળિયાવાળી એક જ ઓરડાની નાની કાચી ઓરડી તરફ જતો હતો.

એ ઓરડીમાં એક વૃદ્ધ અને અત્યંત લાચાર વિધવા માજી કાન્તાબા વર્ષોથી એકલાં રહેતાં હતાં.

કેયુરે ત્યાં પહોંચીને જોયું તો એ અંધારી ઓરડીની છત પરથી લટકતો એક નાનો પીળો બલ્બ ઝાંખો પ્રકાશ પાથરી રહ્યો હતો.

ઓરડીના ખૂણામાં મૂકેલા જૂના ખાટલા પર એક વૃદ્ધ માજી ખાંસતા ખાંસતા રામચરિતમાનસની જૂની ચોપડી વાંચી રહ્યાં હતાં.

તેમના ખાટલા પાસે ટેબલ પર મૂકેલો એક નાનો ટેબલ પંખો ધીમા અવાજ સાથે સતત ફરી રહ્યો હતો.

કેયુર ઓરડીના ઉંબરે આવીને ઊભો રહ્યો. તેની અંદરનો આક્રોશ સહેજ ઓગળ્યો પણ મનની મૂંઝવણ અનેકગણી વધી ગઈ.

'કાન્તાબા, તમારા ઘરમાં આ વીજળીનો વાયર ક્યાંથી આવે છે?' કેયુરે સીધો અને વેધક સવાલ પૂછ્યો.

કાન્તાબાએ આંખો પરથી ચશ્મા ઊંચા કર્યા અને કેયુરને જોઈને તેમના કરચલીવાળા ચહેરા પર એક અસીમ સ્નેહભર્યું સ્મિત આવી ગયું.

'અરે કેયુર બેટા! આવ, અંદર આવ. ઘણા મહિનાઓ પછી આ ગરીબ માવડીની ઝૂંપડીમાં પગ મૂક્યો.' માજીએ વહાલથી આવકાર આપ્યો.

'માજી, હું અહીં કોઈ મીઠાસભર્યા સંબંધો બાંધવા નથી આવ્યો. મને ચોખ્ખો જવાબ આપો કે આ લાઈટનો તાર અમારા ઘરના મીટરમાંથી કેમ જોડાયેલો છે?'

આ કઠોર સવાલ સાંભળતાં જ કાન્તાબાના ચહેરા પરનું સ્મિત ક્ષણવારમાં અદૃશ્ય થઈ ગયું અને તેમની આંખો આંસુથી છલકાઈ ગઈ.

તેમણે ધ્રૂજતા હાથે માથું નમાવી દીધું, 'બેટા, શું તારા પૂજ્ય બાપુજીએ તને આજ સુધી આ વિશે કંઈ નથી કહ્યું?'

'ના, બાપુજી કશું બોલવા તૈયાર નથી. એટલે જ હું જાતે આ રહસ્ય જાણવા તમારી પાસે આવ્યો છું.' કેયુરે કહ્યું.

તેટલામાં પાછળની સાંકડી ગલીમાંથી ધીમા પગલાં અને લાકડીનો ટેકો લેવાનો અવાજ આવ્યો. નવનીતભાઈ હાંફતા હાંફતા ત્યાં આવી પહોંચ્યા હતા.

તેમની પાછળ પાછળ જાગૃતિ પણ ચિંતાતુર ચહેરે દોડતી આવી પહોંચી હતી.

'કાન્તાબહેન, તમે રહેવા દો, હું જ મારા દીકરાને આખી જિંદગીનું સાચું સત્ય કહી દઉં છું.' નવનીતભાઈએ ભારે હૈયે ઓરડીમાં પગ મૂકતાં કહ્યું.

નવનીતભાઈ ઓરડીના પથ્થરના ઉંબરે બેસી ગયા અને વર્ષો જૂની દબાયેલી પીડા તેમના વૃદ્ધ ચહેરા પર છલકાઈ આવી.

'કેયુર, તું જ્યારે માંડ પાંચ વર્ષનો હતો ત્યારે આપણા આ વિસ્તારમાં ભયાનક પૂર આવ્યું હતું, તને કંઈ યાદ છે?' પિતાએ પૂછ્યું.

કેયુરે નકારમાં માથું ધુણાવ્યું, 'ના બાપુજી, મને એ સમયનું કોઈ ખાસ સ્મરણ નથી.'

'તે વખતે આપણું મકાન સાવ કાચું અને નબળું હતું, અને પૂરના ધસમસતા પાણીમાં આખી દીવાલ તૂટી પડવાની અણી પર હતી.'

'કાન્તાબહેનના સ્વર્ગસ્થ પતિ શંકરભાઈ મિલમાં મારા સૌથી વફાદાર સાથી અને સગા ભાઈ કરતાં પણ વધુ જીવજાન મિત્ર હતા.'

'તે ભયાનક રાત્રે પૂરના પાણી ઘરમાં ઘૂસી ગયા અને છત તૂટી પડવા લાગી ત્યારે શંકરભાઈ પોતાનો જીવ જોખમમાં મૂકીને દોડી આવ્યા હતા.'

'તેમણે છાતીસમાણા પાણીમાં ઝંપલાવીને તને અને તારી સ્વર્ગસ્થ માતાને પોતાના મજબૂત ખભા પર બેસાડીને સુરક્ષિત બહાર કાઢ્યા હતા.'

કેયુરની છાતીમાં એક જોરદાર ધ્રાસકો પડ્યો અને તે પિતાના કરમાયેલા ચહેરા સામે એકીટશે તાકી રહ્યો.

'પણ તને સુરક્ષિત બહાર મૂક્યા પછી જ્યારે તેઓ ઘરનો છેલ્લો સામાન અને દસ્તાવેજો કાઢવા અંદર ગયા, ત્યારે આખી માટીની છત તેમના પર તૂટી પડી.'

'તેમણે આપણા આખા પરિવારને નવજીવન આપવા માટે પોતાના પ્રાણની આહુતિ આપી દીધી હતી બેટા.' નવનીતભાઈનો અવાજ ડૂસકાં સાથે રડમસ થઈ ગયો.

ઓરડીના ખૂણામાં બેઠેલાં કાન્તાબા પોતાના જૂના સાડલાના છેડેથી મોં ઢાંકીને ડસકે ડસકે રડવા લાગ્યાં.

'શંકરભાઈના ગયા પછી કાન્તાબહેન આ સંસારમાં સાવ નિરાધાર થઈ ગયાં અને તેમનો કોઈ સહારો કે ઓથ નહોતી રહી.'

'મેં શંકરભાઈના અગ્નિસંસ્કાર વખતે ગંગાજળ હાથમાં લઈને પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી કે આ માવડીને જીવતેજીવ ક્યારેય કોઈ તકલીફ પડવા નહીં દઉં.'

'વર્ષો વીતતાં ગયાં અને વીજળી કંપનીના કાયદા કડક બન્યા. આ કાચી ઓરડીમાં વીજળીનું નવું મીટર લેવા માટે હજારો રૂપિયાનો મોટો ખર્ચ થતો હતો.'

'કાન્તાબહેન પાસે એટલી રકમ નહોતી અને કંપનીવાળાએ બાકી બિલના બહાને તેમની જૂની લાઈન કાયમ માટે કાપી નાખી હતી.'

'ઓરડીમાં ઘોર અંધારું થઈ ગયું હતું અને ઉનાળાની કાળઝાળ બળબળતી ગરમીમાં આ એકલાં માજી ગૂંગળાઈને બીમાર પડી ગયાં હતાં.'

'તે વખતે મેં મારા પોતાના અંગત ખર્ચે કાયદેસર સરકારી મંજૂરી મેળવીને આપણા ઘરના કમ્પાઉન્ડમાં એક વધારાનું સબ-મીટર નંખાવ્યું હતું.'

'મેં એ મીટર સ્ટોરરૂમની દીવાલ પાછળ એટલા માટે કાળજીપૂર્વક છુપાવ્યું હતું જેથી ઘરમાં કોઈને એમ ન લાગે કે આપણે કોઈ પર દયા કરીએ છીએ.'

'અને કાન્તાબહેનના સ્વાભિમાનને પણ કોઈ દિવસ ઠેસ ન પહોંચે કે તેઓ કોઈ પારકાના પૈસે મફતમાં જીવી રહ્યાં છે.'

'દર મહિને જે વધારાનું યુનિટ બિલ આવે છે, તે હું મારી નાની નિવૃત્તિ પેન્શનની રકમમાંથી ચૂપચાપ બેંકમાં જઈને ભરી આવું છું.'

નવનીતભાઈએ પોતાના કુર્તાના અંદરના ખિસ્સામાંથી જૂની બેંક પાસબુક કાઢીને ધ્રૂજતા હાથે કેયુરની હથેળીમાં મૂકી.

તેમાં દર મહિને વીજળી કંપનીને નિયમિત પેન્શનમાંથી જમા કરાવેલી રસીદોની સ્પષ્ટ અને ચોખ્ખી એન્ટ્રીઓ درج થયેલી હતી.

'કેયુર, મેં ક્યારેય તમારા ઘરખર્ચ કે કરિયાણાના પૈસામાંથી એક રૂપિયો પણ આ કામમાં વાપર્યો નથી.' પિતાએ ભીની આંખે કહ્યું.

'જે માણસે તને આ દુનિયા બતાવવા માટે પોતાનો જીવ હોમી દીધો, તેની વિધવા પત્નીને બે બલ્બનો ઉજાસ અને પંખાની હવા આપવી એ શું મારો ગુનો છે?'

પિતાના આ પવિત્ર અને ઊંડા શબ્દો સાંભળીને કેયુરના પગ નીચેથી જાણે સમગ્ર પૃથ્વી સરકી ગઈ.

તેના હાથમાંથી લોખંડનું પક્કડ છૂટીને પથ્થરની જમીન પર પછડાયું અને તેનો કારમો રણકો આખી ઓરડીમાં ગૂંજી ઊઠ્યો.

પોતાના દેવ સમાન ત્યાગી પિતા પર પોતે 'વીજળી ચોરી'નો નીચ આક્ષેપ મૂક્યો હતો એ વિચારે જ કેયુરનું માથું શરમ અને પશ્ચાતાપથી ઝૂકી ગયું.

તેણે જોયું કે કાન્તાબા પોતાના ધ્રૂજતા હાથે ખાટલા પરથી નીચે ઉતરીને ઊભાં થવાનો કષ્ટપૂર્વક પ્રયત્ન કરી રહ્યાં હતાં.

'દીકરા કેયુર, તું તારા બાપુજી પર જરાય ગુસ્સે ન થા. જો તને વાંધો હોય તો હમણાં જ આ લાઈટનો તાર કાપી નાખ, હું ખુશીથી અંધારામાં રહી લઈશ.' માજી કરગરી ઊઠ્યાં.

કેયુરથી હવે આ દ્રશ્ય સહન ન થયું. તે દોડીને કાન્તાબાના ચરણોમાં ઢળી પડ્યો.

'ના માજી! મને માફ કરી દો. હું તમારા પતિના મહાન બલિદાનને અને મારા બાપુજીના દેવ જેવા હૃદયને ઓળખી ન શક્યો.' કેયુર ધ્રૂસકે ને ધ્રૂસકે રડી પડ્યો.

જાગૃતિની આંખોમાંથી પણ અવિરત અશ્રુધારા વહી નીકળી અને તેણે પણ આગળ વધીને માજીના બંને પગ પકડી લીધા.

કેયુર ઊભો થયો અને પોતાના પિતા નવનીતભાઈને બંને હાથેથી જોરથી વળગી પડ્યો.

'બાપુજી, મને માફ કરી દો! મેં મારા અહંકાર, લોભ અને અજ્ઞાનમાં તમને ચોર કહીને મોટું પાપ કર્યું છે.'

'તમે તો આ ધરતી પર સાક્ષાત ધર્મની મૂરત છો, જેમણે આખી જિંદગી પવિત્ર વચન અને નિઃસ્વાર્થ સંબંધ નિભાવવામાં કાઢી નાખી.'

નવનીતભાઈએ દીકરાના માથા પર સ્નેહથી હાથ ફેરવ્યો અને તેને પોતાની છાતી સરસો દબાવી લીધો.

'બેટા, તારો કોઈ વાંક નથી. આજના જમાનામાં ઘરની જવાબદારી સંભાળતી વખતે આવી શંકા થવી સ્વાભાવિક છે.'

'પણ જિંદગીમાં હંમેશા યાદ રાખજે કે સંબંધો માત્ર લોહીના નથી હોતા, બલિદાનના સંબંધો લોહી કરતાં પણ અનેકગણા પવિત્ર હોય છે.'

કેયુરે પોતાના આંસુ લૂછતાં અત્યંત મક્કમ અને ગંભીર અવાજે કહ્યું, 'બાપુજી, આજથી આ મીટર ક્યારેય દીવાલ પાછળ છુપાવીને નહીં રખાય.'

'અને આ ઓરડીનું બિલ હવેથી તમે તમારી પેન્શનમાંથી નહીં ભરો, એ બિલ આખી જિંદગી ભરવાની જવાબદારી આ દીકરાની છે.'

તે દિવસે સ્ટોરરૂમની દીવાલ પાછળ છુપાયેલું એ મીટર માત્ર વીજળી નહીં, પણ માનવતા અને વફાદારીનો અખંડ પ્રકાશ બનીને પ્રગટી ઊઠ્યું.

ઘરમાંથી તમામ ગેરસમજ, કડવાશ અને સ્વાર્થનો અંધકાર હંમેશ માટે દૂર થઈ ગયો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.