ટીફીન ભૂલી ગયેલો પતિ જ્યારે અચાનક બપોરે ઘરે પાછો ફર્યો ત્યારે રસોડાની બારીમાંથી...

સવારે સાડા સાત વાગ્યે જ્યારે મનોજ પોતાના જૂના ચંપલની તૂટેલી વાધરી દોરાથી સરખી કરી રહ્યો હતો ત્યારે આરતી રસોડામાંથી સ્ટીલનો ગોળ ડબ્બો લઈને બહાર આવી.

આરતીના મોં પર એક મીઠું સ્મિત હતું અને તેના હાથમાં રહેલી કપડાની જૂની થેલીમાં મનોજનો બપોરનો રોટલો સંભાળીને બંધાયેલો હતો.

"લ્યો, તમારું ટીફીન તૈયાર છે, આજે મેં વહેલી સવારે ઊઠીને ખાસ ગરમાગરમ રોટલી બનાવી છે."

મનોજે થેલી હાથમાં લીધી અને આરતીના સુકાઈ ગયેલા, પીળા પડેલા ચહેરા સામે એકીટશે જોયું.

લગ્નને સાત વર્ષ થઈ ગયા હતા પણ મનોજે ક્યારેય આરતીના ચહેરા પર આટલી લાચારી અને અશક્તિ નહોતી જોઈ.

છેલ્લા ત્રણ મહિના પહેલાં મનોજ જે ખાનગી એન્જિનિયરિંગ વર્કશોપમાં લેથ મશીન પર કામ કરતો હતો તે અચાનક માલિકના દેવાને કારણે બંધ થઈ ગયું હતું.

કંપનીના માલિકે છેલ્લા બે મહિનાનો પગાર પણ નહોતો ચૂકવ્યો અને રાતોરાત કારખાનાને તાળાં મારી દીધાં હતાં.

ત્યારથી મનોજ રોજ સવારે નવી નોકરીની શોધમાં અને નાનાં-મોટાં છૂટક મજૂરીના કામ માટે આખો દિવસ ધગધગતા તડકામાં શહેરમાં ભટકતો હતો.

ઘરની આર્થિક પરિસ્થિતિ એટલી હદે વણસી ગઈ હતી કે છેલ્લા બે મહિનાથી મકાનનું ભાડું પણ ચડી ગયું હતું અને મકાનમાલિક રોજ સવારે આવીને ઘર ખાલી કરવાની ધમકી આપતો હતો.

"આરતી, તેં અને બાપુજીએ કંઈ ખાધું કે નહીં?" મનોજે ભારે હૈયે ચિંતાથી પૂછ્યું.

"હા, અમે તો સવારે જ ચા સાથે બાકી રહેલી ભાખરી ખાઈ લીધી અને ચિંટુને પણ ગરમ દૂધ પાઈ દીધું છે." આરતીએ સહજતાથી જવાબ આપ્યો.

"રસોડામાં ઘણું અનાજ પડ્યું છે, તમે અમારી જરાય ચિંતા કર્યા વગર શાંતિથી જાઓ અને બપોરે સમયસર જમી લેજો."

મનોજે આરતીના શબ્દો પર ભોળાભાવે વિશ્વાસ રાખી લીધો અને ટીફીનની થેલી જૂની સાઇકલના હેન્ડલ પર લટકાવીને નીકળી પડ્યો.

બપોરના બાર વાગ્યા સુધી મનોજ શહેરની જીઆઈડીસીમાં પાંચ અલગ અલગ ફેક્ટરીઓમાં ગયો પણ દરેક જગ્યાએ દરવાજે 'નવા કારીગરોની જરૂર નથી' એવું પાટિયું લટકેલું હતું.

રસ્તામાં તેનો જૂનો સાથીદાર હરેશ મળ્યો જે પણ બેરોજગાર થઈને ભટકતો હતો.

બંને જણા એક ચાની લારી પાસે ઊભા રહ્યા અને હરેશે એક બીડી સળગાવીને કહ્યું, "મનોજ, આ જમાનામાં ઈમાનદાર માણસ માટે બે ટંકની રોટલી મેળવવી પણ ગુનો બની ગઈ છે."

મનોજનું હૃદય ભારે થઈ ગયું અને તે આગળ ચાલી નીકળ્યો.

બપોરે દોઢ વાગ્યે ધૂળિયા રસ્તા પર એક ઘટાદાર વડલા નીચે મનોજ થાકીને લોથપોથ થઈને બેઠો અને પાણીનો બાટલો ખોલ્યો.

તેણે ભૂખના કારણે ધ્રૂજતા હાથે ટીફીનનો ડબ્બો ખોલ્યો.

ડબ્બામાં માત્ર બે સાદી સૂકી રોટલી અને અથાણાનો એક નાનો મરચાંનો ટુકડો હતો.

તેમાં કોઈ શાક નહોતું, ન તો કોઈ દાળ કે છાશનું ટીપું હતું.

મનોજને થયું કે જો ઘરમાં અનાજની છૂટ હોય તો આરતીએ શાક કેમ ન બનાવ્યું?

પણ પછી તેણે પોતાના મનને મનાવ્યું કે કદાચ શાકભાજી લાવવાના છૂટક પૈસા નહીં હોય એટલે આરતીએ અથાણું મૂકી આપ્યું હશે.

તેણે એક રોટલી ગળા નીચે માંડ ઉતારી પણ તેનું મન અંદરથી સતત કચવાતું રહ્યું.

અચાનક તેને યાદ આવ્યું કે સાંજે ચાર વાગ્યે એક સરકારી કોન્ટ્રાક્ટરને મળવાનું હતું અને તેના માટે પોતાનું જૂનું આઈટીઆઈનું અસલ પ્રમાણપત્ર સાથે રાખવાનું હતું.

તે ઉતાવળમાં તે ફાઈલ ઘરના કબાટના ખાનામાં જ ભૂલી ગયો હતો.

જો પ્રમાણપત્ર નહીં બતાવે તો કદાચ મળનારી નાની આશા પણ હાથમાંથી સરકી જાય તેમ હતી.

મનોજે ઝડપથી સાઇકલ પાછી વાળી અને બપોરે અઢી વાગ્યે પોતાના ઘરની ગલીમાં પહોંચ્યો.

શેરીમાં બપોરનો આકરો વૈશાખી તડકો ધખી રહ્યો હતો અને આખો મહોલ્લો સૂમસામ હતો.

મનોજે વિચાર્યું કે કદાચ બાપુજી કે દીકરો ઊંઘતા હશે એટલે દરવાજો જોરથી ખખડાવીને ખલેલ ન પહોંચાડવી.

તેણે ઓસરીની બાજુમાં આવેલી જૂની લાકડાની બારીમાંથી અંદર જોયું.

રસોડામાંથી વાસણ ખખડવાનો એક સાવ ધીમો અવાજ આવી રહ્યો હતો.

મનોજે બારીના સળિયા વચ્ચેથી રસોડા તરફ નજર કરી.

અંદરનું દ્રશ્ય જોતાં જ મનોજની છાતીમાં જાણે કોઈએ તીક્ષ્ણ ખંજર ભોંકી દીધું હોય તેવી અસહ્ય વેદના થઈ.

ચૂલા પર એક જૂની એલ્યુમિનિયમની તપેલીમાં માત્ર સાદું પાણી ઊકળી રહ્યું હતું.

રસોડાના બધા પિત્તળના અને સ્ટીલના મોટા અનાજના ડબ્બાઓ ખુલ્લા અને ઊંધા વળેલા પડ્યા હતા જેમાં અનાજનો એક પણ દાણો નહોતો.

ચાર વર્ષનો નાનો દીકરો ચિંટુ ખાલી થાળી લઈને જમીન પર બેઠો હતો અને રડતાં રડતાં કહેતો હતો, "મમ્મી, મને બહુ ભૂખ લાગી છે, રોટલી આપ ને."

આરતીએ સવારે મનોજ માટે જે બે રોટલી બનાવી હતી તે લોટના વાસણના તળિયે ચોંટેલા કણિકને પાણી છાંટીને ખોતર્યો હતો.

તેમાંથી તેણે એક નાનકડી પાતળી પાપડી જેવી ભાખરી બનાવી હતી.

તેણે તે નાનકડી ભાખરીનો અડધો ભાગ ચિંટુના હાથમાં આપ્યો અને બાકીનો અડધો ટુકડો બહારના ઓરડામાં સૂતેલા વૃદ્ધ બાપુજીની થાળીમાં ગરમ પાણી સાથે મૂકી આવી.

જ્યારે ચિંટુએ ખાતાં ખાતાં પૂછ્યું, "મમ્મી, તું કેમ નથી ખાતી? તારી થાળી ક્યાં છે?"

ત્યારે આરતીએ વહાલથી દીકરાના માથા પર હાથ ફેરવ્યો અને પોતાની આંખોમાં આવેલા આંસુ છુપાવીને હસીને કહ્યું.

"બેટા, આજે મારે અગિયારસનો મોટો ઉપવાસ છે, ભગવાનને પ્રાર્થના કરવાની છે એટલે હું માત્ર પાણી પીશ."

એટલું કહીને આરતી ચૂલા પાસે જમીન પર બેસી ગઈ.

તેણે એક સ્ટીલના ગ્લાસમાં નવશેકું પાણી લીધું અને તેમાં ચપટી મીઠું નાખીને ચમચીથી હલાવ્યું.

તે મીઠાવાળું પાણી હોઠે લગાવીને તે ધીમે ધીમે પીવા લાગી જેથી પેટનો ખાડો ભરાઈ જાય અને ચક્કર ન આવે.

તેના ગાલ પરથી બે મોટાં આંસુના ટીપાં સરીને તે પાણીના ગ્લાસમાં ટપક્યાં.

તે છેલ્લા ચાર દિવસથી આ રીતે ભૂખી રહીને માત્ર મીઠાવાળું પાણી પીને ઘરના લોકોને સાચવી રહી હતી જેથી તેનો પતિ બહાર જઈને લાચાર ન બને.

આ દ્રશ્ય જોઈને બારી બહાર ઊભેલા મનોજના પગ નીચેથી ધરતી સરકી ગઈ.

તેના હાથમાંથી સાઇકલની ચાવી નીચે પછડાઈ અને એક જોરદાર ડૂસકું તેના ગળામાંથી બહાર નીકળી ગયું.

તેણે જે સ્ત્રીને સવારે હસતાં હસતાં પોતાનું ટીફીન આપતી જોઈ હતી, તે સ્ત્રી પોતાના શરીરને અંદરથી બાળીને પરિવારની આબરૂ બચાવી રહી હતી.

મનોજથી હવે સહન ન થયું.

તેણે ઘરનો આગળનો દરવાજો જોરથી ધકેલ્યો અને રસોડામાં ધસી ગયો.

આરતી ચમકીને ઊભી થઈ ગઈ અને હાથમાં રહેલો પાણીનો ગ્લાસ સાડલા પાછળ છુપાવવા લાગી.

"તમે? આ સમયે પાછા કેમ આવ્યા? તબિયત તો સારી છે ને?" આરતીએ હંમેશની જેમ ચહેરા પર બનાવટી સ્મિત લાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

મનોજ એક શબ્દ પણ બોલી ન શક્યો.

તેણે આગળ વધીને આરતીના હાથમાંથી તે પાણીનો ગ્લાસ બળપૂર્વક છીનવી લીધો અને જમીન પર પછાડ્યો.

તેણે રસોડાના ખાલી પડેલા ડબ્બાઓ તરફ બંને હાથ ફેલાવ્યા અને તેની આંખોમાંથી અશ્રુધારા વહી નીકળી.

"આરતી, તું મારી સાથે આટલું મોટું જૂઠ બોલી રહી હતી?"

"મને તું રોજ સવારે પેટ ભરીને રોટલી ખવડાવીને મોકલે છે અને પોતે અહીં ચાર દિવસથી મીઠાવાળું પાણી પીને દિવસો કાઢે છે?"

"આ તારો અગિયારસનો ઉપવાસ છે કે આપણી ગરીબીનો ઢાંકપિછોડો છે?"

મનોજ રસોડાના ઉંબરા પર બેસી પડ્યો અને બંને હાથથી પોતાનું મોં ઢાંકીને પોક મૂકીને રડી પડ્યો.

એક પુરુષ માટે પોતાની પત્નીને ભૂખથી તરફડતી જોવી એનાથી મોટી કોઈ લાચારી આ સંસારમાં હોઈ ન શકે.

આરતી પણ પોતાની જાતને સંભાળી ન શકી અને મનોજના ખોળામાં માથું મૂકીને રડવા લાગી.

"મને માફ કરી દો, પણ હું શું કરું?"

"તમે આખો દિવસ ગરમીમાં નોકરી શોધવા માટે સાઇકલના પેડલ મારો છો, જો તમારા પેટમાં અન્ન નહીં હોય તો તમે રસ્તામાં ક્યાંક ઢળી પડશો."

"બાપુજી ઘરડા છે અને ચિંટુ હજુ માસૂમ છે, એ ભૂખ સહન ન કરી શકે."

"હું તો જુવાન છું, ચાર દિવસ ભૂખી રહીશ તો મારું લોહી નહીં સુકાઈ જાય."

"પણ જો તમારો ઉત્સાહ તૂટી જશે તો આ આખું ઘર વેરવિખેર થઈ જશે."

આ સાંભળીને બહારના ઓરડામાંથી લાકડીના ટેકે ધ્રૂજતા ધ્રૂજતા વૃદ્ધ બાપુજી પણ રસોડામાં આવ્યા.

તેમની આંખોમાંથી પણ ચોધાર આંસુ વહી રહ્યાં હતાં.

"બેટા મનોજ, આ આપણી વહુ નથી પણ સાક્ષાત અન્નપૂર્ણા છે જેણે આપણી ભૂખને પોતાના પેટમાં ધરબી દીધી છે."

મનોજે ઊભા થઈને આરતીના બંને હાથ પોતાના હાથમાં લીધા અને તેની આંખો લૂછી.

તેણે અવાજમાં એક નવી મક્કમતા અને ગંભીરતા લાવીને કહ્યું.

"આરતી, આજ પછી આપણે સુખી હોઈએ કે દુઃખી, અડધી રોટલી હશે તો પણ સાથે બેસીને વહેંચીને ખાઈશું."

"જો ઘરમાં અનાજ નહીં હોય તો આપણે બધા સાથે ઉપવાસ કરીશું પણ તું ક્યારેય મારાથી સત્ય નહીં છુપાવે."

"મને તારા સમ છે, જો તેં ફરી ક્યારેય આવું કર્યું તો."

આરતીએ ધ્રૂજતા હાથે મનોજના ખભા પર માથું મૂકી દીધું અને શાંત થઈ ગઈ.

બરાબર તે જ ઘડીએ બહારના દરવાજે કોઈએ મોટા અવાજે સાદ પાડ્યો, "મનોજભાઈ ઘરમાં છો કે?"

મનોજે બહાર જઈને જોયું તો તેમના મહોલ્લાના પ્રતિષ્ઠિત અનાજના મોટા વેપારી વિઠ્ઠલભાઈ પોતાની ગાડી સાથે ઊભા હતા.

"મનોજ, પેલા નવા સરકારી અનાજના ગોડાઉનમાં હિસાબ-કિતાબ રાખવા અને મશીનરીની દેખરેખ રાખવા માટે એક ભરોસાપાત્ર અને પ્રામાણિક કારીગરની તાત્કાલિક જરૂર પડી છે."

"મેં તારું નામ આપ્યું છે અને ગોડાઉનના માલિકે તને કાલ સવારથી જ દર મહિને અઢાર હજારના પગારે કાયમી નોકરી પર રાખી લીધો છે."

"અને આ મહિનાનું રાશન, ઘઉંનો કટ્ટો, તેલનો ડબ્બો અને કઠોળ હું તારા માટે અત્યારે જ ગાડીમાં ભરીને લાવ્યો છું, ચાલ ઉપાડવામાં મદદ કર."

આ સાંભળતાં જ આખા ઘરમાં હર્ષનું મોજું ફરી વળ્યું.

બાપુજીએ હાથ જોડીને આકાશ તરફ જોયું અને ભગવાન દ્વારકાધીશનો પાડ માન્યો.

મનોજે આરતી સામે જોયું જેની આંખોમાં હવે લાચારીના નહીં પણ શ્રદ્ધા, પ્રેમ અને આશાના આંસુ છલકાઈ રહ્યાં હતાં.

જે ઘરમાં સ્ત્રીનો આવો પવિત્ર ત્યાગ હોય અને પુરુષનું આવું સમર્પણ હોય તે પરિવારને ઈશ્વર ક્યારેય અટવાવા દેતો નથી.

તે સાંજે આખા પરિવારે સાથે બેસીને પ્રેમથી ગરમાગરમ ભોજન લીધું અને ઘરના આંગણે ફરી ખુશીઓનો સૂરજ ઊગી નીકળ્યો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.