વૃદ્ધ માતાના ઘર આગળ રોજ સવારે છૂપી સાવરણી લગાવતા માણસને દીકરાએ લાકડીથી પકડ્યો, સત્ય સાંભળી દીકરો ચોધાર આંસુએ...

સવારના સાડા ચાર વાગ્યા હતા અને આખા ગામમાં ગાઢ અંધકાર અને રાતની ગુલાબી ઠંડી હજુ પથરાયેલી હતી.

શાંતાબા પોતાના વર્ષો જૂના પૈતૃક મકાનની ઓસરીમાં લાકડાના ખાટલા પર બેસીને હાથમાં તુલસીની માળા ફેરવી રહ્યાં હતાં.

શાંતાબાની ઉંમર પંચોતેર વર્ષની થઈ ચૂકી હતી અને તેમના બંને ઘૂંટણમાં અસહ્ય વા અને સોજાના કારણે તેઓ સીધા ચાલી પણ શકતાં નહોતાં.

તેમના પતિ મનસુખભાઈના અવસાનને પંદર વર્ષ થઈ ગયા હતા અને ત્યારથી તેઓ આ જૂના નળિયાવાળા મકાનમાં સાવ એકલાં જ રહેતાં હતાં.

તેમનો એકમાત્ર દીકરો પંકજ અને પુત્રવધૂ નયના ગામના નવા પરામાં એક મોટો બંગલો બનાવીને અલગ રહેતાં હતાં.

પંકજ દર અઠવાડિયે આવીને શાંતાબા પર સતત દબાણ કરતો હતો કે આ જૂનું મકાન કોઈ મોટા બિલ્ડરને વેચી દો અને અમારી સાથે નવા ઘરમાં આવીને રહો.

પરંતુ શાંતાબા પોતાના સ્વર્ગસ્થ પતિની આખરી નિશાની સમાન આ પવિત્ર ઘરનો ઉંબરો છોડવા ક્યારેય તૈયાર નહોતાં.

શાંતાબા માટે પોતાના ઘરનું આંગણું અને ઓટલો એ માત્ર માટી કે પથ્થર નહોતા, પણ આખા વંશની પવિત્ર આબરૂ, લક્ષ્મી અને સંસ્કાર હતાં.

તેઓ હંમેશા કહેતાં કે જ્યાં સુધી હું જીવું છું ત્યાં સુધી આ ઉંબરો ક્યારેય સૂનો કે ગંદો નહીં રહે.

પરંતુ છેલ્લા છ મહિનાથી શાંતાબાના ઘરમાં એક અત્યંત વિચિત્ર, અકળ અને ચમત્કારિક ઘટના બની રહી હતી.

દરરોજ સવારે બરાબર પાંચ વાગ્યે જ્યારે શાંતાબા પૂજા કરવા માટે ઓસરીનો મોટો લાકડાનો દરવાજો ખોલતાં, ત્યારે તેમનો આખો ઓટલો અને આગળનું વિશાળ આંગણું સાવ ચોખ્ખું ચણાક થઈ ગયેલું જોવા મળતું હતું.

કોઈ અજાણી વ્યક્તિ રોજ સવારે વહેલી પરોઢે, કોઈ જાગે તે પહેલાં આવીને આખું આંગણું સાવરણીથી વાળી જતું હતું.

ત્યાં કૂવામાંથી તાજું પાણી લાવીને સુગંધિત છંટકાવ કરી જતું હતું અને ઓટલાના પગથિયાં પર તાજા કડવા લીમડાના દાતણ તથા બે તાજા ગલગોટાના પીળા ફૂલ મૂકી જતું હતું.

શાંતાબા આ અદ્ભુત સેવા જોઈને રોજ આકાશ સામે હાથ જોડતાં અને પોતાના ઈષ્ટદેવનો આભાર માનતાં કે કોઈ દેવદૂત તેમની લાચારી સમજીને મદદ કરી રહ્યો છે.

ગઈકાલે સાંજે જ્યારે પંકજ આવ્યો અને તેણે ઓટલા પર તાજા પાણીનો છંટકાવ અને ફૂલો જોયાં, ત્યારે તે ભારે ક્રોધે ભરાયો.

'બા, તમે સાવ ભોળાં છો, આ કોઈ ભગવાનનો ચમત્કાર નથી, આ કોઈ લુચ્ચા અને બદમાશ માણસનું કાવતરું છે!' પંકજે તીખા અવાજે કહ્યું.

'ગામમાં જમીનોના ભાવ આસમાને પહોંચ્યા છે, કોઈ ધૂર્ત માણસ રોજ સવારે ચોરીછૂપીથી આપણા ઘરમાં ઘૂસીને આ બધું કરે છે જેથી ભવિષ્યમાં આ મિલકત પર પોતાનો કબ્જો જમાવી શકે અથવા કોઈ મેલી વિદ્યા કરી શકે!'

'આજે રાત્રે હું અહીં જ રોકાઈશ અને એ બદમાશને રંગેહાથે પકડીને પોલીસના હવાલે કરીશ!' પંકજે કડક અવાજે ધમકી આપી.

શાંતાબાએ પંકજને હાથ જોડીને ખૂબ સમજાવ્યો કે કોઈ નિસ્વાર્થ ભાવે પુણ્યનું કામ કરતું હશે, તું કોઈ નિર્દોષ માણસ પર વહેમ ન કર.

પરંતુ પૈસા અને મિલકતના લોભમાં અંધ બનેલો પંકજ એકનો બે ન થયો.

રાતના સાડા ચાર વાગ્યા હતા અને પંકજ ઓસરીના મોટા લાકડાના થાંભલા પાછળ અંધારામાં મોટી લાકડી લઈને છુપાઈને ઊભો હતો.

ઠંડી હવામાં આંગણામાં ઊભેલા પીપળાના વૃક્ષના પાંદડા ખખડવાનો ધીમો અવાજ આવી રહ્યો હતો.

બરાબર પોણા પાંચ વાગ્યે આંગણાનો લાકડાનો જૂનો ડેલો અત્યંત ધીમેથી, કોઈ અવાજ કર્યા વગર સહેજ ખૂલ્યો.

એક કાળો પડછાયો અંદર પ્રવેશ્યો, જેના હાથમાં દેશી ખજૂરીની લાંબી સાવરણી અને પાણીની નાની પિત્તળની ડોલ હતી.

તે વ્યક્તિએ સાવ નીરવ શાંતિથી, પગલાંનો અવાજ પણ ન થાય તે રીતે આંગણામાં ઝાડુ લગાવવાનું શરૂ કર્યું.

પંકજનો પિત્તો ગયો, તે એક જ કૂદકે થાંભલા પાછળથી બહાર ધસી આવ્યો અને પોતાના હાથમાં રહેલી મોટી બેટરીનો પ્રચંડ પ્રકાશ તે માણસના ચહેરા પર ફેંક્યો.

'ઊભો રહે હરામખોર ચોર! આજે તું રંગેહાથે પકડાઈ ગયો છે!' પંકજે રાક્ષસી ગર્જના કરી અને તે માણસનો કાંઠલો પકડીને માથા પર લાકડી ઉગામી.

પરંતુ જેવો ટોર્ચનો પ્રકાશ તે માણસના ચહેરા પર પડ્યો, તેવો જ પંકજનો હાથ હવામાં જ થીજી ગયો.

સામે ઊભેલો માણસ કોઈ ચોર, ગુંડો કે બિલ્ડરનો માણસ નહોતો, પણ ગામના બજારમાં સાદી શાકભાજીની હાથલારી ચલાવતો પિસ્તાલીસ વર્ષનો ગરીબ કિશોર હતો.

કિશોરના હાથમાંથી સાવરણી નીચે લાદી પર પડી ગઈ અને તે પંકજ સામે બંને હાથ જોડીને થથરવા લાગ્યો.

'પંકજભાઈ, મને મારશો નહીં... હું કોઈ ખરાબ ઇરાદાથી કે ચોરી કરવા અહીં નથી આવ્યો,' કિશોરે અત્યંત નમ્ર, કરુણ અને કાંપતા અવાજે કહ્યું.

બરાબર એ જ વખતે અંદરના ઓરડાનો દરવાજો ખૂલ્યો અને હાથમાં લાકડીના ટેકે ધ્રૂજતાં ધ્રૂજતાં શાંતાબા બહાર ઓસરીમાં દોડી આવ્યાં.

'પંકજ! છોડી દે એને! તું આ શું અનર્થ કરી રહ્યો છે?' શાંતાબાએ આક્રોશ અને દર્દથી બૂમ પાડી.

પંકજે કિશોરને ધક્કો મારીને ઓટલા પાસે ફેંક્યો, 'બા, જુઓ તમારા આ કહેવાતા ચમત્કારને! આ શાકભાજી વાળો કિશોર રોજ સવારે આપણા ઘરમાં ઘૂસી આવતો હતો!'

'કિશોર, તું સાચેસાચું બોલી દે કે તું કોના કહેવાથી આ નાટક કરી રહ્યો છે? તારે આ લાખોની જમીન પચાવી પાડવી છે?' પંકજે ફરી લાકડી ઉગામી.

કિશોરની આંખોમાંથી આંસુનો ધોધ વહી નીકળ્યો અને તે સીધો ઓસરીના પગથિયાં પર શાંતાબાના ચરણોમાં ઢળી પડ્યો.

'ના પંકજભાઈ, ભગવાન ભોળાનાથના સોગંદ ખાઈને કહું છું કે મને આ જમીન, મિલકત કે રૂપિયાનો કોઈ મોહ નથી,' કિશોરનો અવાજ ડૂસકાંમાં ફેરવાઈ ગયો.

'આજે હું તમને ત્રીસ વર્ષ જૂનું એ કાળું સત્ય જણાવવા માંગુ છું, જે કદાચ તમે ભૂલી ગયા છો પણ મારું હૃદય મરતાં દમ સુધી નહીં ભૂલી શકે.'

પંકજ અને શાંતાબા બંને સ્તબ્ધ થઈને કિશોર સામે તાકી રહ્યા.

કિશોરે રડતાં રડતાં પોતાના ભૂતકાળનો પડદો ખોલ્યો:

'ત્રીસ વર્ષ પહેલાં જ્યારે હું માંડ પંદર વર્ષનો અનાથ, લાચાર અને ભૂખ્યો બાળક હતો, ત્યારે આખા ગામમાં કોઈ મને રોટલાનો સૂકો ટુકડો પણ આપવા તૈયાર નહોતું.'

'એક કાળી બપોરે ભૂખ સહન ન થતાં મેં તમારા સ્વર્ગસ્થ પિતા મનસુખકાકાની કરિયાણાની દુકાનમાંથી ગોળનો એક નાનો ટુકડો ચોરી લીધો હતો.'

'ગામના દસ-બાર વેપારીઓ ભેગા થઈને મને ચોર કહીને આ ઓટલા પાસે બાંધીને લાકડીઓથી ઢોરમાર મારી રહ્યા હતા.'

'મારું માથું ફૂટી ગયું હતું, લોહીની ધારા વહેતી હતી અને હું જીવન-મરણ વચ્ચે તરફડી રહ્યો હતો.'

'તે સમયે આ સાક્ષાત જોગમાયા સમાન શાંતાબા રસોડામાંથી દોડી આવ્યાં હતાં અને તેમણે પેલા ક્રોધિત માણસોની લાકડીઓ સામે પોતાના બંને હાથ ફેલાવી દીધા હતા.'

'શાંતાબાએ ગામના મોભીઓને કહ્યું હતું કે જો આ ભૂખ્યા અનાથ બાળકને મારવો હોય તો પહેલાં મારી છાતી ચીરીને નીકળવું પડશે!'

'બાએ મને પોતાના ઘરમાં આશરો આપ્યો, મારા ઘા પર પોતાના હાથે હળદર ચોળી અને મને પ્રેમથી પોતાના હાથે ગરમ કંસાર અને દૂધ ખવડાવ્યું હતું.'

'જ્યારે મને ભયાનક તાવ આવ્યો, ત્યારે બાએ પંદર દિવસ સુધી ઉજાગરા કરીને પોતાના સગા દીકરાની જેમ મારી સેવા કરી હતી.'

'બા રોજ સવારે વહેલા ઊઠીને પોતાના આંગણાનો ઉંબરો પૂજતાં અને કહેતાં કે જે ઘરમાં ઉંબરો સાફ હોય ત્યાં સાક્ષાત અન્નપૂર્ણાનો વાસ હોય છે.'

કિશોરે પોતાના આંસુ લૂછ્યા અને ગળગળા અવાજે આગળ બોલ્યો:

'છ મહિના પહેલાં એક દિવસ હું બપોરે શાકભાજી આપવા આવ્યો, ત્યારે મેં જોયું કે બા પોતાના ગોઠણના અસહ્ય દર્દના કારણે સહેજ પણ વાંકા વળી શકતાં નહોતાં.'

'બા આંગણામાં સાવરણી પકડીને કચરો વાળવા જતાં લાદી પર ઢળી પડ્યાં હતાં અને લાચારીથી રડી રહ્યાં હતાં.'

'તે દિવસે બાએ પોતાના ઈષ્ટદેવ સામે હાથ જોડીને કહ્યું હતું કે હે પ્રભુ, હવે મારાથી આ ઉંબરો પણ નથી વળાતો, હવે મને તારી પાસે બોલાવી લે.'

'મેં તે જ દિવસે મારા હૃદય પર પથ્થર મૂકીને ભીષ્મ પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી કે જ્યાં સુધી મારા શરીરમાં શ્વાસ બાકી છે, ત્યાં સુધી મારી આ દેવ જેવી બાના આંગણામાં ક્યારેય ધૂળનો એક કણ પણ નહીં રહેવા દઉં!'

'હું રોજ સવારે સાડા ચાર વાગ્યે અહીં આવીને છૂપી રીતે આંગણું વાળી જતો હતો જેથી બાને કોઈ શરમ કે સંકોચ ન થાય અને તેમનો આ પવિત્ર ઉંબરો સદાય ચોખ્ખો રહે.'

'પંકજભાઈ, હું કોઈ જમીન કે પૈસાનો ભૂખ્યો નથી, હું તો માત્ર મારી આ દેવી સમાન માતાના જૂના ઉપકારનું એક ટીપું ઋણ ચૂકવી રહ્યો હતો!'

આ શબ્દો સાંભળતાં જ પંકજના હાથમાંથી લાકડી નીચે પડી ગઈ અને પથ્થર પર અથડાઈને દૂર ફંગોળાઈ ગઈ.

તેના કાનમાં જાણે આકાશ તૂટી પડ્યું હોય તેવો અસહ્ય સન્નાટો છવાઈ ગયો.

તેનું આખું અસ્તિત્વ શરમ, ગ્લાનિ અને પશ્ચાતાપના અગ્નિમાં બળવા લાગ્યું.

જે માતાને તે પોતે સગો દીકરો હોવા છતાં એકલી છોડીને બંગલામાં જતો રહ્યો હતો અને જેને તે માત્ર મિલકતનો બોજ સમજતો હતો, એ માતાના ચરણોની રજ માથે ચડાવવા માટે એક પારકો ગરીબ માણસ રોજ પરોઢિયે આવીને સાવરણી લગાવતો હતો.

પંકજની આંખોમાંથી પશ્ચાતાપના આંસુનો ધોધ વહી નીકળ્યો.

તે સીધો કિશોર પાસે દોડી ગયો અને તેના બંને હાથ પોતાના હાથમાં પકડી લીધા.

'કિશોરભાઈ... મારા ભાઈ, મને માફ કરી દો!' પંકજનો અવાજ ડૂસકાંમાં રૂંધાઈ ગયો હતો.

'હું સગો દીકરો થઈને પણ સાવ નગુણો, સ્વાર્થી અને આંધળો સાબિત થયો, અને તમે પારકા થઈને પણ સાચા દીકરાનો ધર્મ નિભાવી ગયા!'

'તમે આજે મારી અહંકારી આંખો કાયમ માટે ખોલી નાખી છે!' પંકજ પોકેપોકે રડી પડ્યો.

શાંતાબા આગળ આવ્યાં અને તેમણે પોતાના બંને ધ્રૂજતા હાથ કિશોર અને પંકજના માથે મૂકી દીધા.

માતાની આંખોમાંથી પણ હર્ષ અને વાત્સલ્યના આંસુ છલકાઈ ગયાં.

'કિશોર, તું પારકો નથી બેટા, તું તો મારા પંકજ કરતાં પણ મોટો મારો દીકરો છે!' શાંતાબાએ કિશોરને પોતાની છાતી સરસો ચાંપી લીધો.

પંકજે બાના પગ પકડીને કહ્યું, 'બા, હવે આ મકાન ક્યારેય નહીં વેચાય, હું અને નયના આજે જ અમારો સામાન લઈને અહીં તમારા આ પવિત્ર ઉંબરે કાયમ માટે રહેવા આવી જઈશું!'

સવારનો પહેલો સોનેરી સૂર્યકિરણ આંગણાના પવિત્ર ઉંબરા પર પથરાયો.

અને એ આંગણામાં એક નિસ્વાર્થ કૃતજ્ઞતા, સમર્પણ અને પારિવારિક એકતાનો અમર દીપક સદાય માટે ઝળહળી ઊઠ્યો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.