વર્ષો સુધી જે માણસ પર આંખો બંધ કરીને ભરોસો કર્યો એણે એક દિવસ તોલા વજનમાં એવી કરામત કરી કે જાણીને ભલભલા વેપારીઓના...
સોસાયટીના મુખ્ય ગેટથી એક પરિચિત અવાજ ગુંજતો હતો જે આખી સોસાયટીના લોકોને જગાડી દેતો હતો. એ અવાજ હતો કાંતિભાઈનો જે પોતાની હાથલારી લઈને રોજ સવારે શાકભાજી વેચવા માટે આવી પહોંચતા હતા.
કાંતિભાઈની ઉંમર પચાસની આસપાસ હશે પણ તેમના ચહેરા પર ક્યારેય થાક જોવા મળતો નહોતો. તેમના માથાના અડધા વાળ સફેદ થઈ ગયા હતા અને ચહેરા પર સમયના ઘસરકા સ્પષ્ટ દેખાતા હતા. છતાં તેમની આંખોમાં એક અનોખી ચમક અને હોઠ પર હંમેશા એક મીઠું સ્મિત રહેતું હતું. સવારના ચાર વાગ્યે માર્કેટમાંથી એકદમ તાજા અને લીલાછમ શાકભાજી લાવીને તેઓ સોસાયટીમાં વહેલા આવી જતા હતા. તેમની લારી પર ગોઠવાયેલા લાલચોળ ટામેટા, લીલાછમ રીંગણ, તાજી ભીંડી અને કોથમીર જોઈને જ કોઈનું પણ મન મોહી જાય.
સોસાયટીની દરેક સ્ત્રી સવારે કાંતિભાઈની રાહ જોતી ઉભી હોય. જેમ જ કાંતિભાઈ સોસાયટીના ચોકમાં પોતાની લારી ઊભી રાખતા એટલે થોડી જ વારમાં આજુબાજુના ઘરોમાંથી મહિલાઓ પોતાના હાથમાં થેલીઓ લઈને દોડી આવતી હતી. આ સોસાયટીમાં વર્ષોથી એક અલિખિત નિયમ બની ગયો હતો. કોઈ પણ મહિલા કાંતિભાઈ પાસે શાકભાજીનું વજન બરાબર કરાવવાની તકલીફ લેતી નહોતી. કાંતિભાઈ પોતાની જૂની લોખંડની ત્રાજવા-વજનિયા વાળી કાનૂની પદ્ધતિથી શાક તોલીને આપતા અને મહિલાઓ આંખો બંધ કરીને એ થેલી હાથમાં લઈ લેતી હતી.
આ પાછળનું એક જ કારણ હતું અને તે હતું ભરોસો. કાંતિભાઈ છેલ્લા દસ વર્ષથી આ સોસાયટીમાં આવતા હતા. ક્યારેય કોઈને એવું નહોતું લાગ્યું કે કાંતિભાઈએ વજનમાં ઓછું આપ્યું હોય કે સડેલું શાકભાજી પધરાવી દીધું હોય. ઘણીવાર તો એવું બનતું કે કોઈ બહેન પાસે પૈસા છૂટા ન હોય તો કાંતિભાઈ હસતા મુખે કહેતા કે કાંઈ વાંધો નહીં બહેન, કાલે આપી દેજો. પૈસા ક્યાં ભાગી જવાના છે. આ જ ઈમાનદારી અને સરળ સ્વભાવને કારણે સોસાયટીના લોકો માટે તેઓ માત્ર એક શાકભાજીવાળા નહોતા પણ પરિવારના એક સભ્ય જેવા બની ગયા હતા.
આ જ સોસાયટીના સી-બ્લોકમાં રોહિત નામનો એક શિક્ષિત યુવાન રહેતો હતો. રોહિતે હમણાં જ શહેરની મોટી એન્જિનિયરિંગ કોલેજમાંથી પોતાનો અભ્યાસ પૂરો કર્યો હતો અને એક મલ્ટીનેશનલ કંપનીમાં સારા હોદ્દા પર નોકરી મેળવી હતી. રોહિત આજની પેઢીનો યુવાન હતો જે દરેક વસ્તુને તર્ક, ગણતરી અને ટેક્નોલોજીના ચશ્માથી જોતો હતો. તેને આજના જમાનામાં કોઈના પર આંખો બંધ કરીને ભરોસો કરવો બિલકુલ પસંદ નહોતો. તે હંમેશા માનતો કે દુનિયામાં દરેક માણસ પોતાના સ્વાર્થ માટે જ કામ કરે છે અને કોઈ વગર સ્વાર્થે સીધો રહી શકતું નથી.
રોહિત અવારનવાર સવારે વરંડામાં ઊભો રહીને કાંતિભાઈની લારી પર થતી ભીડને જોતો હતો. તેને ખૂબ જ આશ્ચર્ય થતું કે આજના સમયમાં પણ સોસાયટીની ભણેલી-ગણેલી સ્ત્રીઓ આ શાકભાજીવાળા પર આટલો બધો વિશ્વાસ કેમ કરે છે. એક પણ સ્ત્રી ક્યારેય વજનિયા સામે બરાબર જોતી પણ નથી. રોહિતના મનમાં ઘણીવાર એવો શંકાસ્પદ વિચાર આવતો કે ચોક્કસ આ શાકભાજીવાળો લોખંડના વજનિયાના તળિયે કોઈ ચુંબક ચોંટાડીને લોકોને છેતરતો હશે અથવા તો ત્રાજવાની દાંડી મારવામાં હોશિયાર હશે. આખરે દુનિયામાં કોઈ નુકસાન કરીને વેપાર થોડું કરે.
એક રવિવારની સવારે રોહિત ઘરે જ હતો. તેની માતા રસોડામાં રસોઈ બનાવી રહી હતી અને અચાનક શાકભાજી ખૂટી ગયા. માતાએ રોહિતને કહ્યું કે બેટા જરા નીચે જઈને કાંતિભાઈ પાસેથી એક કિલો બટાકા અને અડધો કિલો દૂધી લઈ આવ. રોહિતને પોતાની શંકા દૂર કરવાનો આ ઉત્તમ મોકો મળ્યો. તેણે મનોમન એક પ્લાન બનાવ્યો. તે ઘરમાંથી એક નાનો ડિજિટલ વજન કાંટો લઈને નીચે ગયો જે તે પોતાના પર્સનલ કુરિયરના વજન માપવા માટે વાપરતો હતો. તેણે એ કાંટો પોતાના ખિસ્સામાં છુપાવી દીધો હતો.
રોહિત કાંતિભાઈની લારી પાસે પહોંચ્યો. હંમેશાની જેમ કાંતિભાઈએ રોહિતને જોઈને આદરપૂર્વક પૂછ્યું કે આવો રોહિતભાઈ, આજે તો રવિવારની રજા લાગે છે. બોલો શું આપું તમને એકદમ તાજું શાકભાજી આવ્યું છે. રોહિતે ગંભીર અવાજે કહ્યું કે મને એક કિલો બટાકા આપો. કાંતિભાઈએ તરત જ પોતાના જૂના લોખંડના ત્રાજવામાં એક કિલોનું વજનિયું મૂક્યું અને બીજા પલ્લામાં બટાકા ભરવા લાગ્યા. કાંતિભાઈએ બટાકા તોલીને પ્લાસ્ટિકની થેલીમાં ભરીને રોહિતના હાથમાં આપ્યા.
રોહિતે થેલી હાથમાં લીધી પણ તે ત્યાંથી ગયો નહીં. તેણે આજુબાજુ જોયું અને ખિસ્સામાંથી પોતાનો ડિજિટલ કાંટો બહાર કાઢ્યો. સોસાયટીના બીજા બે-ત્રણ લોકો પણ ત્યાં ઊભા હતા. રોહિતે બધાની સામે કાંતિભાઈએ આપેલા બટાકાની થેલી પોતાના ડિજિટલ કાંટા પર લટકાવી દીધી. રોહિતને ખાતરી હતી કે વજન નવસો ગ્રામ કે સાડા નવસો ગ્રામ જ નીકળશે અને તે કાંતિભાઈની પોલ આખી સોસાયટી સામે ખોલી નાખશે. પરંતુ જેવું ડિજિટલ કાંટાની સ્ક્રીન પર રીડિંગ આવ્યું, રોહિતની આંખો પહોળી થઈ ગઈ.
ડિજિટલ કાંટા પર વજન એક કિલો અને પચાસ ગ્રામ બતાવી રહ્યું હતું. એટલે કે કાંતિભાઈએ તોલેલા એક કિલો બટાકામાં પચાસ ગ્રામ બટાકા વધારે હતા. રોહિતને લાગ્યું કે કદાચ કાંટામાં કોઈ ખામી હશે અથવા ભૂલથી વધારે મોટો બટાકો મુકાઈ ગયો હશે. તેણે શંકા દૂર કરવા માટે કાંતિભાઈને કહ્યું કે મને અડધો કિલો દૂધી પણ આપો. કાંતિભાઈએ ફરીથી શાંતિથી એક દૂધી લીધી, તેને ત્રાજવામાં તોલી અને થેલીમાં મૂકી આપી. રોહિતે ફરીથી એ થેલી પોતાના ડિજિટલ કાંટા પર ચડાવી. આ વખતે પણ વજન પાંચસો ગ્રામની જગ્યાએ પાંચસો ચાલીસ ગ્રામ આવ્યું.
રોહિત એકદમ સ્તબ્ધ થઈ ગયો. તેનું એન્જિનિયર મગજ આ ગણતરી સ્વીકારવા તૈયાર નહોતું. જે માણસને તે ચોર સમજી રહ્યો હતો, તે તો દરેક ગ્રાહકને પોતાના ગજવામાંથી વધારે માલ આપી રહ્યો હતો. આજના સ્પર્ધાત્મક જમાનામાં જ્યાં મોટા મોટા મોલ અને દુકાનદારો ગ્રામ-ગ્રામના પૈસા વસૂલ કરે છે અને પેકિંગમાં વજન ઓછું આપે છે, ત્યાં એક સામાન્ય લારીવાળો માણસ આ રીતે વેપાર કઈ રીતે કરી શકે. રોહિતથી પોતાનો સવાલ રોકી શકાયો નહીં.
તેણે કાંતિભાઈની નજીક જઈને પૂછ્યું કે કાંતિભાઈ, મેં અત્યારે તમારા તોલેલા શાકભાજી મારા ડિજિટલ કાંટા પર ચેક કર્યા. બંને વખતે તમારા વજનિયા કરતાં શાકભાજી પચાસ ગ્રામ જેટલું વધારે નીકળ્યું છે. તમે રોજ સોસાયટીમાં પચાસ-સો પરિવારોને શાકભાજી આપો છો. જો તમે દરેકને આ રીતે વધારે શાકભાજી આપતા રહેશો, તો દિવસના અંતે તમારું આટલું બધું શાકભાજી તો એમનેમ જતું રહેશે. મને એ સમજાતું નથી કે તમે આટલી મોંઘવારીમાં ઘર કેમ ચલાવો છો. તમને આમાં મોટું નુકસાન નથી જતું.
કાંતિભાઈએ રોહિતની વાત બહુ ધ્યાનથી સાંભળી. તેમના ચહેરા પર રોહિતની શંકા પ્રત્યે કોઈ ગુસ્સો કે નારાજગી નહોતી. તેમણે શાંતિથી ત્રાજવું બાજુ પર મૂક્યું, પોતાના ખભા પર રાખેલો પંચિયાનો ટુકડો લીધો અને કપાળ પરનો પરસેવો લૂછ્યો. પછી રોહિતના ખભા પર હાથ મૂકીને ખૂબ જ નમ્રતાથી બોલ્યા કે સાહેબ, હું બહુ ભણેલો માણસ નથી અને તમારી જેમ મને મોટી મોટી ગણતરીઓ કરતા પણ નથી આવડતું. હું તો બસ એટલું જ જાણું છું કે આ લોખંડના ત્રાજવા છે, કોઈ ડિજિટલ મશીન નથી. આમાં ક્યારેક પવનના લીધે કે હાથના ધ્રુજવાને લીધે પાંચ-પચાસ ગ્રામ આઘુંપાછું થઈ શકે છે.
કાંતિભાઈએ આગળ કહ્યું કે સાહેબ, જો ગણતરીમાં કોઈ ભૂલ થાય અને હું ઓછું તોલી આપું તો મારા ગજવામાંથી થોડા પૈસા ખૂટશે અથવા તમારો થોડો ફાયદો થશે. પણ જો મારી દાનતમાં ખોટ આવી જાય અને હું જાણીજોઈને કોઈને ઓછું આપવાનું શરૂ કરું, તો આ સોસાયટીના લોકોએ મારા પર જે વર્ષોથી અખંડ ભરોસો મૂક્યો છે ને સાહેબ, એ ભરોસો કાયમ માટે ખૂટી જશે. પૈસા તો આજે ખૂટશે તો કાલે મહેનત કરીને ફરી કમાઈ લઈશ, પણ એકવાર જો માણસનો ભરોસો અને વિશ્વાસ તૂટી ગયો ને સાહેબ, તો એ દુનિયાની કોઈ બજારમાં ગમે તેટલા પૈસા ખર્ચવા છતાં પાછો નહીં મળે.
હું જ્યારે સવારે શાક તોલું છું ત્યારે ભગવાનને સાક્ષી રાખીને તોલું છું કે મારા ઘરે જઈને કોઈ એવું ન કહે કે કાંતિએ આજે આપણને છેતર્યા. આ સોસાયટીના લોકો મને જે માન આપે છે, મારા પર જે વિશ્વાસ રાખે છે, એ મારા માટે આ પચાસ ગ્રામ શાકભાજી કરતાં હજારો ગણો કિંમતી છે. મારી ભૂખ રોટલાથી સંતોષાઈ જાય છે સાહેબ, મારે કોઈ મોટો બંગલો નથી બનાવવો. બસ રાત્રે જ્યારે આંખ બંધ કરું ત્યારે ઊંઘ સાફ અને પવિત્ર આવવી જોઈએ.
કાંતિભાઈના આ શબ્દો સાંભળીને રોહિતની બોલતી બંધ થઈ ગઈ. જે યુવાન પોતાની ડિગ્રી અને જ્ઞાનના અહંકારમાં એક ગરીબ માણસની ઈમાનદારી માપવા નીકળ્યો હતો, તે આજે ખુદ નાનો સાબિત થઈ ગયો હતો. કાંતિભાઈએ તેને જિંદગીનું એ સૌથી મોટું પુસ્તક ભણાવી દીધું હતું જે કોઈ મોટી યુનિવર્સિટીમાં શીખવવામાં આવતું નથી. રોહિતની આંખો ભીની થઈ ગઈ. તેણે ચૂપચાપ ડિજિટલ કાંટો ખિસ્સામાં સરકાવી દીધો અને કાંતિભાઈ સામે હાથ જોડીને ઊભો રહી ગયો. તેને સમજાઈ ગયું કે ભરોસો એ દુનિયાની સૌથી મોંઘી મૂડી છે જે માત્ર પવિત્ર દાનતથી જ કમાઈ શકાય છે.
જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો.