જ્યારે સિંહે કેટલાય દિવસો સુધી બકરી પર હુમલો ન કર્યો, પણ અંતે ભૂખ સામે આવતા જ...

પ્રોફેસર અવિનાશ એક ખૂબ જ જાણીતા અને બુદ્ધિશાળી જીવવિજ્ઞાની હતા. તેમનું આખું જીવન પ્રાણીઓના વર્તન અને તેમની માનસિકતા પર સંશોધન કરવામાં જ વીત્યું હતું. તેઓ હંમેશા એવું માનતા કે દુનિયામાં કોઈપણ જીવ જન્મથી હિંસક કે ક્રૂર નથી હોતો, પરંતુ તેની આસપાસની પરિસ્થિતિઓ તેને તેવા બનવા માટે મજબૂર કરે છે. આ સિદ્ધાંતને સાબિત કરવા માટે તેમણે પોતાના જીવનમાં ઘણા બધા પ્રયોગો કર્યા હતા. તેમના આ સંશોધનોને કારણે આખા દેશમાં તેમનું નામ ખૂબ જ આદરપૂર્વક લેવામાં આવતું હતું.

એક દિવસ પ્રોફેસર અવિનાશના મનમાં એક અનોખો અને અત્યંત જોખમી વિચાર આવ્યો. તેમણે વિચાર્યું કે જો જંગલના સૌથી હિંસક પ્રાણી એવા સિંહને યોગ્ય વાતાવરણ અને પૂરતો ખોરાક સમયસર આપવામાં આવે, તો શું તેની હિંસક પ્રકૃતિને બદલી શકાય? શું સિંહ પોતાની કુદરતી ક્રૂરતા ભૂલીને એક સામાન્ય અને શાંત પ્રાણીની જેમ જીવી શકે? આ સવાલનો જવાબ મેળવવા માટે તેમણે એક મોટો પ્રયોગ શરૂ કરવાનું નક્કી કર્યું. તેમણે વન વિભાગની મદદથી જંગલમાંથી એક નાનો અને તંદુરસ્ત સિંહ મંગાવ્યો. આ સિંહને રાખવા માટે તેમણે પોતાની પ્રયોગશાળાની પાછળ એક મોટું અને મજબૂત પાંજરું તૈયાર કરાવ્યું.

આ પાંજરાની અંદર તેમણે કુદરતી જંગલ જેવું જ વાતાવરણ ઊભું કર્યું હતું. લીલુંછમ ઘાસ, નાના પથ્થરો અને પીવા માટે ચોખ્ખા પાણીનો એક નાનો કુંડ પણ બનાવ્યો હતો. આ પાંજરામાં સિંહને લાવ્યા પછી પ્રોફેસરે તેને બિલકુલ એક પાલતુ પ્રાણીની જેમ સાચવવાનું શરૂ કર્યું. તેમણે સિંહના ખોરાક માટે એક ખાસ નિયમ બનાવ્યો. દરરોજ સવારે બરાબર આઠ વાગ્યે અને સાંજે બરાબર સાત વાગ્યે સિંહને તેની ભૂખ કરતાં પણ વધારે પ્રમાણમાં તાજું માંસ પીરસવામાં આવતું હતું. સિંહને ક્યારેય એક મિનિટ માટે પણ ભૂખ્યા રહેવું પડતું નહોતું. પ્રોફેસર પોતે તેની દરેક ગતિવિધિ પર નજર રાખતા હતા.

આ પ્રયોગના બે મહિના પસાર થઈ ગયા. સિંહ હવે આ પાંજરાના વાતાવરણથી એકદમ ટેવાઈ ગયો હતો. તેને સમયસર અને પેટ ભરીને ખાવાનું મળી જતું હોવાથી તે આખો દિવસ શાંતિથી પાંજરામાં બેસી રહેતો અથવા ઘાસ પર આળોટતો હતો. તે ક્યારેય વગર કારણે ગર્જના કરતો નહોતો કે પાંજરાના સળિયા પર પંજા મારતો નહોતો. સિંહની આ શાંતિ જોઈને પ્રોફેસર અવિનાશનો ઉત્સાહ બેવડાઈ ગયો. તેમને લાગ્યું કે તેમનો સિદ્ધાંત સાચો સાબિત થઈ રહ્યો છે. જો પ્રાણીની બધી જરૂરિયાતો પૂરી કરવામાં આવે તો તે પોતાની હિંસક પ્રકૃતિ છોડી દે છે.

હવે આ પ્રયોગના બીજા અને સૌથી મહત્વના ચરણનો સમય આવી ગયો હતો. પ્રોફેસરે સિંહની સજ્જનતાની કસોટી કરવાનું નક્કી કર્યું. તેઓ બજારમાંથી એક નાની, નિર્દોષ અને સફેદ રંગની બકરી ખરીદી લાવ્યા. આ બકરી એટલી કોમળ હતી કે તેને જોઈને જ કોઈને પણ દયા આવી જાય. પ્રોફેસરે એક સવારે સિંહને તેનો ખોરાક આપ્યા પછી, પેલી બકરીને પણ એ જ પાંજરાની અંદર મૂકી દીધી. લેબોરેટરીના બધા કર્મચારીઓ આ જોઈને ડરી ગયા હતા. દરેકને લાગતું હતું કે સિંહ એક જ ક્ષણમાં બકરીના ટુકડે-ટુકડા કરી નાખશે.

પરંતુ પાંજરાની અંદર જે દ્રશ્ય સર્જાયું તે જોઈને દરેક લોકો આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા. સિંહ આરામથી એક ખૂણામાં બેઠો હતો. જ્યારે બકરી પાંજરામાં આવી ત્યારે સિંહે ફક્ત પોતાની આંખો ખોલીને તેની તરફ જોયું અને ફરીથી આંખો બંધ કરી દીધી. બકરી શરૂઆતમાં ખૂબ જ ડરી ગઈ હતી અને પાંજરાના સળિયાને વળગીને ઊભી રહી હતી. પણ જ્યારે તેણે જોયું કે સિંહ તેના પર હુમલો નથી કરી રહ્યો, ત્યારે તે ધીમે ધીમે પાંજરામાં ફરવા લાગી. તે પાંજરામાં ઊગેલું લીલું ઘાસ ખાવા લાગી.

જોતજોતામાં એક અઠવાડિયું પસાર થઈ ગયું. સિંહ અને બકરી એક જ પાંજરામાં સાથે રહેતા હતા. સિંહે ક્યારેય બકરી તરફ લાળ ટપકાવી નહોતી કે તેને મારવાનો પ્રયત્ન પણ કર્યો નહોતો. કેટલીકવાર તો બકરી ફરતી ફરતી સિંહની સાવ નજીક જતી રહેતી, છતાં સિંહ ત્યાંથી ખસતો નહીં કે તેના પર ત્રાટકતો નહીં. પ્રોફેસર અવિનાશ આ બધું જોઈને અત્યંત ખુશ થઈ ગયા. તેમણે પોતાની ડાયરીમાં નોંધ્યું કે યોગ્ય કેળવણી અને સમયસર જરૂરિયાતો સંતોષવાથી સિંહ જેવું હિંસક પ્રાણી પણ બકરી સાથે દોસ્તી કરી શકે છે અને પોતાની હિંસક પ્રકૃતિને કાયમ માટે ભૂલી શકે છે.

પ્રોફેસરે આ અદ્ભુત પ્રયોગ વિશે દુનિયાભરના વૈજ્ઞાનિકોને જાણ કરી. ઘણા મોટા મોટા વિદ્વાનો અને પત્રકારો આ અદભુત દ્રશ્ય જોવા માટે પ્રોફેસરની લેબોરેટરીએ આવવા લાગ્યા. જે પણ માણસ પાંજરામાં સિંહ અને બકરીને આ રીતે શાંતિથી સાથે રહેતા જોતો, તે પ્રોફેસરના વખાણ કરતા થાકતો નહોતો. આખા નગરમાં પ્રોફેસર અવિનાશની ખ્યાતિ ફેલાઈ ગઈ. પ્રોફેસર પોતે પણ અહંકારમાં આવી ગયા હતા કે તેમણે કુદરતના નિયમને બદલી નાખ્યો છે. તેઓ હવે સિંહને ક્રૂર જંગલી જાનવર નહીં, પણ એક સુધરેલો સભ્ય જીવ માનવા લાગ્યા હતા.

પરંતુ કુદરત પોતાના નિયમો ક્યારેય બદલતી નથી, તે માત્ર યોગ્ય સમયની રાહ જુએ છે. એક દિવસ કંઈક એવું બન્યું જેની કલ્પના પ્રોફેસરે સપનામાં પણ નહોતી કરી. તે દિવસે શહેરમાં ભારે તોફાન અને વરસાદ આવ્યો હતો. વરસાદ એટલો મુસળધાર હતો કે આખા નગરમાં પૂર જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ ગઈ હતી. રસ્તાઓ બંધ થઈ ગયા હતા અને વીજળી પણ ગુલ થઈ ગઈ હતી. આ તોફાનને કારણે પ્રોફેસરના આસિસ્ટન્ટ જે દરરોજ સવારે સિંહ માટે તાજું માંસ લઈને આવતા હતા, તેઓ સમયસર લેબોરેટરીએ પહોંચી શક્યા નહીં.

સવારે આઠ વાગ્યા, નવ વાગ્યા, અને જોતજોતામાં બપોરના બાર વાગી ગયા. સિંહને હજુ સુધી ખોરાક મળ્યો નહોતો. સિંહના પાંજરા પાસે જઈને પ્રોફેસરે જોયું તો સિંહ થોડો અશાંત દેખાઈ રહ્યો હતો. તે પાંજરામાં આમતેમ ચક્કર મારી રહ્યો હતો. તેની આંખોમાં જે શાંતિ હતી, તે હવે ધીમે ધીમે ગાયબ થઈ રહી હતી. છતાં પ્રોફેસરને પોતાના પ્રયોગ પર પૂરો ભરોસો હતો. તેમણે વિચાર્યું કે સિંહ આટલા મહિનાઓથી સુધરી ગયો છે, એટલે તે થોડી કલાક ભૂખ સહન કરી જ લેશે.

બપોર પછી સાંજ પડવા આવી. સાંજના પાંચ વાગી ગયા છતાં વરસાદ રોકાયો નહીં અને ખોરાકની કોઈ વ્યવસ્થા થઈ શકી નહીં. સિંહની ભૂખ હવે તેની સહનશક્તિની મર્યાદા વટાવી ચૂકી હતી. તેનું પેટ ભૂખથી ટળવળી રહ્યું હતું. પાંજરાની અંદર પેલી નિર્દોષ બકરી હજુ પણ શાંતિથી ફરી રહી હતી, કારણ કે તેને તો પાંજરાનું ઘાસ મળી રહ્યું હતું. સિંહ હવે ઘૂરકિયાં કરવા લાગ્યો હતો. તેની નજર વારંવાર પેલી બકરી પર પડી રહી હતી. સિંહના મગજમાં અત્યાર સુધી જે સજ્જનતાનો મુખવટો હતો, તે ભૂખના એક જ ઝાટકે ઉતરી રહ્યો હતો.

પ્રોફેસર અવિનાશ આ બધું પોતાની ઓફિસની બારીમાંથી જોઈ રહ્યા હતા. તેમના મનમાં હવે ધીમે ધીમે ડર પેસી રહ્યો હતો. બરાબર સાડા પાંચ વાગ્યે સિંહ અચાનક ઊભો થયો. તેની આંખો એકદમ લાલચોળ થઈ ગઈ હતી. તેણે બકરી તરફ એક ભયાનક નજર નાખી. બકરીને પણ હવે ખતરાનો અહેસાસ થઈ ગયો હતો એટલે તે પાંજરાના એક ખૂણામાં ભરાઈ ગઈ. પણ હવે બહુ મોડું થઈ ચૂક્યું હતું. સિંહની સજ્જનતા અને સંયમ ત્યાં સુધી જ હતા જ્યાં સુધી તેનું પેટ ભરેલું હતું.

સિંહ એક જોરદાર ગર્જના કરી, જેનાથી આખી લેબોરેટરી ધ્રુજી ઊઠી. પ્રોફેસર કશું સમજે કે પાંજરા તરફ દોડે તે પહેલાં જ સિંહે એક ભયાનક ત્રાડ સાથે બકરી પર છલાંગ લગાવી. માત્ર એક જ સેકન્ડમાં, સિંહના મજબૂત પંજાના એક જ ઝાપટે પેલી માસૂમ બકરીનો શિકાર થઈ ગયો. સિંહે ક્ષણભરનો પણ વિલંબ કર્યા વગર બકરીને ચીરી નાખી અને ભૂખ્યા વરુની જેમ તેને ખાવા લાગ્યો. પાંજરામાં ચારેય તરફ લો*હી*ના ખાબોચિયા ભરાઈ ગયા. જે બકરી સાથે તે ગઈકાલ સુધી દોસ્તીનો ડોળ કરતો હતો, તે આજે તેનો ખોરાક બની ચૂકી હતી.

પ્રોફેસર અવિનાશ દોડતા પાંજરા પાસે આવ્યા, પણ ત્યાં સુધીમાં બધું ખતમ થઈ ગયું હતું. સિંહ પેટ ભરીને બકરીનું માંસ ખાઈ રહ્યો હતો અને તેની આંખોમાં ફરી પાછી એ જ જંગલી ક્રૂરતા દેખાઈ રહી હતી જે તેનામાં વર્ષો પહેલા હતી. પ્રોફેસર આ દ્રશ્ય જોઈને સ્તબ્ધ થઈ ગયા. તેમની આંખો સામેથી એક જ પળમાં તેમના મહિનાઓની મહેનત અને અહંકારનો ગઢ તૂટીને વિખેરાઈ ગયો હતો. તેમનો આખો પ્રયોગ નિષ્ફળ ગયો હતો. તેઓ પાંજરાની સળિયા પકડીને ત્યાં જ બેસી પડ્યા.

તેમને સમજાઈ ગયું કે કુદરતી પ્રકૃતિને ક્યારેય કૃત્રિમ રીતે બદલી શકાતી નથી. સિંહ ક્યારેય સુધર્યો નહોતો, તે તો માત્ર સમયસર મળતા ખોરાકને કારણે શાંત બેઠો હતો. આ કિસ્સાએ પ્રોફેસરને જિંદગીનો સૌથી મોટો પાઠ ભણાવ્યો. આ જ નિયમ માણસોને પણ એટલો જ લાગુ પડે છે. સમાજમાં પણ ઘણા લોકો સજ્જનતા અને સંયમનો મોટો મુખવટો પહેરીને ફરે છે. પણ એ શાંતિ અને સજ્જનતા ત્યાં સુધી જ ટકે છે જ્યાં સુધી તેમના સ્વાર્થ, લોભ અને ભૂખની મર્યાદા સચવાયેલી રહે છે. જેવો સ્વાર્થ સામે આવે કે તરત જ માણસ પોતાની અસલી પ્રકૃતિ પર આવી જાય છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો.