વહુની જૂની પતરાની પેટીમાંથી પોતાની જ ચાલીસ વર્ષ જૂની તસવીર જોઈને અહંકારી સાસુના પગ નીચેથી...

બપોરના સમયે હવેલીના વિશાળ રસોડામાં કૂકરની સીટીઓ વાગી રહી હતી અને પૂજા પરસેવે રેબઝેબ થઈને સાસુ માટે ગરમાગરમ રોટલીઓ શેકી રહી હતી. લગ્નને બે વર્ષનો લાંબો સમય વીતી ગયો હોવા છતાં આ ઘરમાં પૂજાને ક્યારેય એક વહુ કે દીકરી તરીકેનો સાચો આદર નહોતો મળ્યો.

ઓસરીમાં લાકડાના મોટા હીંચકા પર બેઠેલી સાસુ રમાબેનનો તીખો અને કડવો અવાજ આખા ઘરમાં ગૂંજી રહ્યો હતો. રમાબેને મોટેથી બરાડીને કહ્યું કે પૂજા, રોટલીમાં વધારે ઘી ન ચોપડતી, તારા ગરીબ પિયરમાં તો તેં ક્યારેય ઘીનું ટીપું પણ નહીં જોયું હોય. અહીં આવીને મારા દીકરાની કમાણી લૂંટવાની જરૂર નથી.

પૂજા એક અનાથ છોકરી હતી અને તેના માતા-પિતા બાળપણમાં જ ગંભીર બીમારીમાં ગુજરી ગયાં હતાં. તેના ગરીબ મામાએ તેને સાધારણ સુવિધાઓ વચ્ચે ઉછેરીને રમાબેનના દીકરા રાહુલ સાથે પરણાવી હતી. રાહુલ એક પ્રતિષ્ઠિત બેંકમાં નોકરી કરતો હતો અને સ્વભાવે સારો હતો, પણ રમાબેનના કડક અને અહંકારી સ્વભાવ આગળ તે હંમેશા લાચાર બની જતો હતો.

રમાબેન આખો દિવસ પોતાના મોહલ્લાની સખીઓ વચ્ચે પોતાના સોના-ઝવેરાત અને હવેલીનો ભારે વટ મારતાં રહેતાં હતાં. તેઓ હંમેશા પૂજાને મહેણાં મારતાં કે મારા દીકરાના નસીબ ફૂટી ગયા કે આવી ભિખારણ અને અનાથ છોકરી તેના માથે ભટકાઈ ગઈ. લગ્નમાં એક નાની ચાંદીની વીંટી સિવાય કંઈ લાવી નથી અને ઘરમાં સાવ અપશુકનિયાળ પગલે આવી છે.

પૂજા ક્યારેય સામો જવાબ નહોતી આપતી અને પોતાના ઓરડામાં જઈને ભગવાન આગળ ચૂપચાપ આંસુ લૂછી લેતી હતી. તે રોજ પરોઢિયે ચાર વાગ્યે ઊઠતી, આખા ઘરનું કચરા-પોતું કરતી, પૂજાના ઓરડામાં પિત્તળના દીવા ઘસીને ઠાકોરજીની આરતી કરતી અને રમાબેનના ગોઠણના દુખાવા માટે ગરમ તેલથી માલિશ કરતી હતી. પણ રમાબેનનું પથ્થર જેવું હૃદય ક્યારેય વહુના આ નિઃસ્વાર્થ સમર્પણ સામે પીગળતું નહોતું.

એક દિવસ બપોરે રમાબેન દિવાળીની સાફ-સફાઈ કરવા માટે અંદરના અંધારા સ્ટોરરૂમમાં ગયાં. રમાબેનને સ્ટોરરૂમના એક ખૂણામાં પૂજાની જૂની પતરાની પેટી જોઈને અતિશય ચીડ ચડી. તેમણે નક્કી કર્યું કે આ ગરીબ ઘરનો કચરો આજે જ પસ્તીવાળાને બોલાવીને બહાર ફેંકી દેવો છે.

રમાબેને ગુસ્સામાં આવીને પેટીનું કાટવાળું ઢાંકણું જોરથી ખેંચીને ખોલ્યું. પેટીમાંથી પૂજાના બાળપણના સાદા સુતરાઉ કપડાં, સ્કૂલની નોટબુકો અને એક જૂની લાકડાની નાની કલાત્મક દાબડી બહાર નીકળી આવી. રમાબેને એ દાબડી ખોલતાં જ અંદરથી કાચની ફ્રેમમાં જડેલો એક ઘણો જૂનો કાળો-ધોળો ફોટો જમીન પર પડી ગયો.

કાચ તૂટવાનો અવાજ આવતાં જ રમાબેને નીચે નમીને એ ફોટો હાથમાં લીધો. ફોટા પરથી ધૂળ સાફ કરતાં જ રમાબેનના હાથ અચાનક થંભી ગયા અને તેમના આખા શરીરમાંથી વીજળીનો કરંટ પસાર થઈ ગયો.

એ ફોટામાં ગામની એક નાની નદીના કિનારે સાત-આઠ વર્ષની બે નાની બાળકીઓ એકબીજાના ખભા પર હાથ મૂકીને નિર્દોષ હાસ્ય સાથે ઊભી હતી. બંને છોકરીઓના પગમાં એકસરખી ઘૂઘરીવાળી ચાંદીની ઝાંઝરીઓ ચમકી રહી હતી.

એમાંની ડાબી બાજુ ઊભેલી બાળકી બીજું કોઈ નહીં પણ ચાલીસ વર્ષ પહેલાંની રમાબેન પોતે હતી. અને જમણી બાજુ ઊભેલી એ હસમુખી દીકરી તેમની બાળપણની સગી બહેન કરતાં પણ વહાલી જીગરી સહેલી સરલા હતી.

રમાબેનના પગ નીચેથી જાણે ધરતી સરકી ગઈ અને તેમનો શ્વાસ ગળામાં જ અટકી ગયો. રમાબેને ધ્રૂજતા હાથે પેટીમાંથી નીકળેલી એક જૂની ડાયરી ઉપાડી અને તેના પીળા પડી ગયેલા પાના ફેરવ્યા. ડાયરીના પહેલા જ પાના પર સરલાના જાણીતા સુંદર મોતી જેવા અક્ષરોમાં એક આખરી પત્ર લખેલો હતો.

એ પત્ર સરલાએ પોતાના મૃત્યુના થોડા દિવસો પહેલાં પોતાની નાની દીકરી પૂજા માટે લખ્યો હતો. પત્રમાં લખ્યું હતું કે મારી વહાલી દીકરી પૂજા, હું જાણું છું કે આ જીવલેણ કેન્સરના કારણે હું તને આ સંસારમાં સાવ એકલી અને અનાથ મૂકીને જઈ રહી છું. પણ તું ક્યારેય હિંમત ન હારતી, તારી સચ્ચાઈ અને સંસ્કાર જ તારી સૌથી મોટી તાકાત બનશે.

પત્રમાં આગળ લખ્યું હતું કે આ ફોટામાં મારી બાજુમાં ઊભેલી છોકરી મારી બાળપણની સગી આત્મા સમાન સહેલી રમા છે. ચાલીસ વર્ષ પહેલાં આપણા ગામમાં ભયાનક દુષ્કાળ અને કોલેરાનો જીવલેણ રોગચાળો ફેલાયો હતો. એ વખતે રમાના માતા-પિતા બંને એક જ અઠવાડિયામાં ગુજરી ગયાં હતાં અને રમા પોતે પણ લોહીની ઊલટીઓ કરતી મરણપથારીએ પડી હતી.

તે સમયે મારા પિતાએ પોતાના ખેતરના સોના જેવા બળદો અને મારી માએ પોતાના ગળાનો એકમાત્ર સોનાનો હાર વેચીને રમાની શહેરની મોટી હોસ્પિટલમાં સારવાર કરાવી હતી. મારી માએ રમાને છ મહિના સુધી અમારા ઘરમાં રાખીને પોતાના હાથથી દૂધ-ભાત ખવડાવીને સગી દીકરીની જેમ સાજી કરી હતી. પણ પાછળથી ગામમાં આવેલા ભયાનક પૂરમાં અમારા પરિવારો કાયમ માટે વિખૂટા પડી ગયા હતા.

સરલાએ પત્રના અંતે લખ્યું હતું કે બેટા પૂજા, આ ડાયરી સાથે મેં ચાંદીની એ જ ઘૂઘરીવાળી ઝાંઝરી રાખી છે જે રમાની માએ મને ભેટ આપી હતી. જો જિંદગીમાં ક્યારેય તને મારી એ સહેલી રમા મળે, તો એના ચરણ સ્પર્શ કરીને કહેજે કે સરલાએ મરતાં દમ સુધી પોતાની વહાલી રમાને યાદ કરી હતી.

આ પત્ર વાંચતાં જ રમાબેનની આંખોમાંથી આંસુની ધારાઓ વહેવા લાગી. તેમના હાથમાંથી ડાયરી છૂટી પડી ગઈ અને તેઓ ધ્રૂજતા પગે સ્ટોરરૂમના પથ્થર પર ફસડાઈ પડ્યાં. ચાલીસ વર્ષ જૂની બાળપણની સ્મૃતિઓ તેમના મનમાં વાવાઝોડાની જેમ ઘૂમરાવા લાગી.

રમાબેનને એ પણ યાદ આવ્યું કે સરલાની મા રાત્રે દીવાના અજવાળે આખી રાત સિલાઈ કામ કરતી હતી જેથી રમા માટે દૂધ અને દવાઓ લાવી શકાય. જ્યારે રમા સાજી થઈ ત્યારે સરલાએ પોતાના હાથથી રમાના માથામાં તેલ નાખીને ચોટલો વાળી આપ્યો હતો અને બંનેએ આખી જિંદગી સાથે રહેવાના કોલ આપ્યા હતા.

રમાબેનને યાદ આવ્યું કે કેવી રીતે સરલાની માએ પોતાના ઘરેણાં વેચીને રમાનો જીવ બચાવ્યો હતો. રમાબેને આખી જિંદગી એ સરલાને શોધવાની ઘણી કોશિશ કરી હતી પણ ક્યાંય કોઈ પત્તો નહોતો મળ્યો. રમાબેન હંમેશા મનોમન પસ્તાતી હતી કે તે ક્યારેય પોતાની એ દેવી સમાન સહેલી અને તેના પરિવારનું ઋણ ચૂકવી ન શકી.

બરાબર એ જ વખતે પૂજા હાથમાં ગરમ દૂધનો ગ્લાસ અને રમાબેનની બપોરની દવાઓ લઈને સ્ટોરરૂમમાં આવી. પૂજાએ સાસુને જમીન પર બેસીને રડતાં જોઈને ગભરાઈને દૂધનો ગ્લાસ ટેબલ પર મૂક્યો અને દોડતી આવી.

પૂજાએ ચિંતાતુર અવાજે પૂછ્યું કે બા, શું થયું, તમારી તબિયત અચાનક બગડી ગઈ છે. તમે જમીન પર કેમ બેસી ગયાં, ચાલો હું તમને હાથ પકડીને પલંગ પર સુવડાવી દઉં.

રમાબેને આંસુ ભરેલી ધ્રૂજતી આંખો ઊંચી કરીને પૂજાના ચહેરા સામે એકીટશે જોયું. રમાબેનની નજર ધીમેથી પૂજાના ખુલ્લા પગ તરફ ગઈ. પૂજાના પાતળા પગમાં એ જ જૂની, ઘસાયેલી ઘૂઘરીવાળી ચાંદીની ઝાંઝરી પહેરેલી હતી.

એ ઝાંઝરીના ઘૂઘરાનો અવાજ રમાબેન છેલ્લા બે વર્ષથી આ ઘરમાં સાંભળતી હતી, પણ અહંકારના પડદાને કારણે ક્યારેય ઓળખી નહોતી શકી. રમાબેનનું કાળજું ચિરાઈ ગયું અને તેમના ગળામાંથી જોરદાર પોક નીકળી ગઈ.

રમાબેને બંને હાથ જોડીને પૂજાના બંને પગ પકડી લીધા અને માથું જમીન પર પછાડીને રડવા લાગ્યાં. રમાબેને આક્રંદ કરતાં કહ્યું કે બેટા પૂજા, મને માફ કરી દે, હું કેટલી અંધ, પાપી અને પથ્થરદિલ સાબિત થઈ.

રમાબેને ચોધાર આંસુએ કહ્યું કે જે સરલાએ મારું જીવન બચાવવા પોતાના ઘરના બળદો અને માના ઘરેણાં વેચી દીધાં હતાં, એ સરલાની ફૂલ જેવી દીકરીને હું બે વર્ષથી પારકી અને ભિખારણ કહીને ત્રાસ આપતી રહી. હું તને અનાથ કહીને તારું અપમાન કરતી હતી, જ્યારે તું તો મારા પ્રાણદાતાનું પવિત્ર લોહી નીકળી.

પૂજા સાવ સ્તબ્ધ થઈ ગઈ અને તેણે ધ્રૂજતા હાથે સાસુને ઊભા કરવાની કોશિશ કરી. પૂજાએ કહ્યું કે બા, તમે આ શું કરી રહ્યાં છો, તમે તો મારા વડીલ અને મા સમાન છો, મારા પગે કેમ પડો છો.

બરાબર એ જ ક્ષણે રાહુલ પણ બેંકમાંથી ઘરે આવી પહોંચ્યો હતો. ઓરડામાં પોતાની અહંકારી માતાને વહુના પગમાં પડીને ચોધાર આંસુએ રડતી જોઈને રાહુલ આભો બનીને ઊભો રહી ગયો. રાહુલે દોડી આવીને પૂછ્યું કે બા, આ શું થઈ રહ્યું છે, તમે કેમ રડો છો.

રમાબેને કંપતા હાથે પેલો જૂનો ફોટો અને સરલાનો પત્ર રાહુલના હાથમાં મૂક્યા. રમાબેને આખી વાત કહેતાં કહ્યું કે રાહુલ, આ પૂજા કોઈ સાધારણ કે અનાથ વહુ નથી, આ તો એ સરલાની એકમાત્ર દીકરી છે જેના ઉપકાર હેઠળ તારી આ મા જીવી રહી છે.

રમાબેને રડતાં રડતાં કહ્યું કે જો સરલાના પરિવારે પોતાનું સર્વસ્વ ન હોમ્યું હોત, તો આજે તારી આ મા જીવતી ન હોત અને તું પણ આ દુનિયામાં ન હોત. જે સરલાનું દેવું હું સાત જન્મો સુધી ન ચૂકવી શકત, એ સરલાની દીકરી મારા ઘરે વહુ બનીને આવી ત્યારે મેં તેને પ્રેમ આપવાના બદલે નર્કના દુઃખો આપ્યાં.

પૂજાની આંખોમાંથી પણ અવિરત આંસુ વહી નીકળ્યાં. તેને પહેલી વાર સમજાયું કે તેની સ્વર્ગસ્થ માતા બાળપણમાં જે 'રમા' નામની સહેલીની વાર્તાઓ કહેતી હતી, તે બીજું કોઈ નહીં પણ તેની પોતાની આ સાસુ હતી.

પૂજાએ જમીન પર ઘૂંટણિયે બેસીને રમાબેનને પોતાના બંને હાથે પકડી લીધાં અને પોતાની છાતી સરસાં ચાંપી લીધાં. પૂજાએ ગળગળા અવાજે કહ્યું કે બા, તમે રડવાનું બંધ કરો, આમાં તમારો કોઈ વાંક નહોતો. તમે મને ઓળખતાં નહોતાં એટલે ક્યારેક ગુસ્સે થતાં હતાં.

પૂજાએ માથું ચૂમીને કહ્યું કે મારી મા હંમેશા કહેતી હતી કે રમાના દિલમાં કોઈ ખોટ નથી. આજે મને સાસરીમાં મારી સગી મા પાછી મળી ગઈ છે, હવે મારે જીવનમાં બીજું કશું જ નથી જોઈતું.

રમાબેને પોતાના પાલવથી પૂજાના આંસુ લૂછ્યાં અને પોતાના બંને હાથના સોનાના પાટલા ઉતારીને પૂજાના હાથમાં પહેરાવી દીધાં. રમાબેને કહ્યું કે આજથી તું આ ઘરની વહુ નથી પણ મારી સૌથી મોટી દીકરી અને આ હવેલીની સાચી માલિક છે.

રાહુલને પણ બાળપણની એ વાત યાદ આવી ગઈ જ્યારે તેની માતા દર વર્ષે મેળાઓ અને તીર્થયાત્રાઓમાં જઈને પોતાની ખોવાયેલી બહેનપણી સરલાને શોધતી હતી. આજે એ જ સરલાની દીકરી તેના ઘરમાં વહુ બનીને આવી હતી અને કુદરતે અણધારી રીતે બંને પરિવારોનું મિલન કરાવી દીધું હતું.

રાહુલે બંને હાથ જોડીને ભગવાનનો આભાર માન્યો કે કુદરતે કેવો અદભુત ન્યાય તોળ્યો હતો. જે ઘરમાં બે વર્ષથી કડવાશ, મહેણાં અને અહંકારનો અંધકાર છવાયેલો હતો, ત્યાં આજે સાચી ક્ષમા, કૃતજ્ઞતા અને માતૃપ્રેમનો પવિત્ર સૂર્યોદય થયો હતો.

સાંજના સમયે રમાબેને આખા મોહલ્લાના લોકોને બોલાવીને પૂજાનો હાથ પકડીને ગર્વભેર પરિચય કરાવ્યો. રમાબેને કહ્યું કે આ મારી વહુ નથી પણ મારા કુળની દેવી છે. માતા-પિતાના જૂના પવિત્ર પુણ્ય અને વહુના નિઃસ્વાર્થ સંસ્કારોએ આખા પરિવારનું ભાગ્ય કાયમ માટે બદલી નાખ્યું હતું.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.