અડધી રાત્રે પૌત્ર દાદાના રૂમમાં રડતો-રડતો વાર્તા સાંભળવા ગયો, દાદાએ કબાટમાંથી જૂની ડાયરી કાઢીને એવું કહ્યું કે...

કેશવલાલ સરકારી બેંકમાંથી મેનેજર તરીકે નિવૃત્ત થયા પછી પોતાનું બાકીનું જીવન પરિવારની ખુશીઓમાં વિતાવી રહ્યા હતા. તેમના પરિવારમાં તેમનો દીકરો અમિત, વહુ પ્રીતિ અને તેમનો વ્હાલસોયો પૌત્ર આરવ હતા. કેશવલાલ માટે આરવ તેમનો જીવ હતો. જ્યારે આરવનો જન્મ થયો ત્યારે કેશવલાલના આનંદનો કોઈ પાર નહોતો રહ્યો. તેઓ આખા ગામમાં પેંડા વહેંચી આવ્યા હતા. જેમ-જેમ આરવ મોટો થતો ગયો, તેમ-જેમ કેશવલાલ અને આરવ વચ્ચેનો સંબંધ એક અનોખા મિત્ર જેવો બની ગયો હતો. ઘરમાં ગમે તેટલી સુખ-સાહ્યબી હોય પણ કેશવલાલ માટે તો તેમનો સાચો સ્વર્ગ તેમનો પૌત્ર આરવ જ હતો.

જ્યારે આરવ પાંચ-છ વર્ષનો હતો ત્યારે તેનો એક નિયમ હતો. તે રાત્રે જમ્યા પછી સીધો તેના દાદાના રૂમમાં પહોંચી જતો. કેશવલાલ તેને પોતાના પલંગ પર બાજુમાં સુવડાવતા, તેના માથા પર વહાલથી હાથ ફેરવતા અને રોજ એક નવી વાર્તા સંભળાવતા. ક્યારેક રાજા-રાણીની વાર્તા, ક્યારેક પંચતંત્રની પ્રાણીઓ વાળી વાર્તાઓ તો ક્યારેક ભગવાન કૃષ્ણના બાળપણના પ્રસંગો. આરવ દાદાની વાર્તા સાંભળતા સાંભળતા ક્યારે ઊંઘી જતો તેની તેને ખબર પણ નહોતી રહેતી. કેશવલાલ પણ આરવના નાના-નાના સવાલોના જવાબો ખૂબ જ ધીરજપૂર્વક આપતા હતા. એ સમય આખા ઘર માટે સૌથી સુંદર અને પવિત્ર સમય હતો, જ્યાં ટેકનોલોજીની કોઈ દખલગીરી નહોતી અને માત્ર લાગણીઓનો પ્રવાહ વહેતો હતો.

પરંતુ સમય હંમેશાં એકસરખો રહેતો નથી. જેમ-જેમ વર્ષો વીતતા ગયા તેમ-જેમ આરવ મોટો થતો ગયો. હવે તે ચૌદ વર્ષનો કિશોર બની ચૂક્યો હતો અને હાઈસ્કૂલમાં ભણતો હતો. તેના મિત્રો બદલાયા અને તેની સાથે જ તેની પસંદગીઓ પણ બદલાઈ ગઈ. આરવના આઠમા જન્મદિવસ પર તેના પિતા અમિતે તેને એક આધુનિક સ્માર્ટફોન અપાવ્યો હતો જેથી તે ઓનલાઈન ક્લાસ ભણી શકે. પરંતુ આ સ્માર્ટફોને ધીમે-ધીમે આરવના જીવન પર કબજો જમાવી દીધો. આરવ હવે ભણવામાંથી નવરો પડે એટલે કાં તો ઈન્સ્ટાગ્રામ પર રીલ્સ જોતો રહેતો અથવા તો તેના મિત્રો સાથે ઓનલાઈન વિડીયો ગેમ્સ રમવામાં મશગૂલ થઈ જતો.

આ જિંદગીએ આરવને એટલો બદલી નાખ્યો કે તે હવે ઘરના સભ્યો સાથે પણ ભાગ્યે જ વાત કરતો. રવિવારના દિવસે પણ તે પોતાના રૂમમાં દરવાજો બંધ કરીને મોબાઈલની સ્ક્રીન સામે આંખો ફાડીને બેસી રહેતો. રાત્રે જમવાના ટેબલ પર પણ તેનો એક હાથ મોબાઈલમાં જ ચાલતો હતો. જે દાદાના રૂમમાં તે એક સમયે દોડીને જતો હતો, હવે તે રૂમ તરફ નજર સરખી પણ નહોતો નાખતો. કેશવલાલ ક્યારેક સાંજે ઓસરીમાં આરામખુરશી પર બેઠા-બેઠા આરવને બોલાવવાનો પ્રયત્ન કરતા, "આરવ બેટા, ચાલ આજે તને એક સરસ વાત કહું." તો આરવ ચાલતા-ચાલતા જ કહી દેતો, "દાદા, અત્યારે ટાઈમ નથી, હું ફ્રેન્ડ્સ સાથે લાઈવ ગેમ રમી રહ્યો છું."

કેશવલાલ એકદમ એકલા પડી ગયા હતા. દીકરો અને વહુ પોતપોતાની ઓફિસ અને સામાજિક જીવનમાં વ્યસ્ત હતા, અને જે પૌત્ર તેમના જીવનનો આધાર હતો તે હવે એક પાંચ ઇંચની કાચની સ્ક્રીનનો ગુલામ બની ગયો હતો. કેશવલાલ રોજ રાત્રે પોતાના રૂમમાં એકલા બેસી રહેતા. તેઓ કલાકો સુધી પલંગના ખાલી ભાગ તરફ જોતા રહેતા જ્યાં ક્યારેક આરવ સૂતો હતો. વૃદ્ધાવસ્થાની એકલતા બહુ કાતિલ હોય છે, અને જ્યારે પોતાના જ ઘરમાં પોતાના લોકોથી દૂર રહેવું પડે ત્યારે એ પીડા અસહ્ય બની જાય છે. કેશવલાલ મનોમન ખૂબ દુઃખી થતા પણ તેઓ ક્યારેય આરવ પર ગુસ્સે નહોતા થતા. તેઓ જાણતા હતા કે આ આજની પેઢીનો રોગ છે.

એક દિવસ રાત્રે ખૂબ જ શાંત માહોલ હતો. ઘરના બધા સભ્યો જમીને પોતપોતાના રૂમમાં સુવા ચાલ્યા ગયા હતા. આરવ પણ પોતાના રૂમમાં બેડ પર આડો પડ્યો હતો અને લાઈટો બંધ કરીને મોબાઈલમાં એક હાઈ-ગ્રાફિક્સ વાળી શૂટિંગ ગેમ રમી રહ્યો હતો. ઘડિયાળમાં રાતના બાર વાગવા આવ્યા હતા. અચાનક આરવની ગેમની વચ્ચે જ તેના મોબાઈલની સ્ક્રીન ઝબકી અને આખો ફોન બંધ થઈ ગયો. આરવે પાવર બટન દબાવ્યું, ફોનને ચાર્જિંગમાં મૂક્યો, પણ સ્ક્રીન પર કોઈ હલચલ ન થઈ. ફોનનું મધરબોર્ડ શોર્ટ થઈ ગયું હતું અને સ્માર્ટફોન સંપૂર્ણપણે ડેડ થઈ ચૂક્યો હતો.

આરવ એકદમ અકળાઈ ગયો. ડિજિટલ યુગના બાળકો માટે એક મિનિટ પણ મોબાઈલ વગર રહેવું એ જેલની સજા સમાન હોય છે. તેને અચાનક એવું લાગ્યું કે તેની આજુબાજુની દુનિયા થંભી ગઈ છે. તેને પલંગ પર આડા-અવળા આંટા માર્યા, પણ તેનું મગજ શાંત નહોતું થતું. તેને રાત્રે ઊંઘ આવવાની બિલકુલ બંધ થઈ ગઈ હતી કારણ કે તેને મોડી રાત સુધી સ્ક્રીન જોવાની આદત પડી ગઈ હતી. ઘડિયાળમાં રાતના દોઢ વાગ્યો હતો અને આખા ઘરમાં ઘોર અંધારું અને નીરવ શાંતિ હતી. આરવ બેચેની અનુભવી રહ્યો હતો.

તે ચુપચાપ પોતાના રૂમનો દરવાજો ખોલીને બહાર નીકળ્યો. હોલમાંથી પસાર થતાં તેની નજર દાદાના રૂમ તરફ ગઈ. દાદાના રૂમના દરવાજાની નીચેથી સહેજ લાઈટનો પ્રકાશ બહાર આવી રહ્યો હતો. આરવને નવાઈ લાગી કે દાદા અત્યારે કેમ જાગે છે? તે ધીમા પગલે દાદાના રૂમ પાસે ગયો અને દરવાજો સહેજ ધકેલ્યો. રૂમની અંદર કેશવલાલ પલંગના ટેકે બેઠા હતા અને હાથમાં ભગવદ્ ગીતા રાખીને ચશ્મા ચડાવીને વાંચી રહ્યા હતા.

આરવને દરવાજા પાસે ઉભેલો જોઈને કેશવલાલના ચહેરા પર એક આશ્ચર્ય મિશ્રિત ખુશી આવી ગઈ. તેમને ચશ્મા ઉતાર્યા અને નરમ અવાજે પૂછ્યું, "શું થયું આરવ બેટા? અડધી રાત્રે કેમ જાગે છે? તબિયત તો ઠીક છે ને?"

આરવ થોડો શરમાયો અને ગભરાતા-ગભરાતા રૂમની અંદર આવ્યો. તેણે નીચું જોઈને કહ્યું, "દાદા... મારો મોબાઈલ બગડી ગયો છે. તે ચાલુ જ નથી થતો. મને બહુ બેચેની થાય છે અને રાત્રે ઊંઘ પણ નથી આવતી."

કેશવલાલ બધું સમજી ગયા. તેમને હળવું સ્મિત કર્યું અને પલંગ પર પોતાની બાજુની જગ્યા સાફ કરતા કહ્યું, "અરે એમાં ગભરાવાનું શું? ચાલ, અહીં મારી બાજુમાં બેસી જા." આરવ વર્ષો પછી તેના દાદાના પલંગ પર બેઠો. તેને અચાનક પોતાના બાળપણની સુગંધ યાદ આવી ગઈ.

આરવે સહેજ ખચકાતા પૂછ્યું, "દાદા... તમે મને પેલી જૂની વાર્તાઓ સંભળાવશો? જે તમે હું નાનો હતો ત્યારે કહેતા હતા? આજે મને કશું જ ગમતું નથી."

કેશવલાલની આંખો આ સાંભળીને ભીની થઈ ગઈ. જે પૌત્ર માટે તેઓ વર્ષોથી તરસતા હતા, તે આજે સામેથી વાર્તા માંગવા આવ્યો હતો. કેશવલાલ ઊભા થયા અને રૂમમાં રહેલા જૂના લાકડાના કબાટ તરફ ગયા. તેમને કબાટના એકદમ અંદરના ખાનામાંથી એક લાલ કલરના કાપડમાં વીંટાળેલી જૂની ડાયરી બહાર કાઢી. એ ડાયરીના પાના પીળા પડી ગયા હતા પણ તેને બહુ સાચવીને રાખવામાં આવી હતી. કેશવલાલ ફરી પલંગ પર આવ્યા અને આરવની બાજુમાં બેઠા.

આરવે પૂછ્યું, "દાદા, આ શું છે? આમાં કઈ વાર્તા લખેલી છે?"

કેશવલાલ હસ્યા અને ડાયરીનું પહેલું પાનું ખોલ્યું, જ્યાં સુંદર અક્ષરોમાં લખ્યું હતું—'મારા વ્હાલા આરવની કથાઓ'. આરવ સ્તબ્ધ થઈ ગયો.

કેશવલાલે ડાયરીમાંથી વાંચવાનું શરૂ કર્યું, "તારીખ ૧૫ ઓગસ્ટ, ૨૦૧૬. આજે આરવ જ્યારે ત્રણ વર્ષનો હતો, ત્યારે તેને મમ્મીના લિપસ્ટિકથી આખા ઘરની દીવાલો પર ચિત્રો દોરી નાખ્યા હતા. જ્યારે મમ્મી ખીજાવા ગઈ, ત્યારે તે દોડીને મારા ગળે વળગી ગયો અને બોલ્યો કે દાદા મેં દીવાલ પર તમારો ફોટો બનાવ્યો છે. એ દિવસે મેં તેને વહુના ગુસ્સાથી બચાવ્યો હતો."

કેશવલાલે પાનું ફેરવ્યું અને આગળ વાંચ્યું, "તારીખ ૪ નવેમ્બર, ૨૦૧૮. આજે દિવાળીના દિવસે આરવે ફટાકડા ફોડવાના બદલે એક ગરીબ કૂતરાના બચ્ચાને ઠંડીથી બચાવવા માટે પોતાનું નવું સ્વેટર તેની પર ઓઢાડી દીધું હતું. મારો દીકરો કેટલો દયાળુ છે તેનો મને આજે ગર્વ થયો."

એક પછી એક પાના ખુલતા ગયા. એ ડાયરીમાં આરવના બાળપણની દરેક નાની તોફાની વાતો, તેના પહેલા પગલાં, તેનો પહેલો શબ્દ, તેની સ્કૂલનો પહેલો દિવસ અને તેની નિર્દોષ જીદની વાતો ખૂબ જ પ્રેમથી લખેલી હતી. કેશવલાલ જે રીતે વાંચી રહ્યા હતા, આરવની આંખો સામે તેનું આખું બાળપણ એક ફિલ્મની જેમ તરવા લાગ્યું. તે ભૂલી જ ગયો હતો કે તે કેટલો પવિત્ર અને ખુશ મિજાજ છોકરો હતો.

આરવની આંખોમાંથી આંસુ વહેવા લાગ્યા. તેણે પૂછ્યું, "દાદા... આ બધું તમે પોતે લખ્યું છે?"

કેશવલાલે આરવના આંસુ લૂછતાં极其 વહાલથી કહ્યું, "હા બેટા. જ્યારે તું મોટો થઈ ગયો અને તારી પાસે મારા માટે સમય નહોતો, ત્યારે હું રોજ રાત્રે આ ડાયરી ખોલીને બેસતો હતો. હું આ વાર્તાઓ વાંચતો અને મને લાગતું કે મારો નાનો આરવ હજુ પણ મારી બાજુમાં બેસીને વાર્તા સાંભળી રહ્યો છે. તું ભલે મોબાઈલની દુનિયામાં ખોવાઈ ગયો હોય, પણ આ બુઢ્ઢો દાદા તો તારી જ વાર્તાઓ સાચવીને બેઠો છે."

દાદાના આ શબ્દો સાંભળીને આરવનું હૃદય એકદમ દ્રવી ઉઠ્યું. તેને અહેસાસ થયો કે તે કેટલો મોટો મૂર્ખ હતો. જે ટેકનોલોજી અને વર્ચ્યુઅલ ગેમ્સને તે પોતાની જિંદગી સમજતો હતો, તે હકીકતમાં માત્ર એક ભ્રમ હતો. અસલી પ્રેમ, અસલી વાર્તાઓ અને સાચો આનંદ તો તેના દાદાના હૃદયમાં અને આ જૂની ડાયરીમાં છુપાયેલો હતો. તેને પોતાના પિતાનો સમય પાછો આપવાની માંગણી કરનાર પેલા નાના બાળકની જેમ જ લાગ્યું કે પોતે પણ કેટલો કિંમતી સમય ગુમાવી દીધો છે.

આરવ દોડીને તેના દાદાના ગળે વળગી પડ્યો અને ધ્રુસકે ધ્રુસકે રડવા લાગ્યો, "દાદા, મને માફ કરી દો. હું કેટલો સ્વાર્થી બની ગયો હતો. મેં તમને કેટલા એકલા પાડી દીધા. હવે હું ક્યારેય આવું નહીં કરું."

કેશવલાલે પણ આરવને પોતાની છાતી સરસો ચાંપી દીધો. એ રાત્રે આરવને મોબાઈલ વગર જ દુનિયાની સૌથી શાંત અને મીઠી ઊંઘ આવી ગઈ, કારણ કે તેનું માથું તેના દાદાના ખોળામાં હતું.

બીજા દિવસે સવારે જ્યારે આરવ જાગ્યો ત્યારે તેના પિતા અમિતે કહ્યું, "આરવ, ચાલ તૈયાર થઈ જા, આપણે બજારમાં જઈને તારો નવો મોબાઈલ લઈ આવીએ અથવા આને રીપેર કરાવી લઈએ."

ત્યારે આરવે હસીને જવાબ આપ્યો, "પપ્પા, મોબાઈલ લાવવાની કોઈ ઉતાવળ નથી. તે પછીથી પણ આવી જશે. આજે રવિવાર છે, તો આજે હું આખો દિવસ દાદા સાથે બેસીને ચેસ રમવાનો છું અને તેમની જૂની વાતો સાંભળવાનો છું." આરવનો આ જવાબ સાંભળીને અમિત અને પ્રીતિ બંને આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા અને કેશવલાલના ચહેરા પર એક અનોખી તૃપ્તિનું સ્મિત આવી ગયું. આરવ સમજી ચૂક્યો હતો કે ટેકનોલોજી ગમે એટલી આગળ વધી જાય, પણ પરિવારનો સાથ અને વડીલોનો સમય એ જ જીવનની સૌથી મોટી અમીરી છે.