આખી જિંદગી બચત નથી કહેનાર પિતાના ગયા પછી સરકારી વકીલે કાગળો બતાવ્યા તો...

સાંજના સમયે ઓસરીમાં હીંચકા પર બેસીને મનસુખ હાથમાં રહેલા જૂના છાપાંનાં પાનાં પલટાવી રહ્યા હતા. તેમના ચશ્માની એક દાંડી તૂટેલી હતી જેના પર સફેદ દોરો વીંટાળેલો હતો. તેમના પહેરેલા સાદા સુતરાઉ કુર્તા પર બે થીગડાં મારેલાં હતાં.

રસોડામાં તેમની પત્ની શાંતા ધીમા તાપે ખીચડી બનાવી રહી હતી. સામે બેઠેલો તેમનો બત્રીસ વર્ષનો દીકરો નિલેશ લેપટોપ પર કંઈક હિસાબ કરી રહ્યો હતો અને તેના ચહેરા પર ભારે ચિંતા છવાયેલી હતી. નિલેશ એક ખાનગી પેઢીમાં સાધારણ નોકરી કરતો હતો.

થોડીવાર પછી તેમની પરણેલી દીકરી પૂજા પણ પોતાના બે નાના બાળકો સાથે પિયરે આવી પહોંચી. પૂજાના ચહેરા પર પણ મોંઘવારી અને ઘરના હપ્તાઓની ચિંતા સ્પષ્ટ દેખાતી હતી. તેના પતિનો નાનો કરિયાણાનો વેપાર માંડ ચાલતો હતો.

ચા પીતાં પીતાં નિલેશે ઊંડો નિસાસો નાખ્યો અને પિતા મનસુખ સામે જોયું. નિલેશે કહ્યું કે પિતાજી, શહેરમાં હવે ભાડાના મકાનમાં રહેવું સાવ અસહ્ય થઈ ગયું છે. મારે પોતાનું એક નાનું ફ્લેટ લેવું છે પણ ડાઉન પેમેન્ટ માટે પાંચ લાખ રૂપિયા ખૂટે છે.

પૂજાએ પણ ગળગળા અવાજે ઉમેર્યું કે પિતાજી, અમારા બાળકોની શાળાની ફી અને ઘરનું ભાડું ભરવામાં અમારી બધી બચત ખતમ થઈ ગઈ છે. જો તમારી પાસે કોઈ જૂની બચત કે પ્રોવિડન્ટ ફંડના પૈસા પડ્યા હોય તો અમને થોડો ટેકો આપો.

મનસુખે હાથમાં રહેલું છાપું ધીમેથી નીચે મૂક્યું અને બંને ખાલી હાથ ઊંચા કરીને એક ફિક્કું સ્મિત આપ્યું. મનસુખે વર્ષોથી બોલાતું એ જ પરિચિત વાક્ય ફરીથી દોહરાવ્યું. તેમણે કહ્યું કે મારી પાસે કોઈ બચત કે ફિક્સ ડિપોઝિટ નથી.

મનસુખે શાંત અવાજે કહ્યું કે મેં એક સરકારી પુસ્તકાલયમાં ક્લાર્ક તરીકે નાની નોકરી કરીને તમને બંનેને ભણાવ્યા એ જ મારી જિંદગીની સૌથી મોટી મૂડી હતી. મારી બેંક ખાતામાં મહિનો પૂરો થાય એટલા પૈસા પણ માંડ બચે છે. મારી પાસે તમને આપવા માટે એક પણ રૂપિયો નથી.

આ સાંભળતાં જ નિલેશના ચહેરા પર ગુસ્સો અને વર્ષોથી ભરાયેલી કડવાશ છલકાઈ આવ્યા. નિલેશે અકળાઈને લેપટોપ બંધ કર્યું અને ઊભા થઈને પિતા સામે આક્ષેપ કર્યો. નિલેશે કહ્યું કે તમે આખી જિંદગી માત્ર કંજૂસાઈ જ કરી છે.

નિલેશે કટાક્ષમાં કહ્યું કે મારા ઓફિસના મિત્રોના પિતા નિવૃત્તિ વખતે લાખો રૂપિયાની બચત મૂકી જાય છે અને સંતાનોને ઘર ખરીદી આપે છે. જ્યારે તમે આખી જિંદગી ફાટેલાં ચંપલ પહેરીને ફર્યા અને અમારા માટે એક રૂપિયો પણ ન બચાવ્યો.

પૂજાની આંખોમાંથી પણ આંસુ વહી નીકળ્યાં. પૂજાએ કહ્યું કે પિતાજી, તમે હંમેશાં તમારી સાદગીનો દેખાડો કર્યો પણ સંતાનોના ભવિષ્યનો ક્યારેય વિચાર ન કર્યો. અમે આજે આટલી હાડમારી ભોગવી રહ્યા છીએ છતાં તમને અમારી કોઈ દયા નથી આવતી.

ઓસરીમાં અચાનક ભારે સન્નાટો છવાઈ ગયો. રસોડામાંથી બહાર આવેલી માતા શાંતાએ બંને સંતાનોને શાંત રહેવા સમજાવ્યા પણ નિલેશ અને પૂજા સાંભળવા તૈયાર નહોતા. સંતાનોના આવા ઝેરીલા વેણ સાંભળીને પણ મનસુખના ચહેરા પર કોઈ ક્રોધ નહોતો.

મનસુખ માત્ર ચૂપચાપ માથું નીચું રાખીને બેસી રહ્યા. તેમની આંખોના ખૂણે એક અજાણી વેદના ચમકી પણ તેમણે પોતાની સફાઈમાં એક શબ્દ પણ ન ઉચ્ચાર્યો. તેઓ ઊભા થઈને ધીમા પગલે પોતાના અંધારા ઓરડામાં જતા રહ્યા.

તે રાત્રે ઘરમાં કોઈએ સરખું ભોજન ન લીધું. નિલેશ પોતાના ઓરડામાં પિતાની કંજૂસાઈ પર બળાપો કાઢતો રહ્યો અને પૂજા પણ પોતાના નસીબને દોષ આપતી રહી. સંતાનોને લાગતું હતું કે પિતા સાવ સ્વાર્થી અને લાગણીહીન માણસ છે.

બે દિવસ પછી બપોરના સમયે ઘરના દરવાજે અચાનક એક મોટરસાયકલ આવીને ઊભી રહી. મોટરસાયકલ પરથી સરકારી રજિસ્ટ્રાર કચેરીના સિનિયર અધિકારી અને વકીલ વિનોદ ઉતર્યા. વિનોદના હાથમાં એક મોટી કાનૂની ફાઈલ અને સરકારી મહોરવાળા દસ્તાવેજો હતા.

વિનોદ દરવાજો ખખડાવ્યો ત્યારે નિલેશે બહાર આવીને જોયું. વિનોદે નમ્રતાથી પૂછ્યું કે શું આ મનસુખભાઈનું ઘર છે. નિલેશે આશ્ચર્યથી હા પાડી અને વકીલને અંદર બેસવા માટે આગ્રહ કર્યો.

ઓસરીમાં મનસુખ, શાંતા, નિલેશ અને પૂજા બધા ભેગા થઈ ગયા. નિલેશના મનમાં અજાણો ભય જાગ્યો કે કદાચ પિતાએ કોઈ જૂનું દેવું કર્યું હશે અને તેની નોટિસ આવી હશે. નિલેશે ગભરાતાં પૂછ્યું કે વકીલ સાહેબ, આ કાગળો શેના છે.

વકીલ વિનોદે ચશ્મા સરખા કર્યા અને મનસુખ સામે આદરપૂર્વક હાથ જોડ્યા. વિનોદે કહ્યું કે નિલેશભાઈ, હું કોઈ દેવાની નોટિસ લઈને નથી આવ્યો પણ તમારા પિતાના ત્રીસ વર્ષના અદભુત તપનું પરિણામ તમને સોંપવા આવ્યો છું.

વિનોદે ટેબલ પર રહેલી ફાઈલ ખોલી અને સો રૂપિયાના સરકારી સ્ટેમ્પ પેપર પર બનેલા અસલ દસ્તાવેજો બહાર કાઢ્યા. વિનોદે કહ્યું કે આ શહેરના છેવાડે આવેલા નવા હાઈવે પાસેની પાંચ વીંઘા જમીન અને તેના પર બનેલા શોપિંગ સેન્ટરના માલિકી હકના કાગળો છે.

આ સાંભળતાં જ નિલેશ અને પૂજાના પગ નીચેથી ધરતી સરકી ગઈ. તેમની આંખો પહોળી થઈ ગઈ અને શ્વાસ થંભી ગયા. નિલેશે ધ્રૂજતા અવાજે પૂછ્યું કે આ જમીન અને શોપિંગ સેન્ટર કોનું છે.

વકીલ વિનોદે હસીને કહ્યું કે આ તમારા બંને ભાઈ-બહેનના નામે છે. તમારા પિતા મનસુખભાઈએ પોતાની ત્રીસ વર્ષની મહેનતથી આ સામ્રાજ્ય ઊભું કર્યું છે અને આજે તેની બજાર કિંમત ઓછામાં ઓછી આઠ કરોડ રૂપિયા થાય છે.

આઠ કરોડ રૂપિયાનો આંકડો સાંભળતાં જ નિલેશના હાથમાંથી ચાનો કપ છટકીને જમીન પર પડ્યો. પૂજા પોતાના બંને હાથ મોં પર મૂકીને સ્તબ્ધ થઈ ગઈ. જે પિતા પાસે પાંચ લાખ રૂપિયા નહોતા, તેઓ આઠ કરોડની મિલકતના માલિક હતા.

નિલેશે અસમંજસમાં પડીને પિતા સામે જોયું. મનસુખ સાવ શાંત અને આંખોમાં આંસુ સાથે બેઠા હતા. વકીલ વિનોદે આગળ એક એવી સત્યગાથા સંભળાવી જેણે બંને સંતાનોના આત્માને હચમચાવી દીધા.

વિનોદે જણાવ્યું કે ત્રીસ વર્ષ પહેલાં જ્યારે નિલેશ માત્ર બે વર્ષનો નાનો બાળક હતો, ત્યારે મનસુખભાઈએ શહેરના છેવાડે આવેલી સાવ પથરાળ અને ઉજ્જડ જમીનનો એક મોટો ટુકડો સાવ નજીવી કિંમતે ખરીદ્યો હતો. એ સમયે ત્યાં માત્ર કાંટાળા બાવળ ઊગતા હતા.

લોકો કહેતા હતા કે મનસુખે પોતાના પૈસા કચરામાં નાખ્યા છે કારણ કે એ ઉજ્જડ જમીન કોઈ કામની નહોતી. પરંતુ મનસુખભાઈની દૂરંદેશી નજર કંઈક અલગ જ જોઈ રહી હતી. તેમણે સંકલ્પ કર્યો હતો કે તેઓ આ પથરાળ જમીનને સંતાનોના ભવિષ્યનું કલ્પવૃક્ષ બનાવશે.

વિનોદે આગળ જણાવ્યું કે મનસુખભાઈ પુસ્તકાલયની નોકરી પૂરી થયા પછી રોજ સાંજે સાયકલ ચલાવીને એ ઉજ્જડ જમીન પર પહોંચી જતા હતા. તેઓ પોતાના હાથે પથ્થરો હટાવતા અને ખાડા ખોદીને વૃક્ષો વાવતા હતા.

તેમણે રવિવાર અને જાહેર રજાઓના દિવસે ક્યારેય આરામ નહોતો કર્યો. ભરઉનાળાના બપોરે જ્યારે આખું શહેર પંખા નીચે ઊંઘતું હતું, ત્યારે મનસુખભાઈ કૂવામાંથી પાણી ખેંચીને પોતાના વાવેલા છોડવાઓને સીંચતા હતા. તેમણે ત્રીસ વર્ષમાં ત્યાં ચીકુ, આંબા અને દાડમની વિશાળ વાડી તૈયાર કરી દીધી.

જ્યારે જ્યારે શહેરમાં બાંધકામની સામગ્રી સસ્તી થતી, ત્યારે મનસુખભાઈ એક-એક ઈંટ અને સિમેન્ટની ગુણીઓ બચાવીને ત્યાં એકઠી કરતા હતા. તેમણે રાત્રિના સમયે જાતે દીવાલો ચણી હતી અને મજૂરો સાથે પસીનો વહાવ્યો હતો.

દસ વર્ષ પહેલાં જ્યારે એ વિસ્તારમાંથી મોટો સ્ટેટ હાઈવે નીકળ્યો, ત્યારે મનસુખભાઈની એ જમીન સોના જેવી કિંમતી બની ગઈ. તેમણે એ વાડીના આગળના ભાગમાં આઠ સુંદર દુકાનોનું શોપિંગ કોમ્પ્લેક્સ ઊભું કરી દીધું.

વિનોદે જણાવ્યું કે છેલ્લા આઠ વર્ષથી એ તમામ દુકાનોનું માસિક ભાડું બે લાખ રૂપિયા આવે છે. પરંતુ મનસુખભાઈએ એ ભાડામાંથી એક નવો રૂપિયો પણ પોતાના અંગત વપરાશ માટે નથી વાપર્યો.

તેમણે એ તમામ આવક એક સરકારી ટ્રસ્ટ એકાઉન્ટમાં જમા કરાવી હતી જેનું નામ તેમણે 'સંતાન સુરક્ષા ટ્રસ્ટ' રાખ્યું હતું. એ ટ્રસ્ટમાં આજે પણ કરોડો રૂપિયાની ફિક્સ ડિપોઝિટ બોલે છે જેનો પૂરો અધિકાર નિલેશ અને પૂજાને સોંપાયેલો છે.

આ સાંભળીને નિલેશનું આખું શરીર ધ્રૂજવા લાગ્યું. તેના કાનમાં અવાજો ગૂંજવા લાગ્યા. તેણે પિતા સામે હાથ જોડીને પૂછ્યું કે પિતાજી, જો તમારી પાસે આટલું મોટું સામ્રાજ્ય હતું તો તમે અમને આખી જિંદગી કેમ કહ્યું કે તમારી પાસે કોઈ બચત નથી.

પૂજાએ પણ રડતાં રડતાં પૂછ્યું કે પિતાજી, તમે અમને આટલા મોટા ભ્રમમાં કેમ રાખ્યા. તમે પોતે ફાટેલાં થીગડાંવાળા કપડાં પહેરીને કેમ ફરતા રહ્યા અને અમને કંજૂસાઈનું દર્દ કેમ આપ્યું.

મનસુખ ધીમેથી હીંચકા પરથી ઊભા થયા. તેમના ધ્રૂજતા પગલાં ટેબલ તરફ આગળ વધ્યા. તેમણે બંને સંતાનોના માથા પર હાથ મૂક્યો અને ગળગળા અવાજે ખુલાસો કરવાનું શરૂ કર્યું.

મનસુખે કહ્યું કે મારા વહાલાં બાળકો, જો મેં તમને નાનપણથી કહી દીધું હોત કે તમારા બાપ પાસે કરોડોની જમીન અને દુકાનો પડી છે, તો તમારા જીવનનું શું થાત. શું તમે આટલી મહેનત કરીને ભણી શક્યા હોત.

તેમણે આગળ સમજાવ્યું કે સંસારનો નિયમ છે કે જે સંતાનોને ખબર પડી જાય કે પિતા પાસે મોટી રોકડ બચત છે, તેઓ મહેનત કરવાનું છોડી દે છે. તેઓ આળસુ, અહંકારી અને નિર્ભર બની જાય છે. પૈસાની ગરમી સંબંધોમાં આગ લગાવી દે છે.

મનસુખે આંસુ લૂછતાં કહ્યું કે જો મેં તમને બેંકની રોકડ બચત આપી હોત તો તમે બંને ભાઈ-બહેન ક્યારનાય પૈસાની વહેંચણી બાબતે એકબીજા સાથે લડી મર્યા હોત. રોકડ પૈસા પળવારમાં વપરાઈ જાય છે પણ જમીન અને સંસ્કાર કાયમ ટકી રહે છે.

મેં તમને કહ્યું કે મારી પાસે કશું નથી જેથી તમે પોતાના પગ પર ઊભા રહેતાં શીખો. નિલેશ, તેં સંઘર્ષ કર્યો એટલે તું આજે આટલો કુશળ અને પ્રામાણિક બન્યો. અને પૂજા, તેં મુશ્કેલીઓ જોઈ એટલે તું એક આદર્શ અને સમજુ ગૃહિણી બની.

મનસુખે દર્દભર્યા અવાજે કહ્યું કે મારે તમને રોકડ લક્ષ્મી નહીં પણ સંઘર્ષની શક્તિ આપવી હતી. મેં મારા મોજશોખ એટલા માટે કુરબાન કર્યા જેથી હું તમારા માટે એક એવો અખંડ કિલ્લો બનાવી શકું જે તમારી સાત પેઢી સુધી અણનમ રહે.

તેમણે આગળ કહ્યું કે આ જમીન અને શોપિંગ સેન્ટરની આવકમાંથી તમને બંનેને દર મહિને સરખે ભાગે કાયમી આવક મળતી રહેશે. હવે તમારે ક્યારેય ભાડાના મકાનમાં રહેવું નહીં પડે કે સંતાનોની ફી માટે કોઈની સામે હાથ લંબાવવો નહીં પડે.

મનસુખે છેલ્લે કહ્યું કે મેં મારી સાદગી એટલા માટે સાચવી રાખી હતી કારણ કે બાપનો સાચો ધર્મ સંતાનો માટે દેખાડો કરવાનો નથી પણ તેમના અસ્તિત્વને અદ્રશ્ય રીતે સુરક્ષિત કરવાનો છે. હવે મારો સંસાર પૂરો થયો અને મારું વચન પૂરું થયું.

આ શબ્દો સાંભળતાં જ નિલેશના હૃદયમાં પસ્તાવાનો એવો ભયાનક જવાળામુખી ફાટી નીકળ્યો કે તે સંભાળી ન શક્યો. નિલેશ પોતાના બંને ઘૂંટણ પર ફસડાઈ પડ્યો અને પિતાના બંને પગ પકડી લીધા.

નિલેશે પિતાના પગ પર પોતાનું માથું પછાડતાં પોક મૂકીને કહ્યું કે પિતાજી, મને માફ કરી દો. હું તમારો નાલાયક અને આંધળો દીકરો છું જેણે તમારા દેવ જેવા ત્યાગને કંજૂસાઈ ગણી લીધી. મેં તમારા પર સ્વાર્થનો આરોપ લગાવ્યો, હું તમારા ચરણોની ધૂળ પણ બનવા લાયક નથી.

પૂજા પણ દોડી આવી અને પિતાના પગમાં પડીને ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડવા લાગી. પૂજાએ કહ્યું કે પિતાજી, અમે કેટલા અભાગી છીએ કે જે બાપે અમારા માટે પોતાના હાડકાં ગાળી નાખ્યા, એ જ બાપને અમે મહેણાં માર્યા. તમારા આ ઉપકારનો બદલો અમે સાત જન્મમાં પણ નહીં વાળી શકીએ.

ઓસરીમાં માતા શાંતાની આંખોમાંથી પણ હર્ષ અને સમાધાનના આંસુ વહી રહ્યા હતા. શાંતાએ કહ્યું કે તમારા પિતાએ ત્રીસ વર્ષ સુધી પોતાના પગમાં છાલાં પડવા દીધા પણ ક્યારેય મોંમાંથી ફરિયાદ નહોતી કરી. તેઓ માત્ર તમારા સુખનું સપનું જોતા હતા.

મનસુખે નીચે નમીને પોતાના બંને સંતાનોને ઊભા કર્યા અને પોતાની છાતી સરસા ચાંપી લીધા. વર્ષોથી સંતાનોના મનમાં ભરાયેલી કડવાશ, શંકા અને અસંતોષ આંસુ બનીને વહી ગયા. આખા ઘરમાં પવિત્ર સ્નેહ અને કૃતજ્ઞતાનો માહોલ છવાઈ ગયો.

વિનોદ વકીલે આંખો લૂછતાં કહ્યું કે મેં મારી ચાલીસ વર્ષની વકીલાતમાં સેંકડો પિતાઓને જોયા છે પણ મનસુખભાઈ જેવો ત્યાગ ક્યાંય નથી જોયો. પોતાના સંતાનોના આત્મસન્માન અને ભવિષ્ય માટે આખી જિંદગી ગરીબ બનીને જીવવું એ સાક્ષાત સંતનું કામ છે.

સાંજે નિલેશ અને પૂજા પિતાને પોતાની સાથે ગાડીમાં બેસાડીને એ હાઈવે પર આવેલી જમીન અને શોપિંગ સેન્ટર જોવા ગયા. ત્યાં પહોંચીને તેમણે જોયું કે વિશાળ વાડીમાં મીઠા ફળોથી લચેલા હજારો વૃક્ષો પવનમાં લહેરાઈ રહ્યા હતા.

શોપિંગ સેન્ટરના મુખ્ય દરવાજા પર આરસપહાણની એક સુંદર તકતી લગાવેલી હતી. એ તકતી પર લખ્યું હતું કે 'મારા વહાલા સંતાનો નિલેશ અને પૂજાના ઉજ્જવળ ભવિષ્ય માટે પિતા મનસુખ અને માતા શાંતાની અવિરત તપસ્યા'.

એ તકતી વાંચતાં જ નિલેશ અને પૂજા ફરીથી ભાવવિભોર થઈ ગયા. તેમણે પિતાના બંને હાથ પકડીને પોતાની આંખો પર લગાવી દીધા. તેમને સમજાયું કે તેમના પિતા પાસે ભલે બેંક બેલેન્સ નહોતું પણ તેમની પાસે હિમાલય જેવડી મોટી છત્રછાયા હતી.

નિલેશે તે જ દિવસે એક મોટો સંકલ્પ કર્યો. નિલેશે કહ્યું કે પિતાજી, આ મિલકતની આવકમાંથી અમે એક મોટું પુસ્તકાલય અને ગરીબ બાળકો માટે નિઃશુલ્ક અભ્યાસ કેન્દ્ર બનાવીશું જેનું નામ તમારા નામે રહેશે. તમે જે શિક્ષણનું મૂલ્ય અમને શીખવ્યું છે તે અમે આખી દુનિયામાં વહેંચીશું.

પૂજાએ પણ સંમતિ આપતાં કહ્યું કે અમે ક્યારેય આ મિલકત માટે અંદરોઅંદર નહીં લડીએ અને પિતાજીના સંસ્કારોને જ અમારી સૌથી મોટી સંપત્તિ માનીશું. બંને ભાઈ-બહેનોએ એકબીજાનો હાથ પકડીને જીવનભર એક રહેવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી.

મનસુખના કરચલીવાળા ચહેરા પર આજે એક દિવ્ય અને પરમ સંતોષ છવાયેલો હતો. તેમની ત્રીસ વર્ષની તપસ્યા આજે સફળ થઈ ચૂકી હતી. સંતાનો માત્ર આર્થિક રીતે જ નહીં પણ માનસિક અને સંસ્કારની રીતે પણ પરિપક્વ બની ચૂક્યા હતા.

સાચો પિતા એ જ છે જે સંતાનોને ક્ષણિક સુખોની લાલચ આપવાને બદલે તેમના આખા જીવનને સુરક્ષિત કરવાનો અદ્રશ્ય પાયો રચે છે. મનસુખના આ અદભુત બલિદાને સાબિત કરી દીધું કે પિતાનો સાચો પ્રેમ શબ્દોમાં કે પૈસાના દેખાડામાં નહીં પણ તેમના શાંત સમર્પણમાં ધબકે છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.