આટલા મોટા બેંક મેનેજર થઈને પિતાજી ઘરમાં માટીનું ગુલ્લક કેમ રાખતા હતા, જ્યારે વહુએ કારણ પૂછ્યું અને પછી જે થયું તે…

શહેરની એક એકદમ પોશ અને મોંઘી ગણાતી ગ્રીનવુડ સોસાયટીમાં સવારનો સમય હંમેશા એક અલગ જ ચહલપહલ સાથે શરૂ થતો હતો. આ સોસાયટીમાં રહેતા મોટાભાગના લોકો બહુ જ ધનિક, ઉદ્યોગપતિઓ અને ઊંચા હોદ્દા પર કામ કરતા અધિકારીઓ હતા. સોસાયટીના વિશાળ અને સુંદર બગીચામાં સવારના સમયે પક્ષીઓનો કલરવ સંભળાતો હતો. વહેલી સવારે ગુલાબી ઠંડી અને હળવા પવનની વચ્ચે સોસાયટીના વડીલો મોર્નિંગ વોક માટે નીકળતા હતા.

આ જ સોસાયટીના એક આલીશાન બંગલામાં અરવિંદભાઈ પોતાના પરિવાર સાથે રહેતા હતા. અરવિંદભાઈ થોડા સમય પહેલા જ સરકારી બેંકમાંથી ચીફ મેનેજરના હોદ્દા પરથી નિવૃત્ત થયા હતા. બેંકમાં આટલી મોટી સત્તા અને પ્રતિષ્ઠા ભોગવ્યા પછી પણ તેમના સ્વભાવમાં એક અદભુત નમ્રતા અને સાદગી હતી. તેમના ચહેરા પર હંમેશા એક પવિત્ર અને શાંત સ્મિત રહેતું હતું જે ગમે તેવા માણસનું દિલ જીતી લે.

અરવિંદભાઈની નિવૃત્તિ પછી તેમનો આખો સમય ભગવાનની ભક્તિમાં, પુસ્તકો વાંચવામાં અને સોસાયટીના બગીચાની સંભાળ રાખવામાં જતો હતો. તેમના ઘરમાં તેમનો દીકરો આકાશ અને પુત્રવધૂ મોનિકા સાથે રહેતા હતા. આકાશ એક મલ્ટીનેશનલ કંપનીમાં બહુ ઊંચા પગાર પર સિનિયર મેનેજર તરીકે કામ કરતો હતો અને મોનિકા પણ બહુ જ આધુનિક વિચારો ધરાવતી સ્ત્રી હતી. ઘરની અંદર વૈભવ અને ભૌતિક સુખ-સુવિધાઓની કોઈ જ કમી નહોતી.

પરંતુ અરવિંદભાઈની એક અનોખી અને વિચિત્ર લાગતી આદત હતી. તેમણે પોતાના રૂમમાં લાકડાના કબાટની ઉપર એક માટીનું નાનું ગુલ્લક રાખ્યું હતું. આ ગુલ્લક બહુ જ સાધારણ હતું, જે બજારમાં માંડ દસ-વીસ રૂપિયામાં મળતું હોય. અરવિંદભાઈ રોજ સવારે પૂજા પાઠ પતાવીને પોતાના ખિસ્સામાંથી થોડા સિક્કા અથવા દસ, વીસ અને પચાસ રૂપિયાની નોટો કાઢીને એ ગુલ્લકમાં નાખતા હતા. આ તેમનો વર્ષો જૂનો અને પાકો નિયમ હતો જે તેમણે ક્યારેય તોડ્યો નહોતો.

જ્યારે એક ગુલ્લક આખું ભરાઈ જતું, ત્યારે અરવિંદભાઈ તેને ખૂબ જ કાળજીપૂર્વક કબાટની અંદર એક ખૂણામાં સાચવીને મૂકી દેતા હતા અને બજારમાંથી નવું માટીનું ગુલ્લક લાવીને ફરીથી પૈસા ભેગા કરવાનું શરૂ કરી દેતા હતા. અત્યાર સુધીમાં કબાટની અંદર આવા ચારથી પાંચ મોટા માટીના ગુલ્લકો લાઈનસર ગોઠવાઈ ગયા હતા. અરવિંદભાઈ આ ગુલ્લકોને પોતાના જીવની જેમ સાચવતા હતા.

અરવિંદભાઈની આ આદત તેમની પુત્રવધૂ મોનિકાને બિલકુલ પસંદ નહોતી. મોનિકાને લાગતું હતું કે આટલી મોટી સોસાયટીમાં અને આટલા મોટા વૈભવી ઘરમાં આવા માટીના ગુલ્લકો રાખવા એ એકદમ હલકી કક્ષાનું કામ છે. તે અવારનવાર આ બાબતે પોતાના પતિ આકાશ પાસે પણ ફરિયાદ કરતી હતી. તેને થતું કે જો ઘરમાં કોઈ મહેમાન આવશે અને આ માટીના ગુલ્લકો જોશે તો આપણી આબરૂના ધજાગરા ઉડી જશે.

એક દિવસ સવારના સમયે અરવિંદભાઈ પોતાના રૂમમાં બેઠા બેઠા ગુલ્લકમાં પચાસ રૂપિયાની એક નોટ નાખી રહ્યા હતા. બરાબર એ જ સમયે મોનિકા હાથમાં ચાનો કપ લઈને રૂમમાં દાખલ થઈ. તેણે સસરાને ફરીથી એ જ માટીના ગુલ્લકમાં પરચૂરણ નાખતા જોયા. આ જોઈને મોનિકાથી રહેવાયું નહીં અને તેનો પારો સાતમા આસમાને પહોંચી ગયો.

મોનિકાએ ચાનો કપ ટેબલ પર મૂક્યો અને મોઢું બગાડીને અત્યંત કડવા અવાજે ટોણો મારતા કહ્યું કે પપ્પાજી, મને એક વાત સમજાતી નથી કે તમે આટલા મોટા બેંક મેનેજર રહી ચૂક્યા છો. તમારો દીકરો મહિને લાખો રૂપિયા કમાય છે. ઘરમાં બેંકના ક્રેડિટ કાર્ડ અને એટીએમ કાર્ડ પડ્યા છે. તો પછી તમે શા માટે એક ભિખારીની જેમ આ માટીના ગુલ્લકમાં પરચૂરણ અને પરચૂરણ નોટો ભેગી કરો છો? આ બધું જોઈને મને બહુ શરમ આવે છે.

મોનિકાએ આગળ વધતા કહ્યું કે જો સોસાયટીના કોઈ હાઈ-ફાઈ લોકો આપણા ઘરે આવશે અને તમારા રૂમમાં આ ભિખારીઓ જેવા માટીના ગલ્લા જોશે તો આપણા પરિવારની શું ઈજ્જત રહેશે? તમને આ બધું કરતા શરમ નથી આવતી? હવે તો આ બધું બંધ કરો અને આ કચરો બહાર ફેંકી દો. મોનિકાના અવાજમાં અહંકાર અને ગુસ્સો સ્પષ્ટ દેખાઈ રહ્યો હતો.

અરવિંદભાઈએ મોનિકાની આખી વાત બહુ જ શાંતિથી સાંભળી. તેમના ચહેરા પર ગુસ્સાની એક પણ રેખા ન આવી. તેમણે બસ હસીને મોનિકા સામે જોયું અને અત્યંત ધીમા અવાજે કહ્યું કે બેટા, આ માટીના ગુલ્લકો તને કચરો ભલે લાગતા હોય, પણ આ મારી જિંદગીની સૌથી મોટી કમાણી છે. સમય આવશે ત્યારે તને સમજાઈ જશે કે હું આ કેમ કરું છું. અત્યારે તું ચિંતા ન કર, આનાથી આપણી ઈજ્જત નહીં જાય. અરવિંદભાઈ શાંત રહ્યા એટલે મોનિકા પણ પગ પછાડતી રૂમની બહાર નીકળી ગઈ.

આ ઘટનાને થોડા મહિનાઓ વીતી ગયા. સોસાયટીમાં બધું જ સામાન્ય ચાલી રહ્યું હતું. સોસાયટીના મુખ્ય ગેટ પર એક શંકર નામનો સિક્યોરિટી ગાર્ડ છેલ્લા દસ વર્ષથી નોકરી કરતો હતો. શંકર ખૂબ જ ઈમાનદાર, મહેનતુ અને નમ્ર માણસ હતો. તે આખી રાત જાગીને સોસાયટીની રક્ષા કરતો હતો. સોસાયટીનો દરેક સભ્ય તેના કામથી ખુશ હતો. શંકરનો એક નાનો પરિવાર હતો જેમાં તેની પત્ની અને એક અઢાર વર્ષનો દીકરો અમિત હતો. અમિત ભણવામાં બહુ જ હોંશિયાર હતો.

એક રાત્રે અચાનક એક બહુ જ મોટી દુર્ઘટના ઘટી. અમિત રાત્રે કોલેજનું કામ પતાવીને સાયકલ પર ઘરે પાછો ફરી રહ્યો હતો, ત્યારે હાઈવે પર એક સ્પીડમાં આવતી અજાણી ગાડીએ તેને જોરદાર ટક્કર મારી દીધી. અકસ્માત એટલો ભયાનક હતો કે અમિત રસ્તા પર લોહીલુહાણ હાલતમાં પટકાઈ ગયો. ગાડીવાળો અંધારાનો લાભ લઈને નાસી છૂટ્યો. આસપાસના લોકોએ તાત્કાલિક શંકરને ફોન કર્યો અને અમિતને નજીકની મોટી પ્રાઈવેટ હોસ્પિટલમાં દાખલ કર્યો.

ખબર મળતા જ શંકર અને તેની પત્ની દોડતા હોસ્પિટલ પહોંચ્યા. દીકરાની આવી ગંભીર હાલત જોઈને માતા-પિતાના કાળજા કંપી ગયા. ડોક્ટરોએ તપાસ કરીને નસ પકડી અને કહ્યું કે અમિતના માથામાં અને પગમાં બહુ ગંભીર ઈજા થઈ છે. તેનું તાત્કાલિક ઓપરેશન કરવું પડશે. જો આગામી બે કલાકમાં ઓપરેશન નહીં થાય તો તેનો જીવ બચાવવો મુશ્કેલ થઈ જશે. ડોક્ટરે કહ્યું કે ઓપરેશન અને દવાઓનો તાત્કાલિક ખર્ચ પચાસ હજાર રૂપિયા થશે અને એ પૈસા અત્યારે જ કાઉન્ટર પર જમા કરાવવા પડશે.

પચાસ હજાર રૂપિયાની રકમ સાંભળીને શંકરના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ. એક ગરીબ સિક્યોરિટી ગાર્ડ માટે આટલી મોટી રકમ અડધી રાત્રે ભેગી કરવી અશક્ય હતી. તેની પાસે જેટલી જમાપુંજી હતી તે બધી તો હોસ્પિટલની એમ્બ્યુલન્સ અને પ્રાથમિક સારવારમાં જ વપરાઈ ગઈ હતી. શંકર રડતો રડતો હોસ્પિટલના ઓટલા પર બેસી ગયો. તેને કઈ સમજાતું નહોતું કે આટલા બધા પૈસા ક્યાંથી લાવવા.

બીજી સવારે શંકર હિંમત કરીને સોસાયટીમાં આવ્યો. તેની આંખો રડી રડીને લાલ થઈ ગઈ હતી. તે સોસાયટીના મોટા મોટા બંગલાઓ અને ધનિક શેઠિયાઓ પાસે મદદ માંગવા માટે ગયો. તેણે સોસાયટીના સેક્રેટરી મનીષભાઈના બંગલાનો બેલ વગાડ્યો. મનીષભાઈ બહાર આવ્યા એટલે શંકરે હાથ જોડીને રડતા રડતા પગ પકડી લીધા અને કહ્યું કે સાહેબ, મારા દીકરાનો અકસ્માત થયો છે. જો આજે પચાસ હજાર રૂપિયા નહીં મળે તો મારો એકનો એક દીકરો મરી જશે. કૃપા કરીને મને મદદ કરો, હું મારા પગારમાંથી દર મહિને કાપી આપીશ.

મનીષભાઈએ મોઢું મચકોડીને કહ્યું કે અરે શંકર, પચાસ હજાર રૂપિયા કંઈ નાની રકમ નથી. વળી અત્યારે સવાર સવારમાં હું ક્યાંથી કેશ લાવું? તું બીજા કોઈ પાસે જા, મારી પાસે અત્યારે સગવડ નથી. શંકર ત્યાંથી નિરાશ થઈને બીજા અમીર વેપારી વિજયભાઈના ઘરે ગયો. વિજયભાઈએ પણ બહાનું બતાવી દીધું કે અમારો બિઝનેસ અત્યારે મંદીમાં ચાલે છે, અમે આવી કોઈ મદદ ન કરી શકીએ. સોસાયટીના કોઈ પણ ધનિક માણસે આ ગરીબ ગાર્ડની વહારે આવવાનું યોગ્ય ન સમજ્યું. બધાએ પોતાના મોં ફેરવી લીધા.

શંકર હિંમત હારી ચૂક્યો હતો. તે સોસાયટીના બગીચાના એક ખૂણામાં બેસીને જોરજોરથી રડી રહ્યો હતો. બરાબર એ જ સમયે અરવિંદભાઈ પોતાના રોજિંદા નિયમ મુજબ બગીચામાં વોક માટે નીકળ્યા હતા. તેમણે શંકરને આ રીતે રડતો જોયો. અરવિંદભાઈ તુરંત જ શંકરની નજીક ગયા અને તેના ખભા પર હાથ મૂક્યો. તેમણે ચિંતાતુર અવાજે પૂછ્યું કે શંકર, શું થયું છે? તું આટલો બધો કેમ રડે છે? તારી તબિયત તો ઠીક છે ને?

શંકરે રડતા રડતો આખી ઘટના અરવિંદભાઈને જણાવી. તેણે કહ્યું કે સાહેબ, મારો દીકરો હોસ્પિટલમાં મરણ પથારીએ છે. ડોક્ટરે પચાસ હજાર રૂપિયા માંગ્યા છે. હું આખી સોસાયટીમાં બધા મોટા લોકો પાસે ફરી આવ્યો, પણ કોઈએ મને એક રૂપિયો પણ ઉધાર ન આપ્યો. હવે મારી પાસે કોઈ રસ્તો નથી બચ્યો, મારો દીકરો મરી જશે સાહેબ. શંકરના અવાજમાં આખી દુનિયાની લાચારી અને દર્દ છવાયેલું હતું.

અરવિંદભાઈએ શંકરની વાત સાંભળીને એક ક્ષણનો પણ વિલંબ ન કર્યો. તેમણે શંકરને કહ્યું કે શંકર, તું બિલકુલ ચિંતા ન કર અને અહીં જ ઊભો રહે. હું હમણાં જ આવ્યો. અરવિંદભાઈ ઝડપી પગલે પોતાના બંગલા તરફ દોડ્યા. ઘરમાં મોનિકા અને આકાશ હોલમાં બેઠા બેઠા સવારની ચા પી રહ્યા હતા. અરવિંદભાઈ સીધા પોતાના રૂમમાં ગયા.

તેમણે કબાટ ખોલ્યો અને વર્ષોથી સાચવીને રાખેલા એ પાંચેય માટીના ગુલ્લકો બહાર કાઢ્યા. અરવિંદભાઈ એ બધા જ ગુલ્લકોને એક મોટા થેલામાં ભરવા લાગ્યા. મોનિકાએ સસરાને રૂમમાં આ રીતે ઉતાવળમાં ગુલ્લકો થેલામાં ભરતા જોયા એટલે તે પાછળ પાછળ રૂમમાં આવી. તેણે આશ્ચર્યથી પૂછ્યું કે પપ્પાજી, તમે આ શું કરી રહ્યા છો? આ માટીના ગુલ્લકો લઈને ક્યાં જઈ રહ્યા છો?

અરવિંદભાઈએ કોઈ જવાબ ન આપ્યો. તેમણે થેલો લીધો અને ઘરના આંગણામાં આવ્યા. તેમણે હોલમાં જઈને એક મોટો પથ્થર લીધો અને મોનિકા તથા આકાશની નજર સામે જ એ પાંચેય માટીના ગુલ્લકો એક પછી એક જમીન પર પછાડીને તોડી નાખ્યા. ગુલ્લકો તૂટતાની સાથે જ તેમાંથી સિક્કાઓ અને પાંચસો, બસો, સો અને પચાસ રૂપિયાની નોટોનો મોટો ઢગલો જમીન પર વિખરાઈ ગયો. આખું આંગણું પૈસાથી ભરાઈ ગયું.

મોનિકા અને આકાશ આ દ્રશ્ય જોઈને એકદમ સ્તબ્ધ થઈ ગયા. તેમની આંખો ફાટી ગઈ. અરવિંદભાઈએ કોઈની સામે જોયા વિના જલ્દી જલ્દી એ બધી જ નોટો ભેગી કરી અને ગણતરી કરવા બેઠા. વર્ષોની નાની નાની બચત આજે એક મોટી રકમ બની ચૂકી હતી. જ્યારે અરવિંદભાઈએ આખી રકમ ગણી, ત્યારે તે બરાબર બાવન હજાર રૂપિયા થતા હતા.

અરવિંદભાઈએ એ આખી રકમ પોતાના હાથમાં લીધી અને દોડતા સોસાયટીના ગેટ તરફ ગયા જ્યાં શંકર ઉભો હતો. મોનિકા અને આકાશ પણ આ બધું શું થઈ રહ્યું છે તે જોવા માટે તેમની પાછળ દોડ્યા. અરવિંદભાઈએ શંકરની નજીક જઈને એ બાવન હજાર રૂપિયા રોકડા તેના ધ્રૂજતા હાથમાં મૂકી દીધા. અરવિંદભાઈએ શંકરની આંખોમાં આંસુ લૂછતાં કહ્યું કે શંકર, આ લે પૈસા. આ પૂરા પચાસ હજારથી વધારે છે. તું અત્યારે જ હોસ્પિટલ દોડ અને તારા દીકરાનું ઓપરેશન શરૂ કરાવ. તારા દીકરાને કંઈ નહીં થાય, ભગવાન ભલો કરશે.

શંકર એ પૈસા જોઈને પોતાના ઘૂંટણિયે બેસી ગયો. તેની આંખોમાંથી વહેતા આંસુ હવે ખુશીના હતા. તેણે અરવિંદભાઈના પગ પકડી લીધા અને ગદગદ કંઠે કહ્યું કે સાહેબ, તમે માણસ નથી પણ મારા માટે સાક્ષાત ભગવાન છો. આખી સોસાયટીના અમીરોએ મારા માટે દરવાજા બંધ કરી દીધા, પણ તમે મારા દીકરાનો જીવ બચાવી લીધો. હું તમારો આ ઉપકાર જિંદગીભર નહીં ભૂલું. અરવિંદભાઈએ તેને પ્રેમથી ઊભો કર્યો અને હોસ્પિટલ તરફ રવાના કર્યો. શંકર તુરંત જ દોડતો હોસ્પિટલ ગયો.

આ આખો નજારો પાછળ ઊભેલી પુત્રવધૂ મોનિકા અને દીકરો આકાશ જોઈ રહ્યા હતા. મોનિકાના ચહેરા પરનો અહંકાર સાવ ઓગળી ગયો હતો. તેનું માથું શરમથી ઝૂકી ગયું હતું. તેને પોતાના સસરાને કહેલા કડવા વેણ યાદ આવી રહ્યા હતા જેને તે ભિખારી જેવી આદત કહેતી હતી, તે આજે એક માસૂમ દીકરાનો જીવ બચાવવાનું માધ્યમ બની હતી.

અરવિંદભાઈ શાંત પગલે પાછા ઘરે આવ્યા. તેઓ સોફા પર બેઠા. મોનિકા ધીમે ધીમે તેમની નજીક આવી. તેની આંખોમાં પસ્તાવાના આંસુ હતા. તેણે હાથ જોડીને સસરા પાસે માફી માંગતા કહ્યું કે પપ્પાજી, મને માફ કરી દો. હું બહુ જ અંધ અને અભિમાની બની ગઈ હતી. મેં તમારા આ પવિત્ર કામને ટોણા માર્યા હતા. મને આજે સમજાયું કે પૈસાની અસલી કિંમત બેંકના ખાતામાં રાખવામાં નથી, પણ કોઈ જરૂરિયાતમંદના આંસુ લૂછવામાં છે.

અરવિંદભાઈએ મોનિકાના માથા પર પ્રેમથી હાથ મૂક્યો અને અત્યંત ગંભીર અવાજે સમજાવ્યું કે બેટા, આ માટીનું ગુલ્લક માત્ર પૈસાની બચત નહોતું. આ તો કોઈકની લાચારી અને મુશ્કેલીના સમયે કામ આવવાની આપણી માનવતાની અસલી બચત હતી. બેંકના ખાતામાં પડેલા લાખો રૂપિયા ક્યારેક અડધી રાત્રે કામ નથી આવતા, પણ ઘરમાં રાખેલી આવી નાની બચત કોઈનો ઉગતો સૂરજ બચાવી લે છે. અમીરાત પૈસાથી નથી આવતી બેટા, અમીરાત તો હૃદયની દયાથી આવે છે.

મોનિકા અને આકાશને આજે જિંદગીનો સૌથી મોટો પાઠ મળી ગયો હતો. થોડા દિવસો પછી અમિતનું ઓપરેશન સફળ રહ્યું અને તે એકદમ સાજો થઈને ઘરે પાછો ફર્યો. શંકર અને તેનો પરિવાર મંદિરે જઈને અરવિંદભાઈના દીર્ઘાયુ માટે પ્રાર્થના કરવા લાગ્યા. આ ઘટના પછી મોનિકા પોતે બજારમાંથી એક નવું માટીનું ગુલ્લક લઈ આવી અને તેણે પોતાના હાથે સસરાના રૂમમાં મૂક્યું. હવે રોજ સવારે મોનિકા પોતે પણ એ ગુલ્લકમાં પોતાની કમાણીમાંથી થોડા પૈસા નાખતી હતી. સોસાયટીમાં હવે પેલા માટીના ગુલ્લકો કચરો નહીં પણ માનવતાનું સૌથી મોટું પ્રતીક બની ગયા હતા.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.