બસ સ્ટેન્ડ પર છોકરાને પચાસ રૂપિયા આપ્યા પણ તેણે હાથ પાછો ખેંચી લીધો, કારણ પૂછ્યું તો...

મોહનભાઈએ પોતાના ખિસ્સામાંથી પચાસ રૂપિયાની ગડી વાળેલી નોટ કાઢી. તેમણે બસ સ્ટેન્ડના ખૂણામાં બેઠેલા નાના છોકરા તરફ હાથ લંબાવ્યો. છોકરાની સામે પ્લાસ્ટિકના પાથરણા પર થોડા સફરજન અને કેળાં પડ્યા હતા. મોહનભાઈએ ફળનો થેલો અડ્યો પણ નહીં, બસ પૈસા તેના તરફ સરકાવી દીધા.

દીપકે નોટ સામે જોયું અને પોતાના નાના હાથ પાછળ ખેંચી લીધા. તેના ચહેરા પર કોઈ ગુસ્સો નહોતો, પણ એક અજીબ મક્કમતા હતી. તેણે ધીમેથી માથું હલાવ્યું અને પૈસા લેવાની સ્પષ્ટ ના પાડી દીધી. મોહનભાઈના હાથમાં પચાસની નોટ એમ જ પડી રહી.

"લે બેટા, રાખી લે. તારે કામ આવશે," મોહનભાઈએ થોડા પ્રેમથી પણ અધીરા થઈને કહ્યું. તેમને લાગ્યું કે છોકરો કદાચ શરમાય છે.

દીપકે પોતાની ફાટેલી થેલીમાંથી એક નાની, જૂની નોટબુક બહાર કાઢી. તેણે એક પાનું ખોલ્યું જ્યાં પેન્સિલથી કશુંક લખેલું હતું. તેણે મોહનભાઈ સામું જોઈને કહ્યું, "સાહેબ, પપ્પા કહેતા હતા કે મહેનત વગરનું દાન લેવાથી મન ભિખારી બની જાય છે."

આ શબ્દો સાંભળીને મોહનભાઈ સ્તબ્ધ થઈ ગયા. બસ સ્ટેન્ડની ભાગદોડ અને હોર્નના અવાજો વચ્ચે તે નાનો છોકરો એક અલગ જ દુનિયાનો લાગતો હતો. મોહનભાઈની આંખો ક્ષણભર માટે ભરાઈ આવી. તેમણે હાથ પાછો ખેંચી લીધો.

મોહનભાઈ નિવૃત્ત સરકારી કર્મચારી હતા. તેમનો નિત્યક્રમ હતો કે રોજ સાંજે બસ સ્ટેન્ડ પાસે ટહેલવા નીકળવું. ઘરમાં પત્ની સુમન અને તેઓ બે જ જણા રહેતા હતા. દીકરો વિજય વિદેશમાં નોકરી કરતો હતો અને પોતાની જિંદગીમાં વ્યસ્ત હતો. મોહનભાઈ આખો દિવસ ઘરમાં એકલતા અનુભવતા હતા.

દીપક માંડ દસ-બાર વર્ષનો છોકરો હતો. તેના કપડાં જૂના હતા પણ સાફ હતા. તે રોજ સાંજે બસ સ્ટેન્ડના એક ખૂણામાં નાની ટોપલી લઈને બેસતો. તેના ફળ બહુ ઝાઝા નહોતા, પણ તે દરેક ગ્રાહક સાથે ખૂબ જ નમ્રતાથી વાત કરતો હતો.

સુમનબેન ઘણીવાર મોહનભાઈને કહેતા કે નકામા પૈસા વહેંચવા કરતાં કોઈને સાચી મદદ કરવી જોઈએ. પણ મોહનભાઈને લાગતું કે પૈસા આપી દેવાથી તેમનું કામ પૂરું થઈ જાય છે. આજે દીપકના એક વાક્યે તેમની એ વિચારસરણી હલાવી મૂકી હતી.

મોહનભાઈએ પોતાની લાકડી સરખી કરી. તેઓ દીપકની સામે જમીન પર બેસી ગયા. તેમના ઘૂંટણમાં દુખાવો હતો, પણ આજે તેમને નીચે બેસવાની કોઈ ઉતાવળ નહોતી. તેમણે દીપકના ચહેરાને નજીકથી જોયો.

"તારા પપ્પા ક્યાં છે બેટા?" મોહનભાઈએ ખૂબ હળવા અવાજે પૂછ્યું. તેમની વાતમાં કોઈ મોટા માણસનો રોફ નહોતો.

દીપકે સફરજન પરથી કાપડનો ટુકડો ફેરવતાં કહ્યું, "પપ્પા પહેલા મિલમાં કામ કરતા હતા. ગયા વર્ષે તેમની તબિયત બહુ બગાડી ગઈ. હવે તેઓ પથારીમાંથી ઊઠી શકતા નથી. પણ તેઓ રોજ મને આ નોટબુકમાં એક સારું વાક્ય લખીને આપે છે."

દીપકે તે નોટબુક મોહનભાઈના હાથમાં મૂકી. પાના પીળા પડી ગયા હતા. દરેક પાના પર સુંદર અક્ષરે જીવનના નાના નાના નીતિ-નિયમો લખેલા હતા. 'મહેનતનો રોટલો મીઠો લાગે', 'કોઈનું મફતનું લેવું નહીં', 'સત્ય બોલવું'.

મોહનભાઈ પાના ફેરવતા રહ્યા. તેમને અનુભવ થયો કે આ માત્ર કાગળ નથી, પણ એક પિતાની પોતાના દીકરાને આપેલી સાચી સંપત્તિ છે. તેમની પોતાની પાસે બહુ પૈસા હતા, પણ આવી સંપત્તિ તેઓ પોતાના દીકરાને આપી શક્યા નહોતા.

"તારે દરરોજ કેટલા ફળ વેચાઈ જાય છે?" મોહનભાઈએ નોટબુક પાછી આપતાં પૂછ્યું.

"સાહેબ, ક્યારેક બધા વેચાઈ જાય, તો ક્યારેક અડધા પડી રહે. પણ પપ્પા કહે છે કે જેટલું મળે તેમાં સંતોષ રાખવો. ઈશ્વર રોજનો રોટલો આપી દે છે," દીપકે નાનું સ્મિત આપતાં કહ્યું.

તે જ સમયે બસ સ્ટેન્ડ પર એક મોટી બસ આવીને ઊભી રહી. લોકોની ભીડ ધસારો કરવા લાગી. દીપક તરત જ ઊભો થયો અને આવતા-જતા લોકોને નમ્રતાથી ફળ લેવા માટે કહેવા લાગ્યો. તે કોઈની પાછળ દોડતો નહોતો, બસ શાંતિથી પોતાની જગ્યાએ ઊભો હતો.

મોહનભાઈ થોડીવાર તેને જોતા રહ્યા. પછી તેમણે પોતાના ખિસ્સામાંથી એક મોટો રૂમાલ કાઢ્યો. તેમણે દીપક પાસેથી બે કિલો સફરજન અને બધા કેળાં તોલાવ્યા. આ વખતે તેમણે દાન તરીકે નહીં, પણ ખરીદી તરીકે પૈસા આપ્યા.

દીપકે ગણતરી કરીને બરાબર પૈસા લીધા. તેણે મોહનભાઈને બાકીના પાંચ રૂપિયા પાછા આપ્યા. તેણે એક પણ રૂપિયો વધારે ન લીધો. મોહનભાઈએ તે પાંચ રૂપિયા પોતાના ખિસ્સામાં મૂકી દીધા, જેમ કે કોઈ કિંમતી વસ્તુ સાચવતા હોય.

ઘરે પહોંચીને મોહનભાઈએ સુમનબેનને બધી વાત કહી. સુમનબેને સફરજન ધોઈને ટેબલ પર મૂક્યા. તેમણે મોહનભાઈ સામે જોયું અને કહ્યું, "આપણે એ બાળકના પિતાને મળવું જોઈએ. જે માણસ આવી પરિસ્થિતિમાં પણ દીકરાને આવા સંસ્કાર આપે છે, તે ખરેખર મહાન છે."

બીજા દિવસે સાંજે મોહનભાઈ અને સુમનબેન દીપકની સાથે તેના ઘરે ગયા. શહેરના એક નાના ખૂણામાં આવેલી એક ઓરડી હતી. ઘરમાં બહુ સામાન નહોતો, પણ બધું સ્વચ્છ હતું. પથારીમાં દીપકના પિતા રમેશભાઈ સૂતા હતા.

રમેશભાઈનો ચહેરો સુકાઈ ગયો હતો, પણ તેમની આંખોમાં એક અલગ જ તેજ હતું. મોહનભાઈને જોઈને તેમણે હાથ જોડવાનો પ્રયત્ન કર્યો. મોહનભાઈએ તરત જ આગળ વધીને તેમના હાથ પકડી લીધા.

"રમેશભાઈ, તમે તમારા દીકરાને બહુ સુંદર સંસ્કાર આપ્યા છે," મોહનભાઈએ કહ્યું.

રમેશભાઈએ ધીમેથી જવાબ આપ્યો, "સાહેબ, મારી પાસે એને આપવા માટે કોઈ ધન-દોલત નથી. હું બસ એને એટલું શીખવવા માંગુ છું કે ગરીબી કપડાંમાં હોય તો ચાલે, પણ મનમાં ન હોવી જોઈએ."

સુમનબેને પોતાની સાથે લાવેલો નાસ્તો અને દવાઓ ટેબલ પર મૂકી. રમેશભાઈએ ના પાડી, પણ મોહનભાઈએ કહ્યું, "આ દાન નથી. આ તો એક ભાઈ તરફથી બીજા ભાઈ માટે નાની ભેટ છે."

મોહનભાઈએ રમેશભાઈની સારવારનો તમામ ખર્ચ ઉપાડવાનું નક્કી કર્યું. તેમણે દીપકની શાળાની ફી ભરી દીધી જેથી તે ફરીથી ભણવા જઈ શકે. પણ તેમણે દીપકને ફળ વેચવાની ના ન પાડી. તેઓ ઈચ્છતા નહોતા કે છોકરાનો આત્મસન્માન ભાંગી પડે.

દીપક હવે સવારે શાળાએ જતો અને સાંજે થોડીવાર ફળ વેચતો. મોહનભાઈ રોજ સાંજે તેની પાસે જતા, તેની સાથે વાતો કરતા અને તેની નોટબુકમાંથી એક નવું વાક્ય વાંચતા.

સમય વીતતો ગયો. રમેશભાઈની તબિયતમાં પણ ધીમે ધીમે સુધારો થવા લાગ્યો. એક દિવસ રમેશભાઈ જાતે લાકડીના ટેકે ઊભા થઈને મોહનભાઈના ઘરે આવ્યા. તેમના હાથમાં એક નાની લાકડાની પેટી હતી.

તેમણે તે પેટી મોહનભાઈને આપી. અંદર રમેશભાઈએ પોતાના હાથે બનાવેલી એક નાની સુંદર નોટબુક હતી. તેના પર લખેલું હતું, "સાચા મિત્ર માટે."

મોહનભાઈની આંખોમાંથી આંસુ સરી પડ્યા. તેમણે સમજાયું કે દુનિયામાં સૌથી મોટું ધન પૈસા નથી, પણ નીતિ અને આત્મસન્માન છે. જે માણસ પોતાની મહેનત પર વિશ્વાસ રાખે છે, તેને ક્યારેય કોઈની સામે ઝૂકવું પડતું નથી.

દીપકની તે નાની નોટબુકે મોહનભાઈનું જીવન બદલી નાખ્યું હતું. તેમણે પોતાના દીકરાને પણ ફોન કરીને આ વાત કહી. દૂરીઓ છતાં, એ દિવસે બાપ-દીકરા વચ્ચેનો સંબંધ પણ થોડો વધુ મજબૂત બની ગયો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.