બેડ પર સૂતેલા અજાણ્યા માણસે શિક્ષકનું બિલ ભરી દીધું, વળતા જવાબમાં તેમણે જે કહ્યું તે...

નિરંજનભાઈએ પોતાના ચશ્મા સરખા કર્યા અને હોસ્પિટલના કાઉન્ટર પર પડેલા કાગળ સામે જોયું. કાગળ પર લખેલી મોટી રકમ જોઈને તેમના હાથ ધ્રૂજી ગયા. તેમના ખિસ્સામાં માત્ર થોડી નોટો અને બેંકની પાસબુક હતી. જેમાં દવાના અડધા પૈસા પણ થાય તેમ નહોતા.

સામે ઊભેલા કેશિયરે કહ્યું, "સાહેબ, જો બિલ પૂરું નહીં ભરાય તો ડિસ્ચાર્જની પ્રક્રિયા આગળ નહીં વધે." નિરંજનભાઈએ બિલનો કાગળ પાછો હાથમાં લીધો. તેમની પાસે આપવા માટે હવે કશું જ બચ્યું નહોતું.

હોસ્પિટલના એ નાના ઓરડામાં પંખાનો અવાજ આવી રહ્યો હતો. નિરંજનભાઈ શાંતિથી પોતાના બેડ તરફ પાછા ચાલવા લાગ્યા. તેમના કંપતા પગ અને નમેલા ખભા જોઈને સામેના બેડ પર સૂતેલા રાજેશભાઈ બધું સમજી ગયા.

નિરંજનભાઈ આખી જિંદગી એક સરકારી પ્રાથમિક શાળામાં શિક્ષક તરીકે કામ કરી ચૂક્યા હતા. તેમણે ક્યારેય કોઈ પાસે હાથ લંબાવ્યો નહોતો. નિવૃત્તિ પછી મળેલા થોડા પૈસા પત્નીની લાંબી બીમારીમાં વપરાઈ ગયા હતા. હવે તેઓ ઘરમાં એકલા જ રહેતા હતા.

તેમનો આખો સંસાર તેમના જૂના પુસ્તકો અને વિદ્યાર્થીઓની યાદો વચ્ચે જ સીમિત હતો. ત્રણ દિવસ પહેલાં અચાનક તબિયત બગડતાં તેમને આ હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવા પડ્યા હતા. છાતીમાં દુખાવો ઉપડ્યો ત્યારે પાડોશીઓએ તેમને અહીં પહોંચાડ્યા હતા.

સામેના બેડ પર રાજેશભાઈ છેલ્લા બે દિવસથી ભરતી હતા. રાજેશભાઈ બહુ શાંત માણસ હતા. તેઓ દિવસમાં બહુ ઓછું બોલતા અને મોટે ભાગે પોતાના ફોનમાં જ મશગૂલ રહેતા. પણ તેમની નજર નિરંજનભાઈની દરેક હિલચાલ પર રહેતી હતી.

જ્યારે પણ નિરંજનભાઈ દવા લેવા માટે પોતાના નાના પાકીટમાંથી પૈસા ગણતા, ત્યારે રાજેશભાઈ તેમને જોઈ રહેતા. નિરંજનભાઈ પાણી પીવા માટે ઊભા થાય ત્યારે રાજેશભાઈ તરત જ પોતાની બાટલી આગળ ધરી દેતા. તેમના વર્તનમાં એક અજીબ આદર હતો.

નિરંજનભાઈ પોતાના બેડ પર આવીને બેઠા. તેમણે એક ઊંડો શ્વાસ લીધો અને પોતાના ઈશ્વરને યાદ કર્યા. તેમને સમજાતું નહોતું કે હવે આગળ શું કરવું. તેમણે પોતાના એક દૂરના સંબંધીને ફોન કરવાનો વિચાર કર્યો, પણ મન ના પાડતું હતું.

બપોરના સમયે હોસ્પિટલના ડોક્ટર રૂમમાં આવ્યા. ડોક્ટરે નિરંજનભાઈની તપાસ કરી અને સ્મિત સાથે કહ્યું, "માસ્તર સાહેબ, હવે તમારી તબિયત એકદમ સુંદર છે. તમે આજે જ ઘરે જઈ શકો છો."

નિરંજનભાઈએ નીચું જોઈને કહ્યું, "ડોક્ટર સાહેબ, બિલની થોડી વ્યવસ્થા બાકી છે. મને સાંજ સુધીનો સમય આપો. હું ગમે તે રીતે પૈસા મોકલાવી આપું છું."

ડોક્ટરે ફાઈલ બંધ કરી અને કહ્યું, "તમારે કોઈ પૈસા આપવાના બાકી નથી. તમારું આખું બિલ ચૂકવાઈ ગયું છે. આ રહી તમારી ડિસ્ચાર્જ સમરી અને પહોંચ."

નિરંજનભાઈ સ્તબ્ધ થઈ ગયા. તેમણે ડોક્ટર સામે જોયું. "પણ સાહેબ, મેં તો એક પણ રૂપિયો આપ્યો નથી. હોસ્પિટલે ભૂલથી મારે બિલ માફ તો નથી કર્યું ને?"

ડોક્ટરે સામેના બેડ તરફ ઈશારો કર્યો. "તમારું બિલ આ રાજેશભાઈએ ભરી દીધું છે. સવારે જ તેમણે કેશિયર પાસે જઈને પૂરેપૂરી રકમ જમા કરાવી દીધી હતી."

નિરંજનભાઈ પોતાની જગ્યા પરથી ઊભા થઈ ગયા. તેમની આંખો આશ્ચર્યથી પહોળી થઈ ગઈ. તેઓ ધીમે ધીમે ચાલતા રાજેશભાઈના બેડ પાસે ગયા. રાજેશભાઈ પણ તરત જ ઊભા થઈ ગયા અને તેમણે નિરંજનભાઈના હાથ પકડી લીધા.

"ભાઈ, તમે આ શું કર્યું?" નિરંજનભાઈનો અવાજ ગદગદ થઈ ગયો. "હું તો તમને ઓળખતો પણ નથી. તમે મારા પર આટલો મોટો ઉપકાર કેમ કર્યો?"

રાજેશભાઈએ એકદમ નમ્રતાથી કહ્યું, "સાહેબ, તમે મને નથી ઓળખતા, પણ હું તમને બહુ સારી રીતે ઓળખું છું. આ કોઈ ઉપકાર નથી, આ તો મારી ફરજ હતી."

નિરંજનભાઈએ પોતાના ચશ્મા સાફ કર્યા અને રાજેશભાઈના ચહેરાને શાંતિથી જોયો. તેમને કશું યાદ ન આવ્યું. તેમણે વિચાર્યું કે કદાચ આ કોઈ ભૂલ છે.

રાજેશભાઈએ ડોક્ટર તરફ જોયું અને કહ્યું, "ડોક્ટર સાહેબ, આ એ જ શિક્ષક છે જેમના વિશે મેં તમને સવારે વાત કરી હતી."

ડોક્ટરે સ્મિત કર્યું અને નિરંજનભાઈના ખભા પર હાથ મૂક્યો. "માસ્તર સાહેબ, વીસ વર્ષ પહેલાં તમે એક નાનકડી શાળામાં ભણાવતા હતા, યાદ છે?"

નિરંજનભાઈએ વિચારવાનું શરૂ કર્યું. વીસ વર્ષ પહેલાં તેઓ ગામડાની એક નાની શાળામાં કામ કરતા હતા. ત્યાં સેંકડો બાળકો ભણતા હતા.

ડોક્ટરે આગળ કહ્યું, "એ સમયે સાતમા ધોરણમાં ભણતો એક ગરીબ છોકરો હતો. તેના પિતા પાસે બોર્ડની પરીક્ષાની ફી ભરવાના પૈસા નહોતા. શાળાના આચાર્યે તે છોકરાનું નામ કમી કરી દીધું હતું."

નિરંજનભાઈની આંખો સામે જૂના દ્રશ્યો તરવરવા લાગ્યા. એક નાનો છોકરો શાળાના દરવાજા પાસે ઊભો ઊભો રડતો હતો.

"એ દિવસે આ શિક્ષકે પોતાના ખિસ્સામાંથી પૈસા કાઢીને તે છોકરાની આખા વર્ષની ફી ભરી હતી," ડોક્ટરે કહ્યું. "તેમણે પોતાના માટે નવું શર્ટ ન ખરીદ્યું, પણ એ છોકરાનું ભણતર અટકવા ન દીધું."

રાજેશભાઈની આંખોમાંથી અશ્રુની ધારા વહી નીકળી. તેમણે નિરંજનભાઈના ચરણ સ્પર્શ કર્યા. "સાહેબ, એ નાનો છોકરો હું જ છું. જો એ દિવસે તમે મારી ફી ન ભરી હોત, તો હું આજે આ સ્થાને ન હોત."

નિરંજનભાઈ સ્તબ્ધ થઈને રાજેશભાઈ સામે જોઈ રહ્યા. તેમના મુખમાંથી કોઈ શબ્દ નીકળતો નહોતો.

રાજેશભાઈએ કહ્યું, "તમારા એ પચાસ રૂપિયાના કારણે હું ભણી શક્યો. આગળ વધીને મેં કલેક્ટરની પરીક્ષા પાસ કરી. આજે હું એક મોટા સરકારી હોદ્દા પર નોકરી કરી રહ્યો છું. મારી પાસે બધું જ છે, પણ હું મારો ભૂતકાળ ક્યારેય નથી ભૂલ્યો."

તેમણે આગળ ઉમેર્યું, "જ્યારે મેં તમને આ રૂમમાં જોયા, ત્યારે જ હું તમને ઓળખી ગયો હતો. પણ હું તમને કહેવા માગતો નહોતો. હું ઈચ્છતો હતો કે તમારું આત્મસન્માન જળવાઈ રહે. આજે ઈશ્વરે મને તમારું ઋણ ચૂકવવાની તક આપી છે."

હોસ્પિટલના એ નાના ઓરડામાં એક અદ્ભુત શાંતિ ફેલાઈ ગઈ. ત્યાં હાજર રહેલા ડોક્ટર અને નર્સ પણ આ દ્રશ્ય જોઈને ભાવુક થઈ ગયા.

નિરંજનભાઈએ રાજેશભાઈને છાતીએ લગાડી લીધા. તેમની આખી જિંદગીની મહેનત અને ત્યાગ આજે તેમની સામે સફળ થઈને ઊભા હતા. તેમણે વાવેલું એક નાનું બીજ આજે એક ઘટાદાર વૃક્ષ બની ગયું હતું.

માનવતા અને સંસ્કાર ક્યારેય એળે જતાં નથી. સમય ગમે તેટલો બદલાઈ જાય, પણ સાચા મનથી કરેલી મદદ વ્યાજ સાથે પાછી આવે છે. નિરંજનભાઈ આજે માત્ર સાજા થઈને ઘરે નહોતા જઈ રહ્યા, પણ તેમનું હૃદય એક અનોખા સંતોષથી ભરાઈ ગયું હતું.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.