દાદીમાના અવસાન પછી જૂની પેટીમાંથી બીજા ઘરના કાગળો મળતાં પરિવારે ત્યાં જઈને જોયું તો...

ઓસીકે રાખેલી લાકડાની જૂની પેટીનું તાળું તોડતાં જ અરવિંદના હાથ ધ્રૂજી ઊઠ્યા. બા પાર્વતીના અવસાનને હજુ માંડ બાર દિવસ વીત્યા હતા અને આખું ઘર શોકમાં ડૂબેલું હતું. અરવિંદ પોતાની પત્ની મીના અને દીકરા મયંક સાથે મળીને બાના સામાનની વ્યવસ્થા કરી રહ્યો હતો.

બા પાર્વતી આખા કુટુંબમાં એક અત્યંત સાદગીપૂર્ણ, ધર્મનિષ્ઠ અને ત્યાગી સ્ત્રી તરીકે જાણીતાં હતાં. તેમણે આખી જિંદગી એક જ સુતરાઉ સાડીમાં વિતાવી દીધી હતી અને ક્યારેય પોતાના માટે કોઈ નવી વસ્તુ માંગી નહોતી. દીકરા અરવિંદના સંસારને સુખી જોવા માટે તેમણે પોતાની દરેક ખુશી હોમી દીધી હતી.

પરંતુ લાકડાની પેટીના તળિયેથી જૂના ચોપડા હટાવતાં જ અરવિંદની નજર એક લાલ મખમલી થેલી પર પડી. થેલીમાંથી પીળા પડી ગયેલા સરકારી દસ્તાવેજો, વીજળીના બિલ અને ઘરવેરાની જૂની પાવતીઓ બહાર નીકળી. દસ્તાવેજ પર બા પાર્વતીનું પૂરું નામ અને ફોટો સ્પષ્ટ ચોંટાડેલા હતા.

જ્યારે અરવિંદે કાગળો ધ્યાનથી વાંચ્યા ત્યારે તેના પગ નીચેથી ધરતી સરકી ગઈ. એ કાગળો કોઈ ખેતર કે દુકાનના નહોતા પણ બાજુના નગરમાં આવેલા એક પાકા મકાનના અસલ દસ્તાવેજ હતા. એ મકાન છેલ્લા પાંત્રીસ વર્ષથી બા પાર્વતીના નામે જ રજિસ્ટર્ડ થયેલું હતું.

પત્ની મીનાએ દસ્તાવેજો હાથમાં લઈને અવિશ્વાસથી આંખો પહોળી કરી. મીનાએ કહ્યું કે બા દર મહિને પાંચ દિવસ માટે જે ધાર્મિક સત્સંગમાં જતાં હતાં, શું તે વાસ્તવમાં આ મકાનમાં રહેવા જતાં હતાં. અરવિંદના ચહેરાનો રંગ સાવ ઊડી ગયો અને તેના મગજમાં ભયંકર શંકાઓ ઊભી થઈ.

અરવિંદના મનમાં બા પ્રત્યે અચાનક એક ઊંડો આઘાત અને કડવાશ ભરાઈ આવ્યા. તેણે આખી જિંદગી માની લીધું હતું કે તેની બા દેવતા જેવી છે અને તેમના જીવનમાં કોઈ છૂપી વાત નથી. પરંતુ આ બીજા ઘરના સત્યે અરવિંદના વિશ્વાસના પાયા હચમચાવી નાખ્યા હતા.

દીકરા મયંકે પિતાના ખભા પર હાથ મૂકીને કહ્યું કે પિતાજી, આપણે કોઈ પણ ખોટો વિચાર કર્યા વગર ત્યાં જઈને સત્ય જાણી લેવું જોઈએ. દાદીમા ક્યારેય કોઈ ખોટું પગલું ન ભરી શકે એવો મને દ્રઢ વિશ્વાસ છે. અરવિંદે ભારે હૈયે ગાડી કાઢી અને ત્રણેય જણા બાજુના નગર તરફ રવાના થયા.

એ અજાણ્યા નગરના શાંત અને સાંકડા મહોલ્લામાં પહોંચતાં જ તેમને એક જૂનું પણ સુઘડ મકાન દેખાયું. ઘરના આંગણામાં લીલોછમ તુલસીક્યારો હતો અને ઓસરીમાં એક નાનકડો લાકડાનો હિંચકો લટકતો હતો. આંગણાની સાદગી અને વાતાવરણ બરાબર તેમના પોતાના ઘર જેવું જ પવિત્ર લાગતું હતું.

અરવિંદે ધ્રૂજતા હાથે ઘરનો દરવાજો ખખડાવ્યો. થોડી ક્ષણો પછી અંદરથી ધીમા પગલાંનો અવાજ સંભળાયો અને એક વીસ-બાવીસ વર્ષની સૌમ્ય યુવતીએ દરવાજો ખોલ્યો. એ યુવતી સાદી સુતરાઉ સાડીમાં હતી અને તેના ચહેરા પર ગજબની નિર્દોષતા હતી.

યુવતીએ અજાણ્યા મહેમાનોને જોઈને નમ્રતાથી પૂછ્યું કે તમે કોને મળવા માંગો છો. અરવિંદે કડક અવાજે પૂછ્યું કે આ મકાન પાર્વતીના નામે છે અને અમે તેમના પરિવારજનો છીએ. આ સાંભળતાં જ યુવતીના ચહેરા પર આશ્ચર્ય અને એક અજાણ્યો ભય છવાઈ ગયા.

બરાબર એ જ વખતે ઓરડાની અંદરથી એક અત્યંત ક્ષીણ અને ધ્રૂજતો અવાજ સંભળાયો. અંદરથી કોઈ વૃદ્ધ સ્ત્રીએ બૂમ પાડીને પૂછ્યું કે પૂજા બેટા, કોણ આવ્યું છે, શું મારી દીદી પાર્વતી આવી ગઈ છે. એ અવાજમાં પારાવાર સ્નેહ અને રાહ જોવાની લાચારી છલકાતી હતી.

અરવિંદ, મીના અને મયંક અંદરના ઓરડામાં પ્રવેશ્યા. અંદરના ખાટલા પર એક વૃદ્ધ સ્ત્રી સૂતેલી હતી જેના બંને પગ લકવાગ્રસ્ત હતા અને આંખોમાં મોતીયો પાકી જવાથી તે સાવ અંધ બની ચૂક્યા હતી. એ વૃદ્ધ સ્ત્રીનું નામ ગંગા હતું.

ગંગાએ ધ્રૂજતા હાથ હવામાં લંબાવ્યા અને બોલવાનું શરૂ કર્યું. તેણે કહ્યું કે દીદી પાર્વતી, આ મહિને તું કેમ આટલી મોડી પડી, મારી દવાની ગોળીઓ પણ ખૂટી ગઈ હતી. તારા વગર આ ઘરમાં મને એક-એક દિવસ વર્ષ જેવો લાગતો હતો.

અરવિંદ આગળ વધ્યો અને તેણે ગળગળા અવાજે કહ્યું કે બા હવે આ દુનિયામાં નથી રહ્યાં, તેમનું બાર દિવસ પહેલાં અવસાન થઈ ગયું છે. આ શબ્દો સાંભળતાં જ ગંગાના મુખમાંથી હૃદયદ્રાવક ચીસ નીકળી ગઈ. તે ખાટલા પરથી નીચે પડવા લાગી પણ પૂજાએ તેને સમયસર પકડી લીધી.

ગંગા જોરજોરથી પોક મૂકીને રડવા લાગી અને પોતાની છાતી કૂટવા માંડી. તેણે કહ્યું કે મારી રક્ષા કરનારી સાક્ષાત અન્નપૂર્ણા મને છોડીને કેમ ચાલી ગઈ. ભગવાનને મારી આ લાચાર જિંદગી કેમ ન દેખાઈ અને મારી દેવ જેવી દીદીને ઉપાડી લીધી.

અરવિંદ સ્તબ્ધ થઈને ઊભો રહ્યો અને તેને કંઈ સમજાતું નહોતું. અરવિંદે આગળ વધીને ગંગાના હાથ પકડીને પૂછ્યું કે માજી, તમે કોણ છો અને મારી બા સાથે તમારો શું સંબંધ છે. મારી બાએ અમારાથી છુપાવીને તમારા માટે આ બીજું ઘર કેમ વસાવ્યું હતું.

ગંગાએ પોતાના અશ્રુ લૂછ્યાં અને તૂટેલા અવાજે પાંત્રીસ વર્ષ જૂનું એ દર્દનાક રહસ્ય ખોલવાનું શરૂ કર્યું. એ રહસ્ય સાંભળીને અરવિંદ, મીના અને મયંકના રૂંવાડાં ઊભાં થઈ ગયાં. ઓરડામાં સાવ સોપો પડી ગયો અને માત્ર ગંગાનો દર્દભર્યો અવાજ ગૂંજવા લાગ્યો.

ગંગાએ જણાવ્યું કે પાંત્રીસ વર્ષ પહેલાં તે અરવિંદના દાદાના ઘરમાં કામ કરતી એક અનાથ અને નિરાધાર યુવતી હતી. ગંગાના લગ્ન એક દારૂડિયા માણસ સાથે થયા હતા જે તેને રોજ ઢોરમાર મારતો હતો. એક કાળી રાત્રે તે દારૂડિયાએ ગંગાને સગર્ભા અવસ્થામાં ઘરમાંથી કાઢી મૂકી હતી.

તે રાત્રે ભૂખી-તરસી ગંગા અરવિંદના પૈતૃક ઘરના ઉંબરે આવીને બેભાન થઈને ઢળી પડી હતી. અરવિંદના પિતા અને દાદા ખૂબ કડક મિજાજના અને સામાજિક પ્રતિષ્ઠાથી ડરનારા માણસો હતા. તેમણે ગંગાને પોતાના ઘરમાં આશરો આપવાનો ચોખ્ખો ઇનકાર કરી દીધો હતો.

પરંતુ પાર્વતીનું માતૃહૃદય આ લાચાર દીકરીની પીડા જોઈને કંપી ઊઠ્યું હતું. પાર્વતીએ પોતાના સાસરીયાઓને આજીજી કરી પણ કોઈ પીગળ્યું નહીં. ત્યારે પાર્વતીએ પોતાના જીવનનો સૌથી મોટો અને ગુપ્ત સંકલ્પ કર્યો હતો.

પાર્વતીએ પોતાના પિયરમાંથી કરિયાવરમાં મળેલા સોનાના તમામ દાગીના છાનામાના વેચી દીધા હતા. એ સોનાની મૂડીમાંથી તેમણે આ નગરમાં આ નાનકડું મકાન ખરીદ્યું હતું જેથી ગંગા અને તેના અજાત બાળકને એક સુરક્ષિત છત મળી શકે. આ વાતની તેમણે પોતાના પતિને પણ ક્યારેય ભનક નહોતી પડવા દીધી.

ગંગાએ આગળ કહ્યું કે આ મકાનમાં મારી દીકરીનો જન્મ થયો પણ કમનસીબે તે મોટી થઈને ગંભીર બીમારીમાં ગુજરી ગઈ. મરતી વખતે મારી દીકરી પોતાની આ નાની બાળકી પૂજાને મારા ખોળામાં સોંપતી ગઈ હતી. ત્યારબાદ મને પણ લકવો મારી ગયો અને મારી બંને આંખોની રોશની જતી રહી.

પાર્વતી દીદીએ છેલ્લા પાંત્રીસ વર્ષથી આ બીજા ઘરની એકલી હાથે જવાબદારી ઉપાડી હતી. તેઓ દર મહિને પોતાના ઘરખર્ચમાંથી એક-એક રૂપિયો બચાવીને અહીં અનાજ અને કરિયાણું પહોંચાડતાં હતાં. તેઓ રાત્રે જાગીને છાનામાના ભરતકામ અને સિલાઈ કરતાં જેથી આ ઘરનું ગુજરાન ચાલી શકે.

પાર્વતી દીદી દર મહિને પાંચ દિવસ અહીં આવતાં ત્યારે સત્સંગ નહોતાં કરતાં પણ મારી સેવા કરતાં હતાં. તેઓ પોતાના હાથે મારા મેલાં કપડાં ધોતાં, મને નવડાવતાં અને આ નાની પૂજાને માની જેમ વહાલથી ખવડાવતાં હતાં. તેમણે જ પૂજાને ભણાવીને આજે શિક્ષિકા બનાવી છે.

પૂજા પણ ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડી અને તેણે અરવિંદના પગ પકડી લીધા. પૂજાએ કહ્યું કે મોટા ભાઈ, મોટી બા અમારા માટે સાક્ષાત ઈશ્વર હતાં. તેમણે ક્યારેય અમને અનાથ હોવાનો અહેસાસ નહોતો થવા દીધો અને આખી જિંદગી અમારી ઢાલ બનીને ઊભાં રહ્યાં.

પૂજાએ ટેબલના ડ્રોઅરમાંથી એક જૂની ડાયરી કાઢીને અરવિંદના હાથમાં મૂકી. એ ડાયરીમાં બા પાર્વતીના પોતાના હાથે લખાયેલા હિસાબ અને વિચારો હતા. છેલ્લા પાના પર અરવિંદ માટે એક પવિત્ર પત્ર લખેલો હતો.

પત્રમાં બાએ લખ્યું હતું કે મારા વહાલા દીકરા અરવિંદ, મને ખબર છે કે મારા ગયા પછી આ ઘર વિશે જાણીને તારા મનમાં આઘાત લાગશે. તું કદાચ વિચારશે કે તારી માએ તારાથી આટલી મોટી વાત કેમ છુપાવી રાખી. પણ બેટા, હું તારા સંસાર પર કોઈ વધારાનો બોજ નાખવા નહોતી માંગતી.

બાએ આગળ લખ્યું હતું કે તારા પિતાના કડક સ્વભાવને કારણે મારે આ વાત ગુપ્ત રાખવી પડી હતી. જો હું આ વાત ઘરમાં જાહેર કરત તો કદાચ પરિવારમાં મોટો કંકાસ ઊભો થાત. મેં ક્યારેય તારા હકનો એક પણ રૂપિયો આ ઘરમાં નથી વાપર્યો પણ મારી અંગત મહેનતની કમાણી વાપરી છે.

બાએ પત્રના અંતમાં લખ્યું હતું કે બેટા, ગંગા અને પૂજાનું આ દુનિયામાં કોઈ નથી. મારા ગયા પછી તું તેમને રઝળતી ન મૂકી દેતો અને એક મોટા ભાઈ તરીકે તેમની રક્ષા કરજે. જો તું આટલું કરીશ તો મારી આત્માને પરમ શાંતિ મળશે.

આ પત્ર વાંચતાં જ અરવિંદના હાથમાંથી ડાયરી છૂટી ગઈ અને તે ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડ્યો. તેનું હૃદય પસ્તાવાની ભયાનક આગમાં બળવા લાગ્યું. જે બાને તે થોડી ક્ષણો પહેલાં શંકાની નજરે જોતો હતો, તે સાક્ષાત કરુણા અને સમર્પણની મૂર્તિ નીકળી હતી.

અરવિંદ સીધો જમીન પર બેસી ગયો અને તેણે ગંગાના બંને પગ પકડી લીધા. અરવિંદએ ગળગળા અવાજે કહ્યું કે માજી મને માફ કરી દો, હું મારી દેવ જેવી બાના વિરાટ હૃદયને સમજી ન શક્યો. મારી બા તમારા માટે જે કરતી હતી તે હવેથી હું અને મારો પરિવાર કરીશું.

મીના પણ રડતી રડતી આગળ આવી અને તેણે પૂજાને પોતાની છાતી સરસી ચાંપી લીધી. મીનાએ કહ્યું કે પૂજા, તું આ દુનિયામાં એકલી નથી પણ તારી મોટી ભાભી તારી સાથે છે. બાએ જે પુણ્યનું બીજ રોપ્યું હતું તેને અમે ક્યારેય કરમાવા નહીં દઈએ.

મયંકે કહ્યું કે પિતાજી, આપણે દાદીમાના આ બીજા ઘરને અલગ રાખવાની જરૂર નથી. આપણે ગંગા દાદી અને પૂજા ફોઈને આપણા ઘરે સાથે લઈ જઈએ અને કાયમ માટે એક સંયુક્ત પરિવાર બનીને રહીએ. આ સાંભળીને ગંગાની અંધ આંખોમાંથી હર્ષના અશ્રુ છલકાઈ ઊઠ્યા.

અરવિંદે ગંગાના માથા પર હાથ મૂકીને કહ્યું કે હા માજી, હવે તમે આ અજાણ્યા ઘરમાં એકલાં નહીં રહો. જે ઘર મારી બાનું હતું તે ઘર તમારું પણ છે. અમે તમને અમારા ઘરે સાચવીશું અને તમારી પૂરી સેવા કરીશું.

બીજા જ દિવસે અરવિંદ અને મયંકે ગંગાનો સામાન પેક કર્યો અને આદરપૂર્વક તેમને પોતાની ગાડીમાં બેસાડ્યા. પૂજા પણ પોતાની નવી આશા અને ખુશી સાથે પોતાના ભાઈના પરિવાર સાથે જોડાઈ ગઈ. પડોશીઓ પણ આ દ્રશ્ય જોઈને ભાવવિભોર થઈ ગયા.

ઘરે પહોંચીને મીનાએ ગંગા અને પૂજાનું કંકુ-ચોખાથી સ્વાગત કર્યું અને તેમને ઘરના સૌથી સુંદર ઓરડામાં પધરાવ્યા. દીવાનખંડમાં લાગેલી બા પાર્વતીની તસવીર પર અખંડ ઘીનો દીવો પ્રગટાવવામાં આવ્યો. બાની તસવીરમાં આજે એક અનોખું દિવ્ય તેજ ચમકતું દેખાતું હતું.

સાંજે આખા પરિવારે સાથે બેસીને પ્રેમપૂર્વક ભોજન લીધું. પૂજાએ રસોડામાં મીનાને મદદ કરી અને મયંકે ગંગા દાદીને પોતાના હાથે જમાડ્યા. ઘરમાં જે શંકા અને વિખવાદનો ભય હતો તે કાયમ માટે સ્નેહ અને સંસ્કારના સમંદરમાં વિલીન થઈ ગયો.

બા પાર્વતીનું એ બીજું ઘર કોઈ છળકપટ કે ગુનાહિત રહસ્ય નહોતું પણ નિઃસ્વાર્થ પ્રેમ અને કરુણાનું પવિત્ર મંદિર હતું. સંસારમાં સાચો ધર્મ મંદિરોમાં ઘંટ વગાડવામાં નથી પણ કોઈ અસહાય આંસુ લૂછવામાં છે. બાના આ મહાન ત્યાગે પરિવારના તમામ સભ્યોને માનવતાનો અમર પાઠ શીખવી દીધો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરીજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.