લગ્નના ૧૦ વર્ષ પછી ઘરમાં પાળણું બંધાયું પણ સગા-સંબંધીઓએ આપેલા મહેણાં સાંભળીને આ લાચાર માતાએ જે કર્યું તે રડાવી દેશે.
અમદાવાદના એક મધ્યમવર્ગીય સોસાયટીના નાના એવા મકાનમાં રહેતા અલ્પાબેન અને રમેશભાઈના લગ્નને દસ-દસ વર્ષના વહાણા વાઈ ગયા હતા. ઘરમાં બધી જ સમૃદ્ધિ હતી, પ્રેમ હતો, પણ એક બાળકની કિલકારી સાંભળવા માટે આખું ઘર તરસતું હતું. દર વર્ષે શ્રાવણ મહિનાના વ્રત રાખવા, મંદિરોમાં બાધા આખડી રાખવી અને સગા-સંબંધીઓના ટોણા સહન કરવા એ અલ્પાબેનની રોજની દિનચર્યા બની ગઈ હતી. સોસાયટીમાં કોઈ શુભ પ્રસંગ હોય ત્યારે લોકો અલ્પાબેનને આગળ કરતા અચકાતા, પણ રમેશભાઈ હંમેશાં તેમની ઢાલ બનીને ઊભા રહેતા.
આખરે ભગવાનના ઘરે મોડ છે પણ અંધેર નથી એ કહેવત સાચી પડી. લગ્નના દસમા વર્ષે અલ્પાબેનના ગર્ભમાં નવું જીવન ધબક્યું. ડૉક્ટરે જ્યારે આ ખુશખબર આપી ત્યારે રમેશભાઈની આંખોમાંથી ખુશીના આંસુ વહી ગયા. આખા પરિવારમાં જાણે અકાળે દિવાળી આવી ગઈ હોય તેવો માહોલ સર્જાયો. નવ મહિના સુધી અલ્પાબેને પોતાના ગર્ભમાં ઉછરી રહેલા બાળક માટે અનેક સપનાઓ જોયા, તેના માટે નાના-નાના કપડાં વણ્યા અને ભગવાન પાસે માત્ર એટલી જ પ્રાર્થના કરી કે તેમનું બાળક તંદુરસ્ત જન્મે.
એ શુભ દિવસ પણ આવી ગયો જ્યારે હોસ્પિટલના લેબર રૂમની બહાર રમેશભાઈ અધિરાઈથી આંટા મારી રહ્યા હતા. થોડી વારમાં નર્સે આવીને ખુશખબર આપી કે દીકરાનો જન્મ થયો છે. પરંતુ નર્સના ચહેરા પર એ ખુશી નહોતી જે સામાન્ય રીતે હોય છે. ડૉક્ટરે રમેશભાઈને પોતાની કેબિનમાં બોલાવ્યા અને ખૂબ જ ગંભીર અવાજે કહ્યું કે બાળકનો જન્મ સમય કરતાં વહેલો થયો છે અને તેના બંને પગ તેમજ ડાબો હાથ જન્મજાત શારીરિક રીતે અક્ષમ એટલે કે પેરાલાઈઝ્ડ છે. આ બાળક ક્યારેય સામાન્ય બાળકોની જેમ ચાલી કે દોડી નહીં શકે.
આ સાંભળતા જ રમેશભાઈના માથે જાણે આભ તૂટી પડ્યું. જ્યારે અલ્પાબેનને આ વાતની ખબર પડી ત્યારે તેમનું હૃદય ચિરાઈ ગયું. દસ વર્ષની લાંબી પ્રતીક્ષા પછી ભગવાને તેમને બાળક તો આપ્યું, પણ આવું અપૂર્ણ. જોકે, અલ્પાબેને વહેતા આંસુ લૂછીને પોતાના કાળજાના ટુકડાને છાતી સરસો ચાંપ્યો અને તેનું નામ રાખ્યું ‘આરવ’, જેનો અર્થ થાય છે શાંતિ. તેઓ મનોમન સમજી ગયા હતા કે હવે તેમની અસલી અગ્નિપરીક્ષા શરૂ થવાની છે.
આરવ એકાદ વર્ષનો થયો એટલે ઘરમાં સગા-સંબંધીઓની અવરજવર વધી, પણ એ લોકો ખુશી વહેંચવા નહીં પરંતુ અલ્પાબેનના ઘા પર મીઠું ભભરાવવા આવતા હતા. રમેશભાઈના મોટા કાકીએ એક દિવસ બધાની વચ્ચે કહી દીધું કે દસ વર્ષે દીકરો આવ્યો તોય આવો ખોડખાંપણ વાળો, આ સ્ત્રીના પગ જ અપશુકનિયાળ છે જેણે આવા બાળકને જન્મ આપ્યો. આ સાંભળીને અલ્પાબેન રૂમમાં જઈને ખૂબ રડ્યા, પણ તેમણે મક્કમ નિર્ધાર કર્યો કે તેઓ સમાજના આ કડવા વેણને જ પોતાની તાકાત બનાવશે.
આરવ જેમ જેમ મોટો થતો ગયો તેમ તેમ તેને પોતાની નબળાઈ સમજાવા લાગી. સોસાયટીના અન્ય બાળકો જ્યારે શેરીમાં ક્રિકેટ રમતા કે દોડાદોડી કરતા, ત્યારે આરવ વ્હીલચેર પર બેસીને માત્ર બારીમાંથી તેમને નિહાળતો રહેતો. તેની આંખોમાં છલકાતી લાચારી અલ્પાબેનથી સહન નહોતી થતી. તેમણે વિચાર્યું કે જો આરવ પગથી ચાલી નથી શકતો તો શું થયું, તેનું મગજ અને તેની જમણા હાથની આંગળીઓ તો એકદમ સલામત છે. તેઓ આરવને ઘરમાં જ વ્યસ્ત રાખવા માટે નવી નવી પ્રવૃત્તિઓ કરાવવા લાગ્યા.
એક દિવસ અલ્પાબેને જોયું કે આરવ પોતાના જમણા હાથમાં પેન્સિલ પકડીને નકામા કાગળ પર સુંદર લીટા કરી રહ્યો હતો. તે લીટા સાદા નહોતા પણ તેમાં એક અદભુત આકાર છુપાયેલો હતો. અલ્પાબેનની પારખુ આંખોએ તરત જ ઓળખી લીધું કે તેમના દીકરામાં એક કલાકાર છુપાયેલો છે. બીજા જ દિવસે તેઓ બજારમાંથી મોંઘા વોટર કલર, ડ્રોઈંગ બુક અને જાતજાતના બ્રશ ખરીદી લાવ્યા. તેમણે આરવની વ્હીલચેર સામે એક મોટું ડ્રોઈંગ બોર્ડ ગોઠવી દીધું અને તેને પેઇન્ટિંગ શીખવવાનું શરૂ કર્યું.
શરૂઆતમાં આરવનો હાથ ધ્રુજતો હતો, કલર કાગળ પર ઢોળાઈ જતા અને તે કંટાળીને બ્રશ ફેંકી દેતો. તે રડતા રડતા કહેતો કે મમ્મી હું આ નહીં કરી શકું, ભગવાન મને કેમ આવો બનાવ્યો. ત્યારે અલ્પાબેન તેને ગળે લગાવતા અને શાંતિથી કહેતા કે બેટા, ભગવાને તારા પગ ભલે છીનવી લીધા હોય, પણ તારી આંગળીઓમાં આખી દુનિયાને રંગવાની તાકાત આપી છે. તારે હાર નથી માનવાની. માતાના આ શબ્દો આરવના હૃદયમાં નવી ઊર્જા ભરી દેતા.
અલ્પાબેને પોતે ક્યારેય પ્રોફેશનલ પેઇન્ટિંગ નહોતું શીખ્યું, પણ દીકરા માટે તેમણે પુસ્તકો અને વીડિયો જોઈને કલર મિશ્રણની બારીકાઈઓ શીખી. તેઓ રોજ સવારે ઘરનું કામ પતાવીને કલાકો સુધી આરવની બાજુમાં બેસતા. આરવ જ્યારે કેનવાસ પર બ્રશ ફેરવતો ત્યારે તેની એકાગ્રતા જોવા જેવી હતી. ધીમે ધીમે આરવના ચિત્રોમાં અદભુત નિખાર આવવા લાગ્યો. તે પોતાના મનની મૂંઝવણ, કુદરતની સુંદરતા અને પોતાની માતાના ત્યાગને કેનવાસ પર રંગો દ્વારા જીવંત કરવા લાગ્યો હતો.
આરવ હવે પંદર વર્ષનો થઈ ચૂક્યો હતો. સ્કૂલના અભ્યાસની સાથે સાથે તેનું મોટાભાગનું જીવન કલરોની દુનિયામાં જ વીતતું હતું. રમેશભાઈએ પણ દીકરાના આ હુનરને પૂરો સપોર્ટ કર્યો. તેઓ પોતાની કમાણીમાંથી આરવને ઉત્તમ કક્ષાની આર્ટ મટીરિયલ લાવી આપતા. સોસાયટીના જે લોકો પહેલા આરવને જોઈને મોં બગાડતા હતા, તેઓ હવે તેના રૂમમાં આવીને તેના દ્વારા બનાવાયેલા સુંદર ચિત્રો જોઈને આશ્ચર્યચકિત થઈ જતા હતા. છતાં કેટલાક સંબંધીઓ એમ કહેવામાંથી ઊંચા નહોતા આવતા કે ચિત્રો દોરવાથી કઈ જિંદગી ન નીકળે, આ છોકરો આખી જિંદગી મા-બાપ પર બોજ જ બનવાનો છે.
અલ્પાબેને આવા નકારાત્મક લોકો તરફ ધ્યાન આપવાનું સાવ બંધ કરી દીધું હતું. તેમનું એક જ લક્ષ્ય હતું કે આરવ એટલો સક્ષમ બને કે ક્યારેય કોઈની દયા પર જીવવું ન પડે. એક દિવસ દિલ્હીમાં યોજાનારી રાષ્ટ્રીય કક્ષાની ચિત્રકળા સ્પર્ધા વિશે અલ્પાબેનને ન્યૂઝપેપરમાંથી માહિતી મળી. આ સ્પર્ધાનો વિષય હતો ‘જીવનની લડાઈ’. અલ્પાબેને આરવને આ સ્પર્ધામાં ભાગ લેવા માટે પ્રેરિત કર્યો. આરવે સતત ત્રણ મહિના રાત-દિવસ એક કરીને એક વિશાળ કેનવાસ પર ચિત્ર તૈયાર કર્યું. એ ચિત્રમાં એક સૂકા ઝાડના મૂળમાંથી ફૂટતો નવો કૂંપળ અને તેની પાછળ સૂર્યનો ઉદય બતાવવામાં આવ્યો હતો, જે આશાનું પ્રતીક હતું.
ચિત્રને કુરિયર દ્વારા દિલ્હી મોકલવામાં આવ્યું. મહિનાઓ વીતી ગયા પણ ત્યાંથી કોઈ જવાબ ન આવ્યો. સગા-સંબંધીઓએ ફરીથી ટોણા મારવાનું શરૂ કર્યું કે ખોટા ખર્ચા કરીને દિલ્હી સુધી ચિત્રો મોકલવાનો કોઈ મતલબ નથી, નસીબમાં જે ખોટ હોય તે મહેનતથી ન બદલાય. પરંતુ અલ્પાબેનનો વિશ્વાસ અડગ હતો. આખરે એક સવારે રમેશભાઈના મોબાઈલ પર દિલ્હીથી ફોન આવ્યો. ભારત સરકારના સાંસ્કૃતિક મંત્રાલય તરફથી ફોન હતો કે આરવના ચિત્રને ઓલ ઈન્ડિયા લેવલે પ્રથમ સ્થાન મળ્યું છે અને તેને રાષ્ટ્રપતિના હસ્તે ‘નેશનલ ચિલ્ડ્રન આર્ટ એવોર્ડ’ આપવા માટે દિલ્હી આમંત્રિત કરવામાં આવે છે.
આ સમાચાર સાંભળતા જ આખા ઘરમાં ખુશીનો માહોલ છવાઈ ગયો. રમેશભાઈ અને અલ્પાબેનની આંખોમાંથી વહેતા આંસુ આજે પસ્તાવાના કે દુઃખના નહોતા, પણ વર્ષોની તપસ્યા સફળ થવાના હતા. જે સગાં-સંબંધીઓ ક્યારેય તેમના ઘરે ડોકાતા પણ નહોતા, તેઓ હવે અભિનંદન આપવા માટે લાઈન લગાવીને ઊભા હતા. સોસાયટીના લોકો આરવના સ્વાગત માટે બેનરો લગાવી રહ્યા હતા.
દિલ્હીના વિજ્ઞાન ભવનમાં ભવ્ય સમારોહનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. દેશભરના નામાંકિત કલાકારો, મંત્રીઓ અને ગણમાન્ય નાગરિકો ત્યાં હાજર હતા. આરવનું નામ જ્યારે સ્ટેજ પરથી પુકારવામાં આવ્યું ત્યારે આખું હોલ તાળીઓના ગડગડાટથી ગુંજી ઉઠ્યું. રમેશભાઈ વ્હીલચેર ધકેલીને આરવને સ્ટેજ પર લઈ ગયા અને અલ્પાબેન તેમની પાછળ ચાલી રહ્યા હતા. ભારતના રાષ્ટ્રપતિએ હસતા મુખે આરવને મેડલ પહેરાવ્યો અને હાથમાં ટ્રોફી આપી.
એવોર્ડ લીધા પછી એન્કરે આરવને વિનંતી કરી કે તે સભાને સંબોધિત કરે. માઈક આરવની સામે ગોઠવવામાં આવ્યું. આખા હોલમાં એકદમ શાંતિ પથરાઈ ગઈ. આરવે ઊંડો શ્વાસ લીધો, સ્ટેજની સામે પહેલી હરોળમાં બેઠેલા સગા-સંબંધીઓ અને સોસાયટીના લોકો તરફ જોયું જેઓ ખાસ દિલ્હી આવ્યા હતા. આરવનો અવાજ માઈકમાં ગુંજ્યો, "જ્યારે મારો જન્મ થયો ત્યારે આ દુનિયાએ મને સ્વીકારવાની ના પાડી દીધી હતી. મારા પોતાના લોહીના સંબંધોએ મને અપશુકનિયાળ કહીને મારી માતાને તિરસ્કાર આપ્યો હતો. લોકો કહેતા હતા કે હું મારા પરિવાર પર કલંક અને બોજ છું."
તેણે પોતાની વ્હીલચેર પર બેસીને આગળ કહ્યું, "જો તે દિવસે મારી માતાએ પણ સમાજના એ ટોણા સાંભળીને હિંમત હારી દીધી હોત, તો આજે હું કોઈ ખૂણામાં બેસીને દયાની ભીખ માંગતો હોત. પણ મારી માતાએ ક્યારેય હાર ન માની. તેણે મારા નિર્જીવ પગને મારી નબળાઈ બનવા ન દીધી, પણ મારા જમણા હાથની આંગળીઓમાં રહેલી કલાને મારી સૌથી મોટી તાકાત બનાવી દીધી. આજે મને જે નેશનલ એવોર્ડ મળ્યો છે, તેનો અસલી હકદાર હું નથી, પણ મારી માતા છે, જેણે પોતાના વિશ્વાસના રંગોથી મારી અંધકારમય જિંદગીને સપ્તરંગી બનાવી દીધી."
આરવના આ શબ્દો સાંભળીને ઓડિયન્સમાં બેઠેલા તમામ લોકો ઉભા થઈ ગયા અને સતત પાંચ મિનિટ સુધી તાળીઓ વગાડતા રહ્યા. ત્યાં હાજર રહેલા સગા-સંબંધીઓના માથા શરમથી ઝૂકી ગયા હતા. જે સ્ત્રીને તેઓ ક્યારેય શુભ પ્રસંગોમાં બોલાવતા નહોતા, આજે એ જ સ્ત્રીના કારણે આખા દેશમાં તેમનું નામ રોશન થયું હતું. સમાજના તમામ નકારાત્મક ટોણા આરવના એક પરફેક્ટ અને સચોટ જવાબ સાથે કાયમ માટે શાંત થઈ ગયા હતા. અલ્પાબેને સ્ટેજ પર જઈને આરવને ગળે લગાવ્યો, અને તે પળે સાબિત કરી દીધું કે માતાનો પ્રેમ અને દ્રઢ સંકલ્પ દુનિયાના ગમે તેવા મોટા પડકારને પણ પરાસ્ત કરી શકે છે.
કોઈપણ બાળકની નબળાઈ તેના ભવિષ્યનો નિર્ણય નથી કરતી, પણ માતા-પિતાનો સાથ અને વિશ્વાસ તેને અશક્યમાંથી પણ સર્વોચ્ચ શિખરે પહોંચાડી શકે છે. જો આ પ્રેરણાદાયી વાર્તા ગમી હોય તો તમારા સ્નેહીજનો સાથે અચૂક શેર કરજો.