માના ગયા પછી ઓરિજિનલ ફોટા માટે ભાઈ-બહેનોએ સંબંધ તોડી નાખ્યા, સાત વર્ષ પછી જૂની માસીના ઘરે જઈને જોયું તો...

બપોરનો તડકો આંગણામાં ઢળી રહ્યો હતો અને ઘરમાં બારમાની વિધિ પતી ગયા પછી સગા-વહાલાં ધીમે ધીમે વિદાય લઈ રહ્યા હતા. આખા ઘરમાં એક ઊંડો અને ભારે સન્નાટો છવાયેલો હતો. મા શાંતાબેનના ગયા પછી ઘરની દરેક દીવાલ જાણે સાવ સૂની થઈ ગઈ હતી.

ઓસરીમાં ત્રણ ભાઈ-બહેન બેઠા હતા. મોટો ભાઈ રમેશ, વચેટ ભાઈ નરેશ અને સૌથી નાની બહેન ભક્તિ. ત્રણેયની આંખો હજુ પણ લાલ હતી અને માની યાદોમાં સૌ શાંત બેઠા હતા.

રમેશે ઊભા થઈને માના જૂના કબાટ તરફ ડગલાં ભર્યા. કબાટ ખોલતાં જ માની જૂની સાડીઓ અને કપડાંની સુગંધ આખા ઓરડામાં ફેલાઈ ગઈ. તેણે કબાટના સૌથી ઉપરના ખાનામાંથી એક લાકડાની પેટી બહાર કાઢી.

પેટી ખોલતાં જ અંદરથી એક જૂની કાળા-ધોળા રંગની તસવીર નીકળી. એ તસવીરમાં સ્વર્ગસ્થ પિતા અને મા બંને યુવાન વયે સાથે ઊભેલા દેખાતા હતા. તસવીરની લાકડાની ફ્રેમ પર સુંદર કોતરણી હતી અને તેના પર માનો હાથ વર્ષો સુધી સ્પર્શેલો હતો.

રમેશે એ તસવીર છાતી સરસી ચાંપી લીધી. તેની આંખમાંથી એક આંસુ ટપકી પડ્યું. તેણે બંને ભાઈ-બહેન સામે જોઈને એક ઊંડો શ્વાસ લીધો.

"આ ફોટો હું મારા ઘરે લઈ જઈશ." રમેશે શાંત પણ મક્કમ અવાજે કહ્યું. "હું મોટો દીકરો છું એટલે મા-બાપની આ છેલ્લી અને અસલી નિશાની મારા પૂજાઘરમાં જ શોભશે."

નરેશ તરત જ ખુરશી પરથી ઊભો થઈ ગયો. તેનો ચહેરો થોડો કડક થઈ ગયો અને તે રમેશની નજીક આવ્યો.

"મોટા ભાઈ, તમે દર વખતે મોટાઈનો દાવો આગળ ન કરી શકો." નરેશે ફોટા સામે આંગળી ચીંધીને કહ્યું. "મા જ્યારે છેલ્લા બે વર્ષથી બીમાર હતી ત્યારે તેની ખરી સેવા મેં અને મારી પત્નીએ કરી છે."

"સેવા કરવી એ તારી ફરજ હતી નરેશ, એનો મતલબ એવો નથી કે તું માની અસલી યાદી લઈ જાય." રમેશે ફોટો પાછળ છુપાવતાં કહ્યું. બંને ભાઈઓ વચ્ચેનો તણાવ અચાનક વધવા લાગ્યો.

ભક્તિ ઓસરીમાંથી દોડીને વચ્ચે આવી ગઈ. તેણે બંને ભાઈઓના હાથ પકડવાનો પ્રયત્ન કર્યો. "મોટા ભાઈ, નરેશભાઈ, તમે બંને માના ગયા પછી આ શું શરૂ કરી બેઠા છો?"

"ભક્તિ, તું વચ્ચે ન બોલ, તું તો સાસરે જતી રહી છે." નરેશે થોડા ઊંચા અવાજે કહ્યું. "આ ઘરમાં માની જે પણ મૂડી છે તેના પર અમારો બંને ભાઈઓનો પહેલો હક છે."

ભક્તિની આંખોમાં આ સાંભળીને પાણી આવી ગયું. "હું દીકરી છું એટલે મારો મા પર કોઈ હક નથી? માએ મને વચન આપ્યું હતું કે આ ઓરિજિનલ ફોટો તે મને આપશે."

"માએ તને ક્યારેય આવું નહોતું કહ્યું, તું મનઘડંત વાતો બનાવે છે." રમેશે ભક્તિ પર ગુસ્સો કર્યો. હવે ઘરમાં કોઈ શોકનો માહોલ નહોતો રહ્યો પણ ઝઘડાનું મેદાન બની ગયું હતું.

વાત એટલી બધી વધી ગઈ કે ત્રણેય જણા એકબીજા પર જૂના હિસાબો અને કડવાશ ઠાલવવા લાગ્યા. કોણે માની પાછળ કેટલો ખર્ચ કર્યો અને કોણે કેટલી બેદરકારી રાખી તેના આક્ષેપો શરૂ થઈ ગયા. વર્ષોથી દબાયેલી ફરિયાદો બહાર આવવા લાગી.

"જો આ ફોટો મને નહીં મળે તો હું આ ઘરની કોઈ વસ્તુને હાથ નહીં લગાવવા દઉં." નરેશે જોરથી ટેબલ પર હાથ પછાડ્યો. તેનો અવાજ શેરી સુધી સંભળાતો હતો.

"તારે જે કરવું હોય એ કર, પણ આ ઓરિજિનલ તસવીર તો હું જ લઈ જઈશ." રમેશે ફોટો બેગમાં મૂકીને ચેન ખેંચી લીધી. તેનો અહંકાર પણ સાતમા આસમાને હતો.

ભક્તિ રડતી રડતી ઓટલા પર બેસી પડી. "તમે બંને ભાઈઓ એક નિર્જીવ ફોટા માટે જીવતા સંબંધોની બલિ ચડાવી રહ્યા છો."

કોઈએ ભક્તિની વાત સાંભળી નહીં. રમેશ પોતાની ગાડી લઈને ફોટો સાથે પોતાના ઘરે નીકળી ગયો. નરેશે પણ ગુસ્સામાં ઘરનો મુખ્ય દરવાજો જોરથી બંધ કરી દીધો અને પોતાના ઓરડામાં ચાલ્યો ગયો.

એ સાંજ પછી ત્રણેય ભાઈ-બહેન વચ્ચેનો વ્યવહાર સાવ બંધ થઈ ગયો. એક જ શહેરમાં રહેવા છતાં કોઈ કોઈના ઘરે પગ મૂકતું નહોતું. રક્ષાબંધન કે દિવાળી જેવા મોટા તહેવારો પણ સાવ સૂના અને ઉજ્જડ બની ગયા.

વર્ષો વીતતા ગયા અને જોતજોતામાં સાત વર્ષનો લાંબો સમય નીકળી ગયો. રમેશના વાળ ધોળા થઈ ગયા હતા અને નરેશ પણ પોતાની દુનિયામાં એકલો પડી ગયો હતો. ભક્તિ પોતાના સાસરે રહીને અવારનવાર જૂના દિવસો યાદ કરીને રડી લેતી.

સાત વર્ષ પછી એક દિવસ ભક્તિના સાસરે ગામના એક દૂરના સંબંધીના લગ્ન હતા. ભક્તિ લગ્નની ખરીદી કરવા માટે જૂના બજાર તરફ ગઈ હતી. બજારની એક સાંકડી ગલીમાંથી પસાર થતી વખતે તેને એક પરિચિત અવાજ સંભળાયો.

"અરે ભક્તિ, બેટા તું અહીં ક્યાંથી?" એક વૃદ્ધ સ્ત્રીએ પ્રેમથી સાદ પાડ્યો. ભક્તિએ પાછળ ફરીને જોયું તો સામે કમળાબેન ઊભા હતા.

કમળાબેન તેની સ્વર્ગસ્થ મા શાંતાબેનના નાનપણના સૌથી પાકા બહેનપણી હતા. બંને સાથે ભણ્યા હતા અને સુખ-દુઃખના સાચા સાથી હતા. ભક્તિ દોડીને કમળાબેનના પગે લાગી.

"કમળામાસી, તમે કેમ છો? કેટલા બધા વર્ષો પછી તમને જોયા." ભક્તિની આંખો ભીની થઈ ગઈ. તેને કમળાબેનમાં પોતાની માની છબી દેખાતી હતી.

"હું સારી છું બેટા, પણ તું કેમ આટલી ઉદાસ દેખાય છે?" કમળાબેને ભક્તિના માથે હાથ મૂક્યો. "ચાલ મારા ઘરે, બાજુની ગલીમાં જ મારું ઘર છે, બેસીને નિરાંતે ચા પીએ."

ભક્તિ કમળાબેન સાથે તેમના જૂના મકાનમાં ગઈ. ઘર એકદમ શાંત અને સાદું હતું. કમળાબેને રસોડામાંથી ગરમ ચા અને ખાખરા લાવીને ભક્તિ સામે મૂક્યા.

ચા પીતાં પીતાં ભક્તિની નજર ઓસરીની સામેની મુખ્ય દીવાલ પર પડી. દીવાલ પર એક મોટી લાકડાની ફ્રેમ લટકતી હતી. એ ફ્રેમ જોતાં જ ભક્તિના હાથમાંથી ચાનો કપ લગભગ છટકી ગયો.

દીવાલ પર એ જ તસવીર લટકતી હતી જેની પાછળ સાત વર્ષ પહેલાં તેમના ઘરમાં મહાભારત સર્જાયું હતું. મા અને બાપુજીની એ જ યુવાનીની કાળા-ધોળા રંગની તસવીર. પણ આ તસવીરના ખૂણા પર માની પોતાની સહી અને તારીખ લખેલી હતી.

ભક્તિ ધ્રૂજતા પગલે દીવાલ પાસે ગઈ. તેણે ચશ્મા કાઢીને બારીકાઈથી ફોટો જોયો. ફોટાના કાગળની ગુણવત્તા અને જૂની સહી સાબિત કરતી હતી કે આ જ સાચો અને અસલી ફોટો હતો.

"માસી, આ ફોટો તમારી પાસે ક્યાંથી આવ્યો?" ભક્તિનો અવાજ ધ્રૂજતો હતો અને શ્વાસ ઝડપી બની ગયા હતા.

કમળાબેને ચાનો કપ નીચે મૂક્યો અને સ્મિત સાથે દીવાલ તરફ જોયું. "બેટા, આ ફોટો તો તારી માએ મને આજથી ત્રીસ વર્ષ પહેલાં પોતાના હાથે ભેટ આપ્યો હતો."

ભક્તિ સ્તબ્ધ થઈ ગઈ. "ત્રીસ વર્ષ પહેલાં? પણ અમારા ઘરમાં જે ફોટો હતો એ શું હતો?"

"તારી મા જ્યારે મારી સાથે ફોટો સ્ટુડિયો ગઈ હતી ત્યારે તેણે આ ઓરિજિનલ નેગેટિવમાંથી એક મોટો પ્રિન્ટ કરાવ્યો હતો." કમળાબેને જૂની વાત યાદ કરી. "અમારી પાકી દોસ્તીની યાદગીરી તરીકે તેણે અસલી પહેલી પ્રિન્ટ મને આપી દીધી હતી."

કમળાબેને આગળ જણાવ્યું, "પછી વર્ષો પછી જ્યારે તારા બાપુજી ગુજરી ગયા ત્યારે તારી માએ આ ફોટા પરથી એક સામાન્ય ડુપ્લિકેટ કોપી કરાવીને પોતાના કબાટમાં રાખી હતી."

આ સાંભળીને ભક્તિના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ. તેને સમજાયું કે જે તસવીર માટે ત્રણેય ભાઈ-બહેને સાત વર્ષ સુધી બોલવાનું બંધ કર્યું હતું, એ તો માત્ર એક સામાન્ય ફોટોકોપી હતી.

"માસી, તમે સાચું કહો છો? ઘરમાં હતો એ અસલી ફોટો નહોતો?" ભક્તિએ આંસુ ભરેલી આંખે ફરી પૂછ્યું.

"હા બેટા, શાંતાએ મને કહેલું કે અસલી વસ્તુ કરતાં સંબંધ મોટો હોય છે એટલે તેણે મને આ આપી દીધો હતો." કમળાબેને કહ્યું. પછી તેમણે ભક્તિના ચહેરા પરનો આઘાત જોઈને પૂછ્યું, "કેમ શું થયું બેટા?"

ભક્તિ ઓસરીમાં બેસી પડી અને ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડવા લાગી. તેણે કમળાબેનને સાત વર્ષ પહેલાં બનેલી આખી ઘટના રડતાં રડતાં કહી સંભળાવી. તેણે જણાવ્યું કે કેવી રીતે એક ફોટા ખાતર આખો પરિવાર વેરવિખેર થઈ ગયો હતો.

કમળાબેનનું હૃદય પણ આ સાંભળીને ભરાઈ આવ્યું. તેમણે ભક્તિની પીઠ પર હાથ ફેરવ્યો. "બેટા, શાંતા આ જાણીને સ્વર્ગમાં પણ કેટલી દુઃખી થતી હશે."

કમળાબેન ઊભા થયા અને ખુરશી પર ચડીને દીવાલ પરથી એ અસલી તસવીર ઉતારી લીધી. તેમણે ફ્રેમ સાફ કરી અને ભક્તિના હાથમાં મૂકી દીધી.

"લે બેટા, આ તસવીર તું તારા ઘરે લઈ જા." કમળાબેને અત્યંત ઉદારતાથી કહ્યું. "મને આના બદલામાં કશું જ નથી જોઈતું."

"ના માસી, આ તમારી દોસ્તીની છેલ્લી નિશાની છે, હું આ કેવી રીતે લઈ શકું?" ભક્તિએ હાથ પાછા ખેંચ્યા.

"મારા માટે મારી શાંતાની દોસ્તી મારા દિલમાં જીવતી છે." કમળાબેને ભક્તિના હાથમાં ફોટો પકડાવ્યો. "જો આ નિર્જીવ કાગળના ટુકડાથી તારા પરિવારમાં ફરીથી પ્રેમ પાછો આવતો હોય, તો આનું સાચું સ્થાન ત્યાં જ છે."

ભક્તિએ બંને હાથ જોડીને કમળાબેનના પગ પકડી લીધા. તે ફોટો લઈને સીધી મોટા ભાઈ રમેશના ઘરે પહોંચી.

રમેશના ઘરનો દરવાજો ખુલ્લો હતો. રમેશ સોફા પર બેસીને ચા પી રહ્યો હતો. અચાનક ભક્તિને આટલા વર્ષો પછી પોતાના આંગણામાં જોઈને તે અવાક થઈ ગયો.

"ભક્તિ, તું અહીં આટલા વર્ષો પછી?" રમેશ ઊભો થઈ ગયો. તેના અવાજમાં સંકોચ અને આશ્ચર્ય બંને હતા.

ભક્તિએ કંઈ બોલ્યા વગર પોતાના ફોનમાંથી નરેશને ફોન લગાવ્યો. તેણે નરેશને કહ્યું કે જો તે માને સાચો પ્રેમ કરતો હોય તો તરત જ મોટા ભાઈના ઘરે આવે.

પંદર જ મિનિટમાં નરેશ પણ હાંફળો-ફાંફળો રમેશના ઘરે આવી પહોંચ્યો. સાત વર્ષ પછી બંને ભાઈઓ એકબીજાની સામસામે ઊભા હતા. વાતાવરણમાં ભારે તણાવ અને મૂંઝવણ છવાયેલી હતી.

"ભક્તિ, તેં અમને બંનેને અહીં કેમ બોલાવ્યા છે?" નરેશે નીચા અવાજે પૂછ્યું. તેનું માથું શરમથી થોડું ઝૂકેલું હતું.

ભક્તિએ ટેબલ પર રહેલી થેલીમાંથી પેલી અસલી તસવીર બહાર કાઢીને ટીપોય પર મૂકી. સાથે તેણે કમળામાસીએ કહેલી તમામ હકીકત બંને ભાઈઓ સામે વર્ણવી દીધી.

રમેશ અને નરેશ બંને ટીપોય પર પડેલા ફોટા સામે અને પછી એકબીજા સામે જોઈ રહ્યા. બંનેના ચહેરા પરથી લોહી ઊડી ગયું હોય તેવા ફિક્કા પડી ગયા હતા.

રમેશ દોડીને અંદરના રૂમમાંથી પેલો કબાટવાળો ફોટો લઈ આવ્યો. તેણે બંને ફોટા બાજુબાજુમાં મૂક્યા. કબાટવાળો ફોટો સાચે જ એક સામાન્ય નકલ હતો, જ્યારે કમળામાસીવાળા ફોટામાં માની અસલી સહી ચમકતી હતી.

"આપણે... આપણે આ એક ડુપ્લિકેટ કાગળના ટુકડા માટે સાત વર્ષ સુધી એકબીજાનું મોઢું ન જોયું?" નરેશનો અવાજ ધ્રૂજી ઊઠ્યો.

"આપણે માની અસલી શીખ ભૂલી ગયા અને નિર્જીવ ફોટા પાછળ પાગલ થઈ ગયા." રમેશના હાથમાંથી ફોટો છૂટી ગયો અને તે સોફા પર બેસી પડ્યો.

બંને ભાઈઓની આંખોમાંથી પસ્તાવાના આંસુ વહેવા લાગ્યા. સાત વર્ષનો અહંકાર અને ગુસ્સો એક ક્ષણમાં ઓગળીને પાણી થઈ ગયા.

નરેશ આગળ વધ્યો અને રમેશના પગ પકડી લીધા. "મોટા ભાઈ, મને માફ કરી દો, હું નાનો થઈને તમારી સામે જીભાજોડી કરતો રહ્યો."

રમેશે તરત જ નરેશને ઊભો કરીને પોતાની છાતી સરસો ચાંપી લીધો. "ના નરેશ, ભૂલ મારી હતી, મેં મોટા થઈને સમજદારી બતાવવાને બદલે અહંકાર બતાવ્યો હતો."

બંને ભાઈઓ એકબીજાને વળગીને નાના બાળકની જેમ રડવા લાગ્યા. ભક્તિ પણ તેમની પાસે આવી અને બંનેના હાથ પકડી લીધા.

"મા આજે જ્યાં પણ હશે ત્યાંથી આપણને જોઈને હસતી હશે." ભક્તિએ આંસુ લૂછતાં કહ્યું. સાત વર્ષ પછી ઘરમાં ફરીથી સ્નેહ અને પ્રેમનો પવન ફૂંકાવા લાગ્યો હતો.

રમેશે ટીપોય પરથી પેલી અસલી તસવીર ઉપાડી. તેણે બંને ભાઈ-બહેન સામે જોયું. હવે કોઈના મનમાં એ ફોટો પોતાના ઘરે લઈ જવાનો મોહ નહોતો રહ્યો.

"આ ફોટો આપણા ગામના જૂના વડીલોપાર્જિત ઘરમાં જ રહેશે." રમેશે શાંતિથી કહ્યું. "જ્યાં આપણે ત્રણેય દર દિવાળીએ સાથે મળીને મા-બાપના આશીર્વાદ લઈ શકીએ."

નરેશ અને ભક્તિ બંનેએ સ્મિત સાથે માથું હલાવીને સંમતિ આપી. એ નિર્જીવ તસવીર કરતાં તેમના જીવતા સંબંધોનું મૂલ્ય આજે લાખો ગણું વધી ગયું હતું.

સાંજે ત્રણેય ભાઈ-બહેનોએ સાથે બેસીને વર્ષો પછી એક જ થાળીમાં પ્રેમથી જમી લીધું. માની ખોટ તો કોઈ પૂરી નહોતું કરી શકતું, પણ માના આપેલા સંસ્કારો ફરી એકવાર જીવંત થઈ ગયા હતા.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.