નિવૃત્ત સસરા પાસે નોકરની જેમ કામ કરાવતી વહુ સામે જ્યારે સસરાએ અચાનક કામ બંધ કર્યું, પછી ઘરમાં એવું બન્યું કે...

સવારના સાત વાગ્યા હતા અને ઘરમાં ચા બનવાની સુગંધ આવી રહી હતી. હસમુખભાઈ હાથમાં થેલી લઈને ઓસરીમાં ઊભા હતા.

તેમની વહુ સ્નેહા રસોડામાંથી બહાર આવી અને હાથમાં એક લાંબી કાપલી પકframing પકડાવી દીધી. સ્નેહાના ચહેરા પર કોઈ મીઠાશ નહોતી, માત્ર એક હુકમભર્યો ભાવ હતો.

"બાપુજી, શાકમાર્કેટમાંથી તાજા શાકભાજી લઈ આવજો," સ્નેહાએ મોબાઈલમાં જોતાં કહ્યું. "સાથે સાથે પેલું કરિયાણું અને દૂધની થેલીઓ પણ લેતા આવજો."

હસમુખભાઈએ શાંતિથી કાપલી પોતાના ખિસ્સામાં મૂકી દીધી. તેમણે કોઈ વિરોધ ન કર્યો અને ચૂપચાપ ચંપલ પહેરીને બહાર નીકળી ગયા.

હસમુખભાઈ સરકારી નોકરીમાંથી નિવૃત્ત થયાને બે વર્ષ થઈ ગયા હતા. તેમની પત્નીના અવસાન પછી તેઓ પોતાના દીકરા પંકજ અને વહુ સ્નેહા સાથે રહેતા હતા.

શરૂઆતમાં ઘરમાં બધું બરાબર ચાલતું હતું. પણ ધીમે ધીમે સ્નેહાએ ઘરના તમામ નાના-મોટા કામો હસમુખભાઈના માથે નાખવાનું શરૂ કરી દીધું હતું.

પંકજ એક પ્રાઈવેટ કંપનીમાં નોકરી કરતો હતો અને સ્વભાવે સાવ ભોળો હતો. ઘરમાં સ્નેહાનું જ ધાર્યું ચાલતું એટલે પંકજ ક્યારેય કોઈ બાબતમાં વચ્ચે બોલવાની હિંમત ન કરતો.

હસમુખભાઈ સવારે શાકભાજી લાવે, પછી પૌત્ર આયુષને તૈયાર કરીને સ્કૂલે મૂકવા જાય. બપોરે બેંકના કામ પતાવે અને ફરી બપોરે બે વાગ્યે આયુષને સ્કૂલેથી તેડવા જાય.

જ્યારે હસમુખભાઈ આખો દિવસ તડકામાં દોડાદોડ કરતા હોય, ત્યારે સ્નેહા પોતાની બહેનપણીઓ સાથે બહાર ફરવા જતી રહેતી. તે ક્યારેય ઘરના કામમાં હાથ ન બટાવતી અને સાંજ સુધી શોપિંગમાં સમય વિતાવતી.

એક દિવસ બપોરે ભારે ગરમી પડી રહી હતી. હસમુખભાઈ આયુષને સ્કૂલેથી લઈને ઘેર આવ્યા ત્યારે તેમનો શ્વાસ ખૂબ ફૂલી ગયો હતો.

તેમણે પાણીનો ગ્લાસ ભરવા માટે રસોડા તરફ પગ ઉપાડ્યા. તે જ વખતે સ્નેહા પોતાના રૂમમાંથી બહાર આવી અને સોફા પર બેસી ગઈ.

"બાપુજી, તમે આવી ગયા ને?" સ્નેહાએ પંખો ફાસ્ટ કરતાં કહ્યું. "સાંજે મારે કિટી પાર્ટીમાં જવાનું છે, એટલે લોન્ડ્રીમાંથી કપડાં લઈ આવજો અને ગેસનું સિલિન્ડર પણ બુક કરાવી દેજો."

હસમુખભાઈએ હાંફતા હાંફતા પાણી પીધું. એમની આંખોમાં થાક સ્પષ્ટ દેખાતો હતો, પણ એમણે ફક્ત માથું હલાવ્યું.

સાંજે પંકજ ઓફિસેથી ઘેર આવ્યો ત્યારે હસમુખભાઈ સોફાના ખૂણામાં પગ દબાવતા બેઠા હતા. પંકજે જોયું પણ સ્નેહા સામે ઊભી હોવાથી તે પિતાને કંઈ પૂછી ન શક્યો.

સ્નેહાએ પંકજને ચા આપતાં કહ્યું, "તમારા બાપુજી આખો દિવસ ઘરમાં બેઠા બેઠા કંટાળી જાય છે, એટલે હું એમને થોડા કામ સોંપું છું જેથી એમનું શરીર ચાલતું રહે."

પંકજે નીચું જોઈને ચા પી લીધી. તે જાણતો હતો કે આ કસરત નથી પણ પિતાનું શોષણ છે, છતાં તે ચૂપ રહ્યો.

આ સિલસિલો મહિનાઓ સુધી ચાલતો રહ્યો. સ્નેહાનો વહેવાર દિવસે ને દિવસે વધુ કઠોર બનતો જતો હતો.

હવે તો જો શાકભાજીમાં કોઈ ભૂલ થાય કે કરિયાણું લાવવામાં મોડું થાય, તો સ્નેહા મોટે મોટેથી સંભળાવી દેતી. હસમુખભાઈ ચૂપચાપ બધું સાંભળી લેતા અને એક શબ્દ પણ સામે ન બોલતા.

એક રવિવારે સવારે ઘરમાં મહેમાનો આવવાના હતા. સ્નેહાએ સવારના છ વાગ્યાથી હસમુખભાઈને કામની લાંબી યાદી સોંપી દીધી હતી.

હસમુખભાઈ સવારે ત્રણ ફેરા મારીને સામાન લઈ આવ્યા. તેમના ઘૂંટણમાં સખત દુખાવો થઈ રહ્યો હતો અને તેઓ ઓસરીની ખુરશી પર બેસી પડ્યા.

સ્નેહા રસોડામાંથી બહાર આવી અને ગુસ્સામાં બોલી, "બાપુજી, તમે હજી બેસી રહ્યા છો? મીઠાઈ લાવવાની બાકી છે અને દહીં પણ લાવવાનું છે."

હસમુખભાઈએ ધીમેથી કહ્યું, "વહુ બેટા, આજે મારા પગમાં બહુ કળતર થાય છે, પંકજને મોકલી દે ને."

"પંકજ આખો અઠવાડિયું ઓફિસે મહેનત કરે છે, એને આજે આરામ કરવા દો," સ્નેહાએ મોં મચકોડ્યું. "તમારે ઘરમાં બેઠા બેઠા બીજું શું કામ હોય છે?"

આ શબ્દો સાંભળીને હસમુખભાઈના હૃદયમાં એક તીણી કસક ઊઠી. તેમણે પોતાની લાકડી બાજુ પર મૂકી અને ઊભા થયા.

તેમણે સ્નેહા સામે જોયું પણ ચહેરા પર કોઈ ક્રોધ નહોતો. એમની આંખોમાં એક ઊંડો નિર્ણય દેખાઈ રહ્યો હતો.

હસમુખભાઈ અંદર પોતાના રૂમમાં ગયા અને ચૂપચાપ પલંગ પર સૂઈ ગયા. તેમણે તે દિવસે બહાર જવાની કે કોઈ કામ કરવાની ચોખ્ખી ના પાડી દીધી.

બીજા દિવસે સોમવારની સવાર પડી. રોજ સવારે છ વાગ્યે ઊઠીને દૂધ લાવનારા હસમુખભાઈ આજે પોતાના રૂમમાંથી બહાર જ ન આવ્યા.

સ્નેહા સાત વાગ્યે ઊઠી ત્યારે તેણે જોયું કે ઓસરીમાં દૂધની થેલીઓ નહોતી. રસોડામાં ચા બનાવવા માટે દૂધ ન મળતાં તે અકળાઈ ગઈ.

સ્નેહાએ હસમુખભાઈના રૂમનો દરવાજો ખખડાવ્યો. "બાપુજી, આજે દૂધ કેમ નથી આવ્યું? આયુષની સ્કૂલનો સમય થઈ ગયો છે."

હસમુખભાઈએ પલંગ પર બેઠા બેઠા જ શાંતિથી કહ્યું, "વહુ બેટા, આજથી હું કોઈ બહારના કામ નહીં કરી શકું, મારી તબિયત સાથ નથી આપતી."

સ્નેહાએ ગુસ્સામાં પગ પછાડ્યો અને પંકજને જગાડ્યો. પંકજે ઉતાવળમાં દોડીને દૂધ લાવવું પડ્યું.

ત્યારબાદ આયુષને સ્કૂલે મૂકવા જવાની પળોજણ ઊભી થઈ. પંકજને ઓફિસે મોડું થતું હતું એટલે સ્નેહાએ પોતે સ્કૂટર કાઢીને આયુષને મૂકવા જવું પડ્યું.

બપોરે બાર વાગ્યા સુધીમાં તો ઘરની હાલત ખરાબ થઈ ગઈ. ઘરમાં શાકભાજી નહોતા, કરિયાણું ખૂટી ગયું હતું અને કચરાની ડોલ પણ ભરેલી પડી હતી.

બપોરે બે વાગ્યે આયુષને તેડવા માટે ફરી સ્નેહાએ તડકામાં જવું પડ્યું. તે ઘેર આવી ત્યારે તેનો ચહેરો પરસેવાથી રેબઝેબ હતો અને તે થાકીને લોથપોથ થઈ ગઈ હતી.

સાંજે બેંકના હપ્તા ભરવાના બાકી હતા અને લાઈટ બિલની છેલ્લી તારીખ હતી. પંકજ ઓફિસેથી થાકેલો આવ્યો અને આ બધું જોઈને તેનું માથું ફરી ગયું.

ત્રણ દિવસમાં આખા ઘરની વ્યવસ્થા સાવ વેરવિખેર થઈ ગઈ. ઘરમાં રોજ સમયસર મળતી ચા, નાસ્તો અને જમવાનું બધું જ અસ્તવ્યસ્ત થઈ ગયું.

સ્નેહાને સવારથી સાંજ સુધી પગ વાળીને બેસવાનો સમય નહોતો મળતો. તેની કિટી પાર્ટીઓ અને બહેનપણીઓ સાથે ફરવાનું સાવ બંધ થઈ ગયું હતું.

ચોથા દિવસે સવારે હસમુખભાઈ હાથમાં એક નાની બેગ લઈને રૂમમાંથી બહાર આવ્યા. તેમના ચહેરા પર એક અનોખી શાંતિ હતી.

પંકજ અને સ્નેહા બંને ડાઇનિંગ ટેબલ પર માથાકૂટ કરી રહ્યા હતા. હસમુખભાઈને બેગ સાથે જોઈને પંકજ ચમકી ગયો.

"બાપુજી, તમે આ બેગ લઈને ક્યાં જાવ છો?" પંકજે ચિંતાતુર થઈને પૂછ્યું.

હસમુખભાઈએ ધીમા અવાજે કહ્યું, "બેટા, તારી બહેન ભાવના ઘણા દિવસથી મને બોલાવતી હતી. હું થોડા મહિના એના ઘેર રહેવા જાઉં છું."

પંકજના ગળામાં ડૂમો ભરાઈ ગયો. "પણ બાપુજી, અચાનક કેમ? અહીં તમને શું તકલીફ છે?"

હસમુખભાઈએ દીકરાના માથા પર હાથ મૂક્યો. "કોઈ તકલીફ નથી બેટા, બસ હવે મને થોડો આરામ જોઈએ છે."

સ્નેહા ખૂણામાં ઊભી રહીને આ બધું જોઈ રહી હતી. તેના મનમાં એક ક્ષણ માટે થયું કે સારું થયું પીડા ટળી, હવે ઘરમાં કોઈ વડીલની રોકટોક નહીં રહે.

હસમુખભાઈ કોઈ પણ જાતના ઝઘડા કે ફરિયાદ વગર શાંતિથી ઘરનો દરવાજો વટાવીને નીકળી ગયા. દીકરીના ઘેર પહોંચીને તેમણે રાહતનો શ્વાસ લીધો.

બીજી તરફ પંકજના ઘરમાં પરિસ્થિતિ દિવસે ને દિવસે વધુ વિકટ બનતી ગઈ. હસમુખભાઈના ગયા પછી ઘર ચલાવવું એક મોટો પડકાર બની ગયું હતું.

સવારે પાંચ વાગ્યાથી રાતના અગિયાર વાગ્યા સુધી સ્નેહા કામમાં પીસાતી રહી. શાકભાજી લાવવાથી લઈને આયુષની સ્કૂલ, પ્રોજેક્ટ્સ, દૂધ અને ઘરની સાફ-સફાઈ બધું તેના માથે આવી પડ્યું.

કામવાળી રાખવાનો પ્રયત્ન કર્યો પણ તે પણ રોજ રજાઓ પાડતી અને પૂરતું કામ ન કરતી. બહારથી તૈયાર જમવાનું મંગાવવા લાગ્યા જેના કારણે ઘરનું બજેટ સાવ ખોરવાઈ ગયું.

પંકજ અને સ્નેહા વચ્ચે રોજ સવારે અને સાંજે નાની નાની વાતોમાં ભયંકર ઝઘડા થવા લાગ્યા. પંકજ ઓફિસના તણાવ વચ્ચે ઘરના કામોથી કંટાળી ગયો હતો.

ત્રણ મહિના વીતી ગયા અને સ્નેહાનું શરીર સાવ સુકાઈ ગયું હતું. તેના ચહેરા પરનો નૂર ગાયબ થઈ ગયો હતો અને આંખો નીચે કાળા કુંડાળા પડી ગયા હતા.

એક દિવસ સાંજે સ્નેહા રસોડામાં કામ કરતાં કરતાં થાકીને જમીન પર બેસી પડી. તે પોતાના બંને હાથથી માથું પકડીને ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડવા લાગી.

પંકજ રસોડામાં આવ્યો અને સ્નેહાને રડતી જોઈને સ્તબ્ધ થઈ ગયો. "શું થયું સ્નેહા? તું કેમ આટલી રડે છે?"

સ્નેહાએ આંસુ ભરેલી આંખોથી પંકજ સામે જોયું. "પંકજ, હું સાવ ભાંગી પડી છું, મારાથી હવે આ ઘર નથી સંભળાતું."

તેણીએ આગળ કહ્યું, "મને આજે સમજાય છે કે બાપુજી આ ઘરમાં શું કરતા હતા. હું જેને નકામા અને નવરા સમજતી હતી, એ જ માણસ આ આખા ઘરનો સાચો પાયો હતા."

સ્નેહાનો અવાજ પસ્તાવાથી ધ્રૂજી રહ્યો હતો. "મેં એમની સાથે નોકર જેવો વ્યવહાર કર્યો. પણ એમણે ક્યારેય ફરિયાદ કર્યા વગર આખા ઘરનો બોજ પોતાના ખભા પર ઉપાડી રાખ્યો હતો."

પંકજ પણ ભીની આંખે સ્નેહા સામે જોઈ રહ્યો. તેણે કહ્યું, "બાપુજી ફક્ત કામ નહોતા કરતા સ્નેહા, એ આપણી ચિંતા કરતા હતા એટલે આ બધું હસતા મુખે કરતા હતા."

સ્નેહા હાથ જોડીને પંકજ સામે ઊભી રહી ગઈ. "મને મારી ભૂલ સમજાઈ ગઈ છે પંકજ. આપણે અત્યારે જ બાપુજીને તેડવા જવું પડશે."

તેણીએ કહ્યું, "હું એમની પાસે કોઈ કામ કરાવવા નહીં, પણ એમની સાચી સેવા કરવા અને એમનું ઋણ ચૂકવવા એમને પાછા લાવવા માંગું છું."

બીજા જ દિવસે સવારે પંકજ અને સ્નેહા ગાડી લઈને દીકરી ભાવનાના ગામડે પહોંચ્યા. ભાવનાના ઘરના આંગણામાં હસમુખભાઈ ખાટલા પર બેસીને શાંતિથી ચા પી રહ્યા હતા.

તેમના ચહેરા પર એક નવી તાજગી અને સંતોષ દેખાતો હતો. સ્નેહાને અને પંકજને અચાનક સામે ઊભેલા જોઈને તેઓ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.

સ્નેહા એક ક્ષણનો પણ વિચાર કર્યા વગર સીધી દોડીને હસમુખભાઈના ચરણોમાં પડી ગઈ. તેણે હસમુખભાઈના બંને પગ પકડી લીધા અને મોટે મોટેથી રડવા લાગી.

"બાપુજી, મને માફ કરી દો," સ્નેહાનો અવાજ ગળામાં રૂંધાઈ રહ્યો હતો. "મેં તમારા પ્રેમ અને ત્યાગને ક્યારેય ઓળખ્યો નહીં. મેં તમને ખૂબ દુઃખ આપ્યું છે."

હસમુખભાઈ સ્તબ્ધ થઈ ગયા. તેમણે તરત જ નીચે નમીને વહુના ખભા પકડ્યા અને તેને ઊભી કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

"વહુ બેટા, આ શું કરે છે? ઊભી થા," હસમુખભાઈએ ખૂબ જ વહાલથી કહ્યું. "વડીલોના ચરણોમાં આમ રડવાનું ન હોય."

"ના બાપુજી, જ્યાં સુધી તમે મને માફ નહીં કરો અને ઘેર પાછા નહીં આવો ત્યાં સુધી હું અહીંથી નહીં હલું," સ્નેહા હાથ જોડીને બોલી. "તમારા વગર અમારું ઘર સાવ નર્કાગાર બની ગયું છે."

સ્નેહાએ આગળ કહ્યું, "મને સમજાઈ ગયું છે કે તમે ઘરના નોકર નહોતા, પણ આખા પરિવારને બાંધી રાખનારી મજબૂત દોરી હતા. તમારા વગર આપણો પરિવાર અધૂરો છે."

હસમુખભાઈની આંખોમાંથી પણ હર્ષના આંસુ વહી નીકળ્યા. તેમણે સ્નેહાના માથા પર પોતાનો આશીર્વાદભર્યો હાથ મૂક્યો.

"બેટા, ભૂલ સમજાઈ જાય પછી કોઈ ફરિયાદ બાકી નથી રહેતી," હસમુખભાઈએ સ્મિત સાથે કહ્યું. "તું મારી વહુ નથી, મારી દીકરી છે."

પંકજ અને ભાવના પણ આ દ્રશ્ય જોઈને ભાવુક થઈ ગયા. આંગણામાં છવાયેલી કડવાશ ક્ષણવારમાં ધોવાઈ ગઈ હતી.

તે જ સાંજે હસમુખભાઈ પોતાની પેટી લઈને દીકરા અને વહુ સાથે પોતાના ઘેર પાછા આવ્યા. ઘરમાં પ્રવેશતા જ સ્નેહાએ સૌથી પહેલાં હસમુખભાઈને એમની જૂની આરામખુરશી પર બેસાડ્યા.

સ્નેહાએ રસોડામાં જઈને પોતાના હાથે ગરમ ગરમ ચા અને નાસ્તો બનાવ્યો અને આદરપૂર્વક સસરાના હાથમાં આપ્યો.

હવે ઘરમાં સવારના કામની કોઈ યાદી નહોતી બનતી. હસમુખભાઈ હવે ફક્ત ઓસરીમાં બેસીને છાપું વાંચતા અને પૌત્ર સાથે રમતા હતા.

સ્નેહા હવે આખા ઘરની જવાબદારી પ્રેમથી સંભાળતી હતી અને સસરાની દવાઓથી લઈને જમવા સુધીની દરેક નાની વાતનું પોતે ધ્યાન રાખતી હતી.

ઘરમાં ફરીથી એક વડીલની છત્રછાયા પાછી આવી ગઈ હતી. સ્નેહા સમજી ગઈ હતી કે ઘર ફક્ત ચાર દીવાલોથી નહીં, પણ વડીલોના આશીર્વાદ અને માન-સન્માનથી સ્વર્ગ બને છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.