પચાસ વર્ષ જૂની કરિયાણાની દુકાનનો લાકડાનો ગલ્લો ખોલીને અંદર જોયું તો...

સાંજના સાત વાગ્યાનો સમય હતો અને બજારના જૂના ચોકમાં આવેલી કરિયાણાની નાનકડી દુકાનમાં પચાસ વર્ષનો કિશોર સાવ થાકેલો બેઠો હતો. બહાર મુખ્ય માર્ગ પર ચમકતી રોશનીવાળા મોટા મોલ અને સુપરમાર્કેટમાં લોકોની ભીડ ઉમટી રહી હતી. કિશોરની પચાસ વર્ષ જૂની દુકાનમાં માત્ર બે-ચાર જૂના ગ્રાહકો જ આવતા હતા.

કિશોર છેલ્લા પચીસ વર્ષથી પોતાના સ્વર્ગસ્થ પિતા બાબુલાલની આ પૈતૃક દુકાન ચલાવી રહ્યો હતો. બાબુલાલ આખા બજારમાં અત્યંત ઈમાનદાર, સત્યવાદી અને ભગવાનના માણસ તરીકે જાણીતા હતા. બાબુલાલે આખી જિંદગી ક્યારેય કોઈ તોલમાપમાં ખોટું નહોતું કર્યું કે ન તો કોઈને છેતર્યા હતા.

પરંતુ આજના આધુનિક ઓનલાઈન ડિલિવરી અને મોટા ડિસ્કાઉન્ટના જમાનામાં કિશોરની દુકાન દેવાના બોજ તળે દબાતી જતી હતી. હોલસેલ વેપારીઓના બિલ ચૂકવવાના બાકી હતા અને દુકાનનું છત પણ ચોમાસામાં ટપકવા લાગ્યું હતું. તેનો બાવીસ વર્ષનો દીકરો પાર્થ કોલેજ પૂરી કરીને પિતાને મદદ કરવા દુકાને બેસવા લાગ્યો હતો.

આગામી સપ્તાહે દિવાળીનો મોટો તહેવાર હતો અને દુકાનની વાર્ષિક સાફસફાઈ અને રંગરોગાનનું કામ શરૂ કરવાનું હતું. કિશોરે વિચાર્યું કે દુકાનમાં પડેલા પિતાના ચાલીસ વર્ષ જૂના સાગના ભારે લાકડાના કાઉન્ટરને સાફ કરીને નવું તેલ-પોલિશ કરી લઈએ. આ કાઉન્ટર અને તેનો મોટો જૂનો ગલ્લો બાબુલાલના સમયથી એમ ને એમ ચાલ્યો આવતો હતો.

કિશોરે ગલ્લાના તમામ ખાના બહાર કાઢ્યા અને જૂના સિક્કા તેમજ રસીદો અલગ કરવા માંડ્યા. પરંતુ જ્યારે છેલ્લું મોટું ડ્રોઅર બહાર કાઢવા માટે તેણે જોર કર્યું, ત્યારે તે વચ્ચે જ અટકી ગયું. કિશોરે હાથ અંદર નાખીને જોયું તો ગલ્લાના તળિયે લાકડાનું એક પાટિયું સહેજ ઊંચું થયેલું લાગ્યું.

કિશોરે સાવચેતીપૂર્વક સ્ક્રૂ ડ્રાઈવરની મદદથી એ જૂનું પાટિયું ઊંચું કર્યું. લાકડાનું ચોકઠું ખસતાં જ અંદર એક અત્યંત ગુપ્ત અને ઊંડો ચોરસ ખાંચો દેખાઈ આવ્યો. એ ખાંચો જોઈને કિશોર અને બાજુમાં ઊભેલા પાર્થ બંનેની આંખો આશ્ચર્યથી પહોળી થઈ ગઈ.

એ ગુપ્ત ખાંચામાં લાલ મખમલના કપડામાં વીંટાળેલી એક જૂની વસ્તુ પડી હતી. કિશોરે ધ્રૂજતા હાથે એ લાલ પોટલી બહાર કાઢી અને ટેબલ પર મૂકી. લાલ કપડું હટાવતાં જ તેમાંથી પિત્તળની એક મોટી પ્રાચીન ચાવી, એક નાની કાળી ડાયરી અને પીળો પડી ગયેલો હાથથી લખેલો પત્ર બહાર આવ્યાં.

એ પત્ર પર તેના સ્વર્ગસ્થ પિતા બાબુલાલના પરિચિત અને મોતી જેવા સુંદર ગુજરાતી અક્ષરો ચમકી રહ્યા હતા. કિશોરના હૃદયમાં એક અજાણો ધ્રાસકો પડ્યો અને તેના હાથ કાંપવા લાગ્યા. કિશોરે ચશ્મા સરખા કરીને એ પત્ર મોટેથી વાંચવાનું શરૂ કર્યું.

પત્રમાં પિતા બાબુલાલે લખ્યું હતું કે મારા વહાલા દીકરા કિશોર, આજે જ્યારે તને આ ચાવી અને પત્ર મળશે ત્યારે નક્કી આ દુકાન પર કોઈ મોટું સંકટ આવ્યું હશે. હું જાણતો હતો કે સમય બદલાશે અને તારે પણ સંઘર્ષ કરવો પડશે. પણ આ ગલ્લામાં રહેલી સંપત્તિ મારી પોતાની નથી.

પિતાએ આગળ એક અત્યંત રહસ્યમય વાત લખી હતી જે વાંચીને કિશોર સ્તબ્ધ થઈ ગયો. પત્રમાં લખ્યું હતું કે આ ચાવી કોઈ સામાન્ય તાળાની નથી પણ એક પવિત્ર અમાનતની છે. જ્યારે પણ તારી આબરૂ પર આંચ આવે ત્યારે આ ચાવી લઈને જૂના તળાવના કિનારે રહેતા વૃદ્ધ મોહનને મળજે અને તેની પાસેથી સાચો રસ્તો પૂછજે.

પત્રના અંતે બાબુલાલે કડક સૂચના આપી હતી કે આ વાત ઘરમાં કોઈ ત્રીજી વ્યક્તિને ખબર ન પડવી જોઈએ. કિશોરના મગજમાં વિચારોનું મોટું વાવાઝોડું ઊમટી પડ્યું. મોહન નામનો માણસ કોણ હતો તે કિશોરને યાદ આવતું નહોતું.

કિશોર પોતાની પત્ની જયા પાસે પહોંચ્યો અને આખી વાત જણાવી. જયાએ થોડું વિચારીને કહ્યું કે ત્રીસ વર્ષ પહેલાં જ્યારે હું આ ઘરમાં પરણીને આવી હતી, ત્યારે તળાવ પાસે મોહન નામના એક સાવ ગરીબ અને લાચાર વૃદ્ધ રહેતા હતા. તેઓ ક્યારેક ક્યારેક આપણા ગલ્લે આવીને પિતાજી પાસેથી ઉધાર અનાજ લઈ જતા હતા.

પાર્થને આ વાત સાંભળીને શંકા ગઈ અને તેણે કહ્યું કે પપ્પા, એવો ગરીબ ભિખારી જેવો માણસ આપણને શું મદદ કરવાનો હતો. કદાચ દાદાજીએ તેને કોઈ નાનું-મોટું દેવું ચૂકવવાનું વચન આપ્યું હશે. પણ કિશોરે કહ્યું કે મારા પિતા ક્યારેય કોઈ નકામી વાત પાછળ આટલું મોટું રહસ્ય ન છુપાવે.

બીજા દિવસે વહેલી સવારે કિશોર અને પાર્થ બંને મોટરસાયકલ લઈને શહેરના છેવાડે આવેલા જૂના તળાવ પાસે પહોંચ્યા. તળાવના કિનારે ઝાડી-ઝાંખરા વચ્ચે માટી અને પતરાવાળી એક સાવ જર્જરિત જૂની ઝૂંપડી દેખાઈ. એ ઝૂંપડીના ઓટલે એક સિત્તેર વર્ષના વૃદ્ધ ખાટલા પર બેઠા હતા.

એ વૃદ્ધના માથાના તમામ વાળ સફેદ થઈ ગયા હતા અને શરીર સાવ સુકાઈને હાડપિંજર જેવું થઈ ગયું હતું. તેમના શરીરે સાદી સફેદ સુતરાઉ ધોતી અને ખાદીનો કુરતો પહેરેલા હતા. કિશોરે ધીમા પગલે આગળ વધીને એ વૃદ્ધના ચરણ સ્પર્શ કર્યા.

કિશોરે અત્યંત વિનમ્રતાથી પૂછ્યું કે વડીલ, આપ જ મોહનભાઈ છો ને. વૃદ્ધે પોતાની ઝાંખી આંખોથી કિશોરના ચહેરા સામે ધ્યાનથી જોયું. વૃદ્ધે ધીમા અવાજે કહ્યું કે હા ભાઈ, હું જ કમનસીબ મોહન છું પણ તું કોણ છે.

કિશોરે પોતાના ખિસ્સામાંથી પેલી પિત્તળની જૂની ચાવી અને પિતા બાબુલાલનો હસ્તલિખિત પત્ર કાઢીને મોહનના હાથમાં મૂક્યા. જેવી એ પિત્તળની ચાવી મોહનના હાથમાં આવી, તેમનું આખું શરીર વીજળીનો કરંટ લાગ્યો હોય તેમ ધ્રૂજી ઊઠ્યું. મોહનની આંખો પહોળી થઈ ગઈ અને હોઠ થરથર કાંપવા લાગ્યા.

મોહને ધ્રૂજતા હાથે એ પત્ર પોતાની આંખો પાસે લાવીને જોયો. પત્ર પર બાબુલાલની સહી જોતાં જ મોહનના ગળામાંથી જોરદાર ડૂમો ભરાઈ ગયો. મોહન ખાટલા પરથી નીચે જમીન પર બેસી પડ્યા અને નાના બાળકની જેમ ચોધાર આંસુએ રડવા લાગ્યા.

મોહને એ ચાવી અને પત્રને વારંવાર પોતાની છાતીએ ચાંપી લીધા અને માથા પર અડાડ્યા. મોહને રડતાં રડતાં કહ્યું કે હે ઈશ્વર, બાબુલાલ જેવો દેવતા માણસ આ કળિયુગમાં બીજો કોઈ ન હોઈ શકે. પાંત્રીસ વર્ષ પછી પણ તેણે પોતાના મિત્રને આપેલું વચન પાળ્યું છે.

કિશોર અને પાર્થ સાવ અવાચક બનીને આ દ્રશ્ય જોઈ રહ્યા હતા. કિશોરે મોહનને બંને હાથે ઊભા કર્યા અને પૂછ્યું કે કાકા, આ ચાવીનું રહસ્ય શું છે. મારા પિતાએ તમને કેમ આટલી મોટી અમાનત સોંપી હતી.

મોહને આંસુ લૂછતાં પાંત્રીસ વર્ષ જૂની એક અત્યંત દર્દનાક અને ભવ્ય કહાણી વર્ણવવાનું શરૂ કર્યું. પાંત્રીસ વર્ષ પહેલાં મોહન આખા પ્રદેશના સૌથી મોટા અનાજ અને તેલીબિયાંના ધનાઢ્ય વેપારી હતા. તેમની પાસે સેંકડો વીઘા જમીન, હવેલીઓ અને વિશાળ વ્યાપાર હતો.

મોહન અને બાબુલાલ બાળપણના પરમ મિત્ર હતા પણ બંનેની આર્થિક સ્થિતિમાં જમીન-આસમાનનો તફાવત હતો. છતાં બાબુલાલે ક્યારેય મોહનની અમીરીનો ફાયદો નહોતો ઉઠાવ્યો. બાબુલાલ પોતાની નાનકડી કરિયાણાની દુકાનમાં જ સંતોષથી જીવતા હતા.

પરંતુ અચાનક મોહનના જીવનમાં કાળો ભૂકંપ આવ્યો. મોહનના પોતાના સગા નાના ભાઈઓ અને મુનીમે મળીને એક ભયાનક ષડયંત્ર રચ્યું. તેમણે મોહનની નકલી સહીઓ કરીને આખી મિલકત પર બેંકની કરોડોની લોન ઉપાડી લીધી અને મોહનને દેવાળિયા બનાવી દીધા.

એક જ રાતમાં મોહનની તમામ ફેક્ટરીઓ, હવેલીઓ અને ગાડીઓ જપ્ત થઈ ગઈ. મોહનની પત્ની આ આઘાત સહન ન કરી શકી અને હૃદયરોગના હુમલામાં ગુજરી ગઈ. મોહન પોતાના નવજાત દીકરાને લઈને રસ્તા પર આવી ગયા અને સગા-સંબંધીઓએ મોં ફેરવી લીધું.

જે રાત્રે કપટી સંબંધીઓ મોહનની બચેલી સંપત્તિ હડપ કરવા શોધતા હતા, તે કાળી મધરાતે મોહન ચોરીછૂપીથી બાબુલાલની દુકાને પહોંચ્યા હતા. મોહનની પાસે તેમના પૂર્વજોનું એકમાત્ર બચેલું વારસાગત સોનું અને એક જમીનનો અસલ દસ્તાવેજ હતો. મોહને એ તમામ સામાન લોખંડની એક નાની પેટીમાં ભરીને બાબુલાલના હાથમાં સોંપી દીધો હતો.

મોહને બાબુલાલને કહ્યું હતું કે ભાઈ, આ મારા વંશની છેલ્લી મૂડી છે જેને મારા દુશ્મનો લૂંટવા માંગે છે. તું આને સાચવીને રાખજે અને જ્યારે મારો વંશ મોટો થાય ત્યારે જ આ પેટી ખોલજે. બાબુલાલે ઈશ્વરની સાક્ષીએ વચન આપ્યું હતું કે આ પેટીની રક્ષા પોતાના જીવ કરતાં પણ વધારે કરશે.

ત્યારબાદ મોહને પોલીસ અને ગુંડાઓથી બચવા માટે પોતાનું અસ્તિત્વ સાવ ભૂંસી નાખ્યું. તેઓ એક સામાન્ય મજૂર બનીને આ ઝૂંપડીમાં રહેવા લાગ્યા જેથી કોઈને શંકા ન જાય. બાબુલાલ છાનામાના આવીને મોહનને ખાવા-પીવાનું પહોંચાડતા હતા પણ ક્યારેય પેલી પેટીની વાત કોઈને નહોતી કરી.

મોહને આગળ જણાવ્યું કે પાંત્રીસ વર્ષમાં બાબુલાલની પોતાની દુકાન પર અનેક આર્થિક સંકટો આવ્યા. બાબુલાલ દવા વગર પીડાયા પણ તેમણે એ પવિત્ર પેટીમાંથી એક પૈસો પણ પોતાના માટે ન વાપર્યો. બાબુલાલે પોતાના ગલ્લાના ગુપ્ત ખાનામાં એ ચાવી સાચવી રાખી હતી.

મોહને ઝૂંપડીના ખૂણામાં પડેલી લાકડીના ટેકે ઊભા થઈને કહ્યું કે કિશોર, ચાલ મારી સાથે. મોહન કિશોર અને પાર્થને લઈને જૂના તળાવની પાછળ આવેલા એક પ્રાચીન શિવ મંદિરના ભોંયરામાં ગયા. એ ભોંયરામાં એક જૂની પથ્થરની દીવાલ પાછળ લોખંડની એ નાની પેટી અકબંધ પડેલી હતી.

કિશોરે ધ્રૂજતા હાથે પેલી પિત્તળની ચાવી પેટીના તાળામાં ભરાવી. એક હળવા અવાજ સાથે પાંત્રીસ વર્ષ જૂનું તાળું ખૂલી ગયું. પેટી ખૂલતાં જ અંદરથી નીકળેલું દ્રશ્ય જોઈને કિશોર અને પાર્થના શ્વાસ થંભી ગયા.

પેટીની અંદર સોનાના સો જૂના સિક્કા, મોતીના કિંમતી હાર અને એક જમીનનો મોટો રજિસ્ટર્ડ દસ્તાવેજ ચમકી રહ્યા હતા. પરંતુ સૌથી મોટો ચમત્કાર એ દસ્તાવેજમાં હતો. એ દસ્તાવેજ શહેરના નવા બાયપાસ હાઈવે પાસે આવેલી દસ વીઘા પ્રાઇમ કોમર્શિયલ જમીનનો હતો.

એ દસ્તાવેજમાં સ્પષ્ટ લખેલું હતું કે આ જમીનના પચાસ ટકાના કાયદેસર માલિક બાબુલાલ અને તેમના વારસદારો રહેશે. મોહને તે દિવસે જ પોતાની મરજીથી બાબુલાલની વફાદારી અને મિત્રતાના બદલામાં અડધી જમીન તેમના નામે કરી દીધી હતી. એ જમીનની આજની બજાર કિંમત કરોડો રૂપિયામાં થતી હતી.

કિશોરની આંખો પહોળી થઈ ગઈ અને તેના ગળામાંથી અવાજ નીકળતો બંધ થઈ ગયો. કિશોરે બંને હાથ જોડીને કહ્યું કે કાકા, આ અમાનત તમારી છે અને હું આમાંથી એક રૂપિયો પણ લઈ શકું નહીં. મારા પિતાએ તમને સાચવ્યા હતા અને હું એ સંબંધને વેચવા નથી માંગતો.

મોહને આગળ વધીને કિશોરને પોતાની છાતી સરસો ચાંપી લીધો અને તેના માથા પર હાથ મૂક્યો. મોહને ગળગળા અવાજે કહ્યું કે બેટા કિશોર, તું સાચે જ બાબુલાલનો દીકરો છે. તારા પિતાએ મને જે નવજીવન આપ્યું હતું તેની સામે આ જમીન સાવ ધૂળ સમાન છે.

મોહને જણાવ્યું કે મારી દીકરી અને પૌત્રી આજે મોટા હોસ્પિટલમાં સેવાભાવી ડોક્ટર છે અને અમે આ જમીન પર એક મોટું ચેરીટેબલ ટ્રસ્ટ બનાવવા માંગીએ છીએ. આ જમીનમાંથી મળનારી રકમથી તારી જૂની દુકાન પણ ભવ્ય બનશે અને હજારો ગરીબોની મફત સારવાર પણ થશે.

કિશોર અને પાર્થની આંખોમાંથી અવિરત હર્ષના આંસુ વહી નીક્યા. જે દુકાન દેવાના કારણે બંધ થવાની અણી પર હતી, તે દુકાનના એક જૂના ગલ્લાએ આખા પરિવારનું નસીબ પલટી નાખ્યું હતું. પિતાના એક નાના પત્રએ પાંત્રીસ વર્ષ જૂના સત્ય અને ધર્મને વિજયી બનાવ્યો હતો.

સાંજે કિશોર અને પાર્થ મોહનને સાથે લઈને પોતાના ઘરે આવ્યા. પત્ની જયાએ ઘરના ઉંબરે ઘીનો દીવો પ્રગટાવીને મોહન કાકાનું સ્વાગત કર્યું. ઘરમાં સ્વર્ગસ્થ બાબુલાલની મોટી તસવીર સામે મોહને સાષ્ટાંગ પ્રણામ કર્યા.

તે દિવસ પછી કિશોરની દુકાન શહેરની સૌથી ભવ્ય અને પ્રતિષ્ઠિત આધુનિક માર્કેટ બની ગઈ. મોહન અને કિશોરે સાથે મળીને એ વિશાળ જમીન પર ગરીબો માટેનું મોટું મફત દવાખાનું પણ શરૂ કર્યું. બે સાચા મિત્રોની આ પવિત્ર ગાથા આખા શહેરમાં ગૂંજતી થઈ ગઈ.

સંસારમાં સાચો ખજાનો સોના-ચાંદીમાં નહીં પણ વડીલોના પવિત્ર સંસ્કારો અને ઈમાનદારીમાં છુપાયેલો હોય છે. બાબુલાલના જૂના ગલ્લામાંથી નીકળેલી એ ચાવીએ સાબિત કરી દીધું કે ધર્મના માર્ગે ચાલનાર માણસનો દીવો ક્યારેય બુઝાતો નથી. કિશોર અને મોહનનો આ અણમોલ સંબંધ આજે પણ સમાજ માટે એક પ્રેરણાદાયી મિસાલ બની રહ્યો છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.