પિતાના ગયા પછી, માતા તેના હાથમાં એક જ લીલી બંગડી પહેરતા, કારણ કોઈને જણાવ્યું નહીં, તેના ગયા પછી ગામના સોનીએ આવીને કહ્યું...

ગામમાં એક એવી વૃદ્ધ માતા રહેતી હતી કે જેને જોઈને દરેકને એક જ પ્રશ્ન થતો. પતિના અવસાનને વર્ષો વીતી ગયા હતા, છતાં દર દિવાળી હોય, નવરાત્રી હોય કે કોઈપણ શુભ પ્રસંગ, તે પોતાના જમણા હાથમાં માત્ર એક જ લીલી કાચની બંગડી પહેરતી. આખા હાથમાં બીજી એક પણ બંગડી નહીં. ગામની સ્ત્રીઓ વારંવાર પૂછતી, "બા, એક જ બંગડી કેમ?" પરંતુ માતા માત્ર સ્મિત કરતી અને વાત બદલી નાખતી. જાણે એ એક બંગડીમાં કોઈ એવું રહસ્ય છુપાયેલું હતું, જે દુનિયાને ક્યારેય કહેવું નહોતું.

સમય બદલાયો. દીકરાઓના લગ્ન થયા. ઘરમાં નવી વહુઓ આવી. શરૂઆતમાં તેઓ સાસુનો આદર કરતી, પરંતુ થોડા જ સમયમાં તેમની નજર પણ એ એકલી બંગડી પર અટકી ગઈ. તેઓ મનમાં વિચારતા, "આજના જમાનામાં પણ આવી જૂની માન્યતાઓ? આખું ઘર ચલાવે છે, પણ પોતાને માટે એક સારી બંગડી પણ નથી લેતી!" ધીમે ધીમે મજાક શરૂ થઈ. કોઈ કહે, "કેટલી કંજૂસ છે!" તો કોઈ હસીને બોલે, "બસ, એક બંગડીમાં આખી જિંદગી કાઢી નાખી!" માતા બધું સાંભળતી, પણ ક્યારેય જવાબ આપતી નહીં. માત્ર પોતાની એ બંગડીને હળવેથી સ્પર્શ કરતી અને આંખોમાં અજાણી ચમક આવી જતી.

વર્ષો વીતી ગયા. ઉંમરના ભાર સાથે માતાનું શરીર નબળું પડતું ગયું. એક દિવસ આખા પરિવારને રડતો મૂકીને તે પણ આ દુનિયા છોડીને ચાલી ગઈ. ઘરમાં શોકનો માહોલ હતો. અંતિમવિધિ પૂર્ણ થઈ. સંબંધીઓ ધીમે ધીમે પોતાના ઘરે પાછા ફરવા લાગ્યા.

એ જ સમયે ગામનો વર્ષો જૂનો સોની ઘરના આંગણે આવ્યો. તેના ચહેરા પર ગંભીરતા હતી. તેણે દીકરાઓને કહ્યું, "બેટા, તમારી માતા વિશે એક વાત આજે સુધી મેં કોઈને કહી નહોતી. પરંતુ હવે સત્ય જાણવાનો સમય આવી ગયો છે."

દીકરાઓ આશ્ચર્યથી તેની સામે જોવા લાગ્યા.

સોનીએ ધીમા અવાજે કહ્યું, "આજથી ઘણા વર્ષો પહેલાં, જ્યારે તમારા પિતાનું અચાનક અવસાન થયું હતું, ત્યારે ઘરમાં એટલા પણ પૈસા નહોતા કે તેમની અંતિમવિધિ થઈ શકે. તમારી માતા એ દિવસે રડતી રડતી મારી દુકાને આવી હતી. પોતાના લગ્નના બધા સોનાના ઘરેણાં મારા હાથમાં મૂકી દીધા અને કહ્યું, 'મારા પતિને અંતિમ વિદાય સન્માનથી આપવી છે. આ બધું લઈ લો.'"

ઘરમાં એકદમ શાંતિ છવાઈ ગઈ.

સોનીએ આગળ કહ્યું, "ઘરેણાં વેચાઈ ગયા. પરંતુ જ્યારે હું છેલ્લી વસ્તુ લેવા ગયો, ત્યારે તેમના હાથમાં આ એક લીલી કાચની બંગડી હતી. મેં કહ્યું, 'આ પણ કાઢી દો.' ત્યારે તમારી માતાની આંખોમાંથી આંસુ વહેવા લાગ્યા. તેમણે કહ્યું, 'આ બંગડી મારા પતિએ અમારા પ્રથમ તહેવારે પોતાના હાથે પહેરાવી હતી. આની કોઈ કિંમત નથી, પણ મારા માટે આખી દુનિયા છે. જો શક્ય હોય તો આ એક યાદગીરી મારી પાસે રહેવા દો.'"

આ શબ્દો સાંભળતા જ દીકરાઓના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ. વહુઓના ચહેરા પરથી રંગ ઊડી ગયો. વર્ષો સુધી જે બંગડીની તેઓ મજાક ઉડાવતા રહ્યા, એ તો એક સ્ત્રીના પ્રેમ, ત્યાગ અને જીવનભરની યાદોની છેલ્લી નિશાની હતી.

મોટી વહુ ધીમે ધીમે માતાના રૂમમાં ગઈ. ટેબલ પર રાખેલી એ લીલી કાચની બંગડી તેણે કંપતા હાથે ઉઠાવી. બંગડીને પોતાની આંખો સાથે લગાવી અને ધ્રુસકે ધ્રુસકે રડવા લાગી. આજે પહેલીવાર તેને સમજાયું કે કેટલીક વસ્તુઓની કિંમત સોનાથી નહીં, લાગણીઓથી માપવામાં આવે છે.

એ દિવસ પછી દીકરાઓએ ઘરના મંદિર પાસે માતાની તસવીર સાથે એ એકલી લીલી બંગડી પણ સાચવીને મૂકી. જ્યારે પણ કોઈ પૂછે કે "આ એક જ બંગડી કેમ રાખી છે?" ત્યારે આખો પરિવાર ગર્વથી કહે, "આ બંગડી નથી... અમારી માતાના પ્રેમ, ત્યાગ અને પિતાપ્રત્યેના અતૂટ સ્નેહની છેલ્લી નિશાની છે."

કેટલીક યાદો સોનાથી પણ વધુ કિંમતી હોય છે. અને કેટલીક માતાઓ આખી જિંદગી પોતાનું દુઃખ છુપાવીને સંતાનોને માત્ર સુખ આપતી રહે છે.