પિતાની સ્મશાનયાત્રા પછી બે પરિવારો વચ્ચે વેર બંધાઈ ગયું, ૧૫ વર્ષે ફોટોગ્રાફરે અસલ તસવીરો બતાવી અને...

સવારના નવ વાગ્યા હતા અને લગ્નની વાડીમાં ઢોલ-શરણાઈના સૂર ગૂંજી રહ્યા હતા. મંડપમાં વરરાજા અને કન્યાના પરિવારજનો હસીમજાક સાથે સામસામે બેઠા હતા.

આ લગ્ન એક દૂરના સગાના દીકરાના હતા. એટલે વર્ષોથી એકબીજાથી સાવ અબોલા રાખીને જીવતા બે પરિવારો પણ એક જ મંડપ નીચે આવીને બેઠા હતા.

રમેશભાઈ પોતાના પરિવાર સાથે મંડપની ડાબી બાજુની પહેલી હરોળમાં બેઠા હતા. તેમની સામે જ જમણી બાજુના ખૂણામાં તેમના પિતરાઈ ભાઈ સુરેશભાઈ પોતાના દીકરાઓ સાથે બેઠા હતા.

બંને પરિવારો એક જ ગામમાં રહેતા હતા, છતાં છેલ્લા પંદર વર્ષથી તેમની વચ્ચે બોલવાનો સંબંધ નહોતો. પંદર વર્ષમાં બંને પરિવારોના છોકરાઓ મોટા થઈ ગયા પણ ક્યારેય સામસામે હસ્યા પણ નહોતા.

રમેશભાઈનો દીકરો આકાશ સોફા પર બેસીને સામે નજર કરી રહ્યો હતો. સામે સુરેશભાઈનો દીકરો મેહુલ પણ પોતાના પિતાની બાજુમાં બેઠો હતો.

આકાશ અને મેહુલ બાળપણમાં સાથે રમતા હતા. પણ પંદર વર્ષ પહેલાં બનેલી એક ઘટનાએ બંને ભાઈઓના પરિવારો વચ્ચે કાયમી દીવાલ ઊભી કરી દીધી હતી.

પંદર વર્ષ પહેલાં બંને પરિવારોના વડીલ એટલે કે દાદાજી શાંતિલાલનું અચાનક અવસાન થયું હતું. તે દિવસે ઘરમાં ભારે શોકનો માહોલ છવાઈ ગયો હતો.

અંતિમ સંસ્કારની વિધિ વખતે સ્મશાનમાં કોઈ મોટો વિખવાદ ઊભો થયો હતો. રમેશભાઈના પરિવારે માન્યું કે સુરેશભાઈએ દાદાજીના દેહનું અપમાન કર્યું અને મોઢું ફેરવીને ચાલ્યા ગયા હતા.

સામે પક્ષે સુરેશભાઈના પરિવારે એવું માની લીધું કે રમેશભાઈએ તેમને જાણીજોઈને દાદાજીની છેલ્લી વિધિમાંથી બાકાત રાખ્યા હતા. બંને પક્ષે કોઈએ કોઈને પૂછવાની તસ્દી ન લીધી અને સીધા અબોલા કરી લીધા.

તે દિવસ પછી બંને પરિવારો વચ્ચે વેરનો એવો ઝેરી છોડ રોપાઈ ગયો જે વર્ષો સુધી મોટો થતો રહ્યો. ગામના લોકો પણ સમજી ગયા હતા કે આ બંને પરિવારો હવે ક્યારેય ભેગા નહીં થાય.

લગ્નના મંડપમાં બેઠેલા મહેમાનો પણ આ બંને ભાઈઓ તરફ જોઈને ધીમી વાતો કરી રહ્યા હતા. રમેશભાઈએ ચાનો કપ હાથમાં લીધો અને સામે જોવાનું ટાળ્યું.

સુરેશભાઈએ પણ પોતાની પાઘડી સરખી કરી અને નજર ફેરવી લીધી. વર્ષોનો અહંકાર અને કડવાશ બંનેના ચહેરા પર સ્પષ્ટ દેખાઈ રહી હતી.

મંડપની એક બાજુ વરપક્ષ અને કન્યાપક્ષના ફોટા પાડવાનું કામ ચાલી રહ્યું હતું. લગ્નમાં ફોટા પાડવા માટે ગામના જૂના ફોટોગ્રાફર મનસુખકાકા આવ્યા હતા.

મનસુખકાકા છેલ્લા ચાલીસ વર્ષથી આખા ગામના દરેક સારા-માઠા પ્રસંગો પોતાના કેમેરામાં કેદ કરતા હતા. તેઓ હવે ઘણા ઘરડા થઈ ગયા હતા અને ચશ્માના જાડા કાચમાંથી જોતા હતા.

મનસુખકાકાએ પોતાના ગળામાં કેમેરો લટકાવેલો હતો અને હાથમાં એક મોટો જૂનો આલ્બમ હતો. તેઓ ધીમા પગલે આકાશ અને મેહુલ બેઠા હતા તે તરફ આગળ વધ્યા.

મનસુખકાકાએ આકાશ પાસે આવીને કહ્યું, "બેટા, તારા બાપુજીને કહેજે કે મારા જૂના સ્ટુડિયોની સફાઈ કરતી વખતે આ જૂના ફોટા મળ્યા છે."

આકાશે આશ્ચર્યથી આલ્બમ સામે જોયું અને પૂછ્યું, "કાકા, આ કયા સમયના ફોટા છે?"

મનસુખકાકાએ ચશ્મા સરખા કરીને કહ્યું, "આ તમારા દાદાજી શાંતિલાલ બાપાના અવસાન વખતના અસલ ફોટા છે, જે તે સમયે કોઈ લઈ ગયું નહોતું."

આ સાંભળીને આકાશ ચોંકી ગયો. બાજુમાં બેઠેલા મેહુલે પણ આ વાત સાંભળી અને તે પણ ઊભો થઈને ત્યાં આવ્યો.

પંદર વર્ષમાં પહેલીવાર આકાશ અને મેહુલ આટલા નજીક ઊભા હતા. બંનેના મનમાં બાળપણથી સાંભળેલી એ કડવી ઘટનાનું સત્ય જાણવાની ઉત્સુકતા જાગી.

આકાશે ધ્રૂજતા હાથે પેલો જૂનો આલ્બમ ખોલ્યો. અંદર કાળા-સફેદ અને જૂના રંગીન ફોટાઓ વ્યવસ્થિત ચોંટાડેલા હતા.

પહેલા પાના પર દાદાજીના પાર્થિવ દેહ પાસે બેઠેલા પરિવારજનોના ફોટા હતા. આકાશ અને મેહુલે એક પછી એક પાના ફેરવવાનું શરૂ કર્યું.

જેમ જેમ પાના ફરતા ગયા તેમ તેમ બંને યુવાનોની આંખો પહોળી થતી ગઈ. ફોટામાં જે દેખાઈ રહ્યું હતું તે તેમના વડીલોએ કહેલી વાતો કરતાં સાવ અલગ હતું.

એક ફોટામાં રમેશભાઈ ઘરના પાછળના ઓટલે બેસીને ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડતા દેખાતા હતા. તેમની બાજુમાં કોઈ નહોતું અને તેઓ સાવ એકલા હતા.

બીજા જ ફોટામાં સુરેશભાઈ સ્મશાનના ખૂણામાં ઝાડ નીચે બેસીને માથું પકડીને રડી રહ્યા હતા. તેમના ચહેરા પર પોતાના પિતાને ગુમાવવાનું પારાવાર દર્દ સ્પષ્ટ દેખાતું હતું.

ત્રીજા ફોટામાં દેખાતું હતું કે સ્મશાનમાં જ્યારે અગ્નિસંસ્કાર થઈ રહ્યો હતો, ત્યારે બંને ભાઈઓ એકબીજાથી માત્ર દસ ફૂટ દૂર ઊભા હતા. પણ બંનેની પીઠ એકબીજા તરફ હતી અને બંને રડી રહ્યા હતા.

આકાશે આશ્ચર્યથી મેહુલ સામે જોયું. "મેહુલ, મારા પપ્પા તો કહેતા હતા કે તમારા પપ્પા તે દિવસે સ્મશાનમાંથી મોઢું ફેરવીને ઘરે જતા રહ્યા હતા."

મેહુલે પણ ધ્રૂજતા અવાજે કહ્યું, "મારા પપ્પા તો એવું કહેતા હતા કે તમારા પરિવારે તેમને છેલ્લી ઘડીએ અગ્નિ આપવા પણ નહોતો બોલાવ્યો."

મનસુખકાકા આ બંને છોકરાઓની વાત સાંભળી રહ્યા હતા. તેમણે એક ઊંડો નિસાસો નાખ્યો અને બંનેના ખભા પર હાથ મૂક્યો.

મનસુખકાકાએ કહ્યું, "બેટા, તે દિવસે હું સવારથી સાંજ સુધી ત્યાં જ હાજર હતો. કોઈએ કોઈનું અપમાન નહોતું કર્યું."

આકાશે પૂછ્યું, "તો પછી આટલો મોટો ઝઘડો કેવી રીતે થયો કાકા?"

મનસુખકાકાએ શાંતિથી સમજાવ્યું, "તે દિવસે ગામના બે-ત્રણ લોકોએ ખોટી અફવા ફેલાવી દીધી હતી. એક પક્ષને કહ્યું કે સામેવાળા નારાજ છે, અને બીજા પક્ષને કહ્યું કે તેઓ તમને બોલાવવા નથી માંગતા."

કાકાએ આગળ કહ્યું, "બંને ભાઈઓ પોતાના પિતાના શોકમાં એટલા ડૂબેલા હતા કે કોઈએ રૂબરૂ જઈને વાત કરવાની હિંમત ન કરી. બંનેએ માની લીધું કે સામેવાળો પથ્થરદિલ બની ગયો છે."

આ સત્ય સાંભળીને આકાશ અને મેહુલના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ. જે નફરતને તેઓ પંદર વર્ષથી સાચી માનતા હતા, તે માત્ર એક ખોટી ગેરસમજ હતી.

આકાશે આલ્બમ હાથમાં લીધો અને સીધો પોતાના પિતા રમેશભાઈ પાસે ગયો. રમેશભાઈ હજુ પણ સોફા પર ગંભીર મોઢું રાખીને બેઠા હતા.

આકાશે આલ્બમ રમેશભાઈના ખોળામાં મૂકી દીધો. "પપ્પા, જરા આ ફોટા જુઓ તો ખરા."

રમેશભાઈએ અણગમા સાથે પૂછ્યું, "આ શું છે આકાશ? મારે કોઈ જૂની પંચાતમાં નથી પડવું."

આકાશે આગ્રહ કર્યો, "પપ્પા, એકવાર ફક્ત આ પાંચ ફોટા જોઈ લો, પછી તમારે જે કરવું હોય તે કરજો."

રમેશભાઈએ કમને આલ્બમ ખોલ્યો. તેમની નજર સુરેશભાઈના પેલા રડતા ફોટા પર પડી.

તે ફોટામાં સુરેશભાઈ પોતાના પિતાની ચિતા સામે હાથ જોડીને જમીન પર બેસી પડ્યા હતા. રમેશભાઈના હાથ અચાનક ધ્રૂજવા લાગ્યા અને તેમની આંખો સ્થિર થઈ ગઈ.

સામેથી મેહુલ પણ સુરેશભાઈનો હાથ પકડીને રમેશભાઈના સોફા તરફ ખેંચી લાવ્યો. સુરેશભાઈ સંકોચ સાથે ત્યાં આવીને ઊભા રહ્યા.

મેહુલે કહ્યું, "પપ્પા, તમે જેને પંદર વર્ષથી દુશ્મન માનતા હતા, એ મોટાબાપુ તે દિવસે તમારા ગયા પછી કલાકો સુધી એકલા બેસીને રડ્યા હતા."

સુરેશભાઈએ આલ્બમ સામે જોયું અને પછી રમેશભાઈના ચહેરા સામે જોયું. પંદર વર્ષ જૂનો એ દિવસ બંને ભાઈઓની આંખો સામે ફરીથી જીવંત થઈ ગયો.

રમેશભાઈ સોફા પરથી ધીમેથી ઊભા થયા. તેમના ચહેરા પરનો ક્રોધ અને અહંકાર પળવારમાં ઓગળીને આંસુ બની ગયો હતો.

રમેશભાઈએ કાંપતા અવાજે પૂછ્યું, "સુરેશ, તેં તે દિવસે મને કેમ ન પૂછ્યું કે હું કેમ ચૂપ હતો?"

સુરેશભાઈની આંખોમાંથી પણ આંસુની ધાર વહેવા લાગી. "મોટાભાઈ, મને લોકોએ કહ્યું કે તમે મને પિતાના અંતિમ દર્શન કરવા દેવા નહોતા માંગતા."

રમેશભાઈએ માથું હલાવ્યું અને હાથ લંબાવ્યો. "હું તો માનતો હતો કે તું પિતાજીથી નારાજ થઈને સ્મશાન છોડીને ચાલ્યો ગયો હતો."

બંને ભાઈઓને સમજાયું કે કોઈ ત્રીજા માણસની ખોટી વાતે તેમના પંદર વર્ષ છીનવી લીધા હતા. જે સમયમાં બંને પરિવારો સાથે હસી-ખુશીથી રહી શક્યા હોત, તે સમય વેરભાવમાં વેડફાઈ ગયો હતો.

સુરેશભાઈ આગળ વધ્યા અને રમેશભાઈના પગ પકડી લીધા. "મોટાભાઈ, મને માફ કરી દો, મેં ક્યારેય સત્ય જાણવાનો પ્રયત્ન ન કર્યો."

રમેશભાઈએ તરત સુરેશભાઈને બે હાથે પકડીને ઊભા કર્યા. તેમણે નાના ભાઈને જોરથી ગળે લગાવી લીધો અને બંને વડીલો બાળકોની જેમ રડવા લાગ્યા.

મંડપમાં હાજર રહેલા તમામ મહેમાનો આ દ્રશ્ય જોઈને સ્તબ્ધ થઈ ગયા. આખો મહોલ્લો જે સમાધાનની વર્ષોથી રાહ જોતો હતો, તે આજે એક જૂના આલ્બમે પળવારમાં કરી દીધું હતું.

બંને પરિવારોની સ્ત્રીઓ પણ આગળ આવી અને એકબીજાને ભેટી પડી. વર્ષોથી બંધ પડેલા વડીલોના આંગણા આજે ફરી એકવાર ખુલી ગયા હતા.

આકાશ અને મેહુલે પણ એકબીજાનો હાથ પકડી લીધો અને હસી પડ્યા. પંદર વર્ષથી અજાણ્યા બનીને જીવતા પિતરાઈ ભાઈઓ આજે સાચા અર્થમાં ભાઈ બની ગયા હતા.

મનસુખકાકાએ તરત પોતાનો કેમેરો ઊંચો કર્યો અને બંને પરિવારોનો એકસાથે હસતો ફોટો ખેંચી લીધો. ફ્લેશના અજવાળા સાથે પંદર વર્ષનો અંધકાર હંમેશ માટે દૂર થઈ ગયો હતો.

લગ્નની શરણાઈઓ હવે વધુ મધુર લાગી રહી હતી. બંને પરિવારો સાથે બેસીને ભોજન કરવા લાગ્યા અને જૂની કડવાશ સાવ ભુલાઈ ગઈ હતી.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.