પિતાની સ્મશાનયાત્રામાં મોટા દીકરાએ કાંધ આપવાની સાફ ના પાડી દીધી, પછી નાના ભાઈએ પત્ર આપ્યો ત્યારે...

ઘરના આંગણામાં સફેદ ચાદર પાથરેલી હતી અને સગા-સંબંધીઓની ભારે ભીડ જમા થઈ ગઈ હતી. પિતાજીના પાર્થિવ દેહ સામે અગરબત્તીનો ધૂપ બળી રહ્યો હતો.

આખો મહોલ્લો આ દુઃખદ પ્રસંગે ભેગો થયો હતો અને વાતાવરણમાં ગંભીર શાંતિ છવાયેલી હતી. ઘરના ઓટલા પાસે બંને દીકરાઓ અલગ-અલગ ખૂણામાં ઊભા હતા.

મોટો દીકરો હસમુખ સાવ ચૂપચાપ દીવાલને ટેકો દઈને ઊભો હતો. તેના ચહેરા પર કોઈ ખાસ ભાવ નહોતો અને આંખો સાવ સૂકી હતી.

નાનો દીકરો પરેશ પિતાજીના પગ પાસે બેસીને ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી રહ્યો હતો. લોકો પરેશની પીઠ થાબડીને તેને સાંત્વના આપવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યા હતા.

થોડીવાર પછી સ્મશાનયાત્રાની તૈયારી શરૂ થઈ અને નનામી બાંધવામાં આવી. ગોર મહારાજે મોટેથી અવાજ લગાવ્યો કે બંને દીકરાઓ આગળ આવીને કાંધ આપે.

પરેશ તરત જ આગળ આવ્યો અને નનામીનો આગળનો છેડો પકડી લીધો. પણ મોટો દીકરો હસમુખ પોતાની જગ્યા પરથી એક ડગલું પણ આગળ ન વધ્યો.

ગોર મહારાજે ફરીથી કહ્યું, "હસમુખભાઈ, આગળ આવો અને પિતાજીને છેલ્લો ટેકો આપો." હસમુખે ધીમેથી માથું હલાવીને કાંધ આપવાની સ્પષ્ટ ના પાડી દીધી.

આ દ્રશ્ય જોઈને આંગણામાં હાજર રહેલા તમામ સંબંધીઓ સ્તબ્ધ થઈ ગયા. કોઈને વિશ્વાસ નહોતો આવતો કે સગો મોટો દીકરો બાપને કાંધ આપવાની ના પાડી રહ્યો છે.

કાકા-મામાના સગાઓ તરત આગળ આવ્યા અને હસમુખ પર ગુસ્સે થવા લાગ્યા. એક દૂરના કાકાએ મોટેથી કહ્યું, "હસમુખ, આટલો પથ્થરદિલ ક્યારેય કોઈ દીકરો ન હોય."

બીજા એક સંબંધીએ ઉમેર્યું, "જીવતેજીવ તો તેં બાપને છોડી દીધો હતો, પણ મર્યા પછી તો આટલી શરમ રાખ." હસમુખે કોઈ પણ આક્ષેપનો સામો જવાબ ન આપ્યો અને નજર નીચી કરી લીધી.

પરેશે આંસુ ભરેલી આંખે પોતાના મોટા ભાઈ સામે જોયું પણ કંઈ બોલ્યો નહીં. અંતે ગામના અન્ય વડીલોએ આગળ આવીને નનામી ઉપાડી.

સ્મશાનયાત્રા રસ્તા પર આગળ વધી અને હસમુખ સૌથી પાછળ સાવ એકલો ચાલી રહ્યો હતો. આખો રસ્તો લોકો હસમુખની નિષ્ઠુરતા વિશે જ ગણગણાટ કરતા રહ્યા.

બધાના મનમાં પચીસ વર્ષ જૂની એ કડવી ઘટના તાજી થઈ ગઈ હતી. પચીસ વર્ષ પહેલાં એક સામાન્ય ઝઘડા પછી પિતાજીએ હસમુખને ઘરમાંથી કાઢી મૂક્યો હતો.

તે દિવસે પિતાજીએ હસમુખનો હાથ પકડીને આંગણા બહાર ધકેલી દીધો હતો. પિતાજીએ કડક શબ્દોમાં કહી દીધું હતું કે આજ પછી આ ઘરમાં તારું મોઢું ન બતાવતો.

હસમુખે તે સમયે ખૂબ કરગરીને પોતાની વાત સમજાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો. પણ પિતાજી પોતાના નિર્ણય પર સાવ અડગ રહ્યા હતા.

તે દિવસ પછી હસમુખે ક્યારેય એ ઘરના ઉંબરામાં પગ નહોતો મૂક્યો. લોકો માનતા હતા કે હસમુખ સ્વાર્થી હતો અને તેણે જ પોતાના વૃદ્ધ પિતાને તરછોડી દીધા હતા.

હસમુખ શહેરના બીજા છેડે એક નાની ઓરડી રાખીને સાદગીથી રહેતો હતો. તેણે મહેનત કરીને પોતાનો નાનો વેપાર જમાવ્યો હતો પણ ક્યારેય પિતાની મદદ નહોતી લીધી.

પિતાજી પણ આખી જિંદગી નાના દીકરા પરેશ સાથે જ રહ્યા હતા. પિતાજીએ ક્યારેય હસમુખનું નામ પણ પોતાના મોઢેથી લીધું નહોતું.

સ્મશાનમાં તમામ વિધિઓ પૂરી થઈ અને ચિતાને અગ્નિદાહ આપવામાં આવ્યો. અગ્નિદાહ પણ નાના દીકરા પરેશે જ આપ્યો અને હસમુખ દૂર ઊભો રહ્યો.

બપોરે બધા લોકો સ્મશાનથી પાછા ઘરે આવ્યા અને હાથ-પગ ધોઈને બેઠા. સંબંધીઓ ધીમે ધીમે પોતાના ઘરે જવા માટે રવાના થવા લાગ્યા.

હસમુખ પણ પોતાનો થેલો ઉપાડીને દરવાજા તરફ આગળ વધ્યો. તે ઘરની બહાર નીકળતો હતો ત્યારે પરેશે તેને પાછળથી સાદ પાડ્યો.

"મોટાભાઈ, જરા ઊભા રહો, મારે તમારી સાથે એક જરૂરી વાત કરવી છે." પરેશનો અવાજ એકદમ ભારે હતો.

હસમુખ દરવાજા પાસે જ ઊભો રહી ગયો અને પાછળ વળ્યો. "પરેશ, હવે આ ઘરમાં મારું કોઈ કામ નથી, મને જવા દે."

પરેશે હસમુખનો હાથ પકડી લીધો અને તેને અંદરના ઓરડામાં લઈ ગયો. ઓરડામાં પિતાજીનો જૂનો ખાટલો અને લાકડાનો કબાટ પડ્યા હતા.

ઓરડામાં કોઈ નહોતું અને સાવ શાંતિ છવાયેલી હતી. પરેશે કબાટમાંથી એક જૂની ડાયરી અને પીળો પડી ગયેલો કાગળ બહાર કાઢ્યો.

પરેશે હસમુખ સામે જોયું અને તેની આંખોમાંથી ફરી આંસુ વહેવા લાગ્યા. "મોટાભાઈ, આજે મારે તમને એક એવું સત્ય કહેવું છે જે મેં વર્ષોથી છાતીમાં દબાવી રાખ્યું હતું."

હસમુખે આશ્ચર્યથી નાના ભાઈ સામે જોયું. "હવે કયું સત્ય બાકી રહી ગયું છે પરેશ? પિતાજી મને નફરત કરતા હતા એ તો આખી દુનિયા જાણે છે."

પરેશે માથું હલાવીને ના પાડી અને ધ્રૂજતા અવાજે બોલ્યો. "ના મોટાભાઈ, પિતાજી તમને ક્યારેય નફરત નહોતા કરતા, તેઓ તો તમારાથી શરમાતા હતા."

આ સાંભળીને હસમુખ સ્તબ્ધ થઈ ગયો અને તેની આંખો પહોળી થઈ ગઈ. તેને સમજાતું નહોતું કે પરેશ શું કહી રહ્યો છે.

પરેશે કહ્યું, "પચીસ વર્ષ પહેલાં જ્યારે તમારા લગ્ન માટે પૈસાની જરૂર હતી, ત્યારે પિતાજીએ તમારા નામે મોટું દેવું કર્યું હતું. એ પૈસા પિતાજીએ પોતાના એક ખોટા મિત્રના શેરબજારના ધંધામાં લગાવી દીધા હતા."

હસમુખના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ હોય તેવો આંચકો લાગ્યો. પરેશે વાત આગળ વધારી અને તેનો અવાજ વધુ ગળગળો થઈ ગયો.

"એ મિત્ર બધા પૈસા લઈને રાતોરાત ભાગી ગયો અને આખું દેવું તમારા માથે આવી ગયું. જ્યારે તમે સાચી વાત પૂછી ત્યારે પિતાજી પોતાની ભૂલ સ્વીકારી ન શક્યા." પરેશે જણાવ્યું.

પરેશે ઉમેર્યું કે પિતાજીનો અહંકાર એટલો મોટો હતો કે તેઓ પોતાના દીકરા સામે ગુનેગાર બનવા તૈયાર નહોતા. એટલે તેમણે તમને ઘરમાંથી કાઢી મૂક્યા જેથી રોજ તમારો સામનો ન કરવો પડે.

હસમુખ ઓરડામાં ખાટલાના પાયા પાસે બેસી પડ્યો. તેના મનમાં પચીસ વર્ષ જૂના બધા દ્રશ્યો એક પછી એક ઘૂમરાવા લાગ્યા.

તે આખી જિંદગી એ જ વિચારમાં જીવતો રહ્યો હતો કે પિતાજી તેને સાવ નકામો અને ખરાબ માનતા હતા. તેને લાગતું હતું કે બાપના દિલમાં તેના માટે માત્ર ક્રોધ જ હતો.

પરેશે પેલો પીળો કાગળ હસમુખના હાથમાં મૂક્યો. "પિતાજીએ છેલ્લા દિવસોમાં આ કાગળ પોતાના હાથે લખ્યો હતો અને મને આપ્યો હતો."

હસમુખે કાંપતા હાથે એ કાગળ ખોલ્યો. કાગળ પર પિતાજીના જૂના અને ધ્રૂજતા અક્ષરો સ્પષ્ટ દેખાતા હતા.

કાગળમાં લખ્યું હતું, "મારા વહાલા હસમુખ, હું આખી જિંદગી તારી સામે આંખ મિલાવી શકવાની હિંમત ન કરી શક્યો. મેં તારા જીવનની સૌથી મોટી કમાણી અને તારું ભવિષ્ય મારા ખોટા નિર્ણયથી બગાડી નાખ્યું હતું."

પિતાજીએ આગળ લખ્યું હતું, "હું એટલો કમજોર અને અહંકારી હતો કે તારી પાસે હાથ જોડીને માફી પણ ન માંગી શક્યો. મેં તારા પર ક્રોધ કરવાનો ઢોંગ કર્યો જેથી મારી ભૂલ છુપાઈ રહે."

હસમુખના હાથમાંથી કાગળ ધ્રૂજવા લાગ્યો અને તેના ગળામાંથી ડૂસકું નીકળી ગયું. પિતાજીના છેલ્લા શબ્દો કાગળ પર લખેલા હતા.

"જો તું મારી સ્મશાનયાત્રામાં ન આવે કે મને કાંધ ન આપે, તો કોઈ તને દોષ ન દેતા. મેં ઘણા વર્ષો પહેલાં જ તારા પિતા કહેવડાવવાનો હક ગુમાવી દીધો હતો." પિતાજીએ છેલ્લે લખ્યું હતું.

આ શબ્દો વાંચતાં જ હસમુખની આંખોમાંથી આંસુની અવિરત ધાર વહેવા લાગી. પચીસ વર્ષથી પથ્થર બની ગયેલું તેનું હૃદય ક્ષણભરમાં પીગળી ગયું.

હસમુખ બંને હાથે માથું પકડીને જોરજોરથી રડવા લાગ્યો. તેનું આખું શરીર ધ્રૂજી રહ્યું હતું અને ઓરડામાં તેનો રડવાનો અવાજ ગૂંજી ઊઠ્યો.

તેને સમજાયું કે તે જે માફીની રાહ પચીસ વર્ષથી જોતો હતો, તે માફી પિતાજી પોતાના અહંકારના કારણે ક્યારેય માંગી ન શક્યા. બંને વચ્ચે માત્ર એક અહંકારની દીવાલ હતી જેણે આખી જિંદગી બરબાદ કરી નાખી હતી.

પરેશ પણ હસમુખ પાસે નીચે બેસી ગયો અને મોટા ભાઈને જોરથી ગળે લગાવી લીધો. બંને ભાઈઓ ખાટલા પાસે બેસીને બાળકોની જેમ રડતા રહ્યા.

હસમુખે પિતાજીના પેલા કાગળને પોતાની છાતી સરસો ચાંપી લીધો. "પિતાજી, જો તમે એકવાર પણ મને બોલાવીને કહ્યું હોત તો મેં તમને તે જ દિવસે માફ કરી દીધા હોત."

તેણે ખાલી પડેલા ખાટલા સામે હાથ જોડીને માથું ટેકવી દીધું. વર્ષોથી મનમાં ભરેલો બધો રોષ, કડવાશ અને અણગમો પળવારમાં વહી ગયા હતા.

બહાર આંગણામાં ઊભેલા બાકીના સંબંધીઓ પણ અવાજ સાંભળીને ઓરડાના દરવાજે આવી પહોંચ્યા. તેઓ આશ્ચર્યથી બંને ભાઈઓને રડતા જોઈ રહ્યા હતા.

પરેશે ઊભા થઈને બધા સંબંધીઓ સામે પેલો પત્ર બતાવ્યો અને સાચી હકીકત જણાવી. આ સાંભળીને જે લોકો હસમુખને દોષ દેતા હતા તે બધા નીચું જોઈ ગયા.

કોઈના મોઢામાંથી એક પણ શબ્દ ન નીકળ્યો અને બધાના ચહેરા પર પસ્તાવો આવી ગયો. જે દીકરાને આખો મહોલ્લો નિષ્ઠુર માનતો હતો, તે હકીકતમાં સૌથી મોટો ભોગ બન્યો હતો.

હસમુખ ધીમેથી ઊભો થયો અને પોતાના આંસુ લૂછ્યા. તેના ચહેરા પર હવે કોઈ ભાર કે દર્દ નહોતું, માત્ર પિતા પ્રત્યેની એક ઊંડી દયા અને આદર હતા.

પરેશે હસમુખનો હાથ પકડ્યો અને કહ્યું, "મોટાભાઈ, હવે આ ઘર તમારું જ છે, તમારે ક્યાંય પાછા જવાની જરૂર નથી."

હસમુખે નાના ભાઈના માથા પર હાથ મૂક્યો અને સ્મિત સાથે માથું હલાવ્યું. પચીસ વર્ષ પછી આ ઘરમાં ફરીથી પરિવારનો સાચો પ્રેમ પાછો ફર્યો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.