પંદર વર્ષ પહેલાં પિતાને આપેલો પહેલો પગાર જૂના કબાટની પેટીમાંથી અકબંધ નીકળતાં દીકરાએ અંદર જોયું તો...

રવિવારની વહેલી સવારે દર્શન પોતાના પૈતૃક ઘરના જૂના દીવાનખંડમાં ઊભો હતો. આખું ઘર સાફસફાઈ અને નવીનીકરણના કારણે વેરવિખેર હાલતમાં હતું. જૂની દીવાલો પરથી ઉતારેલા ફોટા અને વર્ષો જૂનો સામાન ઓસરીમાં ખડકાયેલો પડ્યો હતો.

દર્શન આજે એક મોટી મલ્ટીનેશનલ કંપનીમાં સિનિયર ડિરેક્ટર તરીકે લાખો રૂપિયાનો પગાર મેળવતો હતો. તેની પાસે વૈભવી બંગલો, મોંઘી ગાડીઓ અને તમામ ભૌતિક સુખ-સુવિધાઓ હાજર હતી. પરંતુ આ જૂના ઘરમાં પ્રવેશતાં જ તેના મનમાં બાળપણની અસંખ્ય યાદો સળવળવા લાગતી હતી.

ખૂણામાં આવેલા ઓરડાના ખાટલા પર તેના પંચોતેર વર્ષના વૃદ્ધ પિતા કેશવ શાંતિથી સૂતા હતા. પંદર દિવસ પહેલાં કેશવને લકવાનો હળવો હુમલો આવ્યો હતો જેના કારણે તેમનો જમણો ભાગ થોડો નબળો પડી ગયો હતો. તેમનો ચહેરો સાવ કરચલીવાળો અને શાંત હતો.

દર્શન પોતાના પિતાના ઓરડામાં રહેલા સાગના લાકડાના વિશાળ જૂના કબાટની સાફસફાઈ કરી રહ્યો હતો. આ કબાટ કેશવના જીવનની સૌથી પવિત્ર અને અંગત મિલકત સમાન હતું. બાળપણથી જ દર્શને જોયું હતું કે તેના પિતા કોઈને પણ આ કબાટને હાથ અડાડવા દેતા નહોતા.

કબાટના સૌથી ઉપરના અંધારા ખાનામાંથી ધૂળથી લથબથ સાગના લાકડાની એક નાની ભારે પેટી બહાર આવી. એ પેટી પર પિત્તળની સુંદર કોતરણી કરેલી હતી અને મજબૂત તાળું લટકતું હતું. દર્શને કબાટના ગુપ્ત ખાનામાંથી જૂની ચાવીઓનો ઝૂડો શોધી કાઢ્યો.

નાની ચાવી લગાવતાં જ એક કર્કશ અવાજ સાથે એ પેટીનું તાળું ખૂલી ગયું. દર્શને આતુરતાથી પેટીનું ઢાંકણું ઊંચું કર્યું. અંદરથી જૂની અગરબત્તી અને સુકાઈ ગયેલા ગુલાબની પવિત્ર સુગંધ બહાર આવી.

પેટીની અંદર લાલ મખમલના કપડા પર તુલસીના સુકા પાંદડાં અને ગંગાજળની એક નાની ચાંદીની ડબ્બી મૂકેલી હતી. તેની બરાબર બાજુમાં સફેદ રંગનું એક જૂનું અને સહેજ પીળું પડી ગયેલું પરબીડિયું પડ્યું હતું. એ પરબીડિયા પર દર્શનના પોતાના હાથે લખાયેલા અક્ષરો દેખાતાં જ તેના ધબકારા અચાનક થંભી ગયા.

પરબીડિયા પર લખ્યું હતું કે આદરણીય પિતાજીના ચરણોમાં મારા પ્રથમ પગારની પવિત્ર ભેટ. દર્શને ધ્રૂજતા હાથે એ પરબીડિયું બહાર કાઢ્યું અને અંદર હાથ નાખ્યો. અંદર રહેલી વસ્તુ જોઈને દર્શનના પગ નીચેથી ધરતી સાવ સરકી ગઈ અને તેની આંખો પહોળી થઈ ગઈ.

પરબીડિયાની અંદર કડકડતી અને નવી નક્કોર આઠ હજાર રૂપિયાની ચલણી નોટો જેમની તેમ પડી હતી. એક પણ નોટ વપરાઈ નહોતી કે ન તો કોઈ આઘીપાછી થઈ હતી. આ એ જ આઠ હજાર રૂપિયા હતા જે પંદર વર્ષ પહેલાં દર્શને પોતાના જીવનની પહેલી કમાણી તરીકે પિતાના હાથમાં મૂક્યા હતા.

દર્શનના મગજમાં પંદર વર્ષ જૂની એ ઐતિહાસિક સાંજ એક ક્ષણમાં સજીવન થઈ ગઈ. તે સમયે દર્શન ચોવીસ વર્ષનો નવયુવાન હતો અને તેણે એન્જિનિયરિંગનો અભ્યાસ માંડ પૂરો કર્યો હતો. પિતા કેશવ એક કાપડ મિલમાં સામાન્ય સુપરવાઈઝર તરીકે હાડમારી ભરેલી નોકરી કરતા હતા.

કેશવે દર્શનને ભણાવવા માટે પોતાની આખી જિંદગી હોમી દીધી હતી. તેમણે ક્યારેય પોતાના માટે નવો કુર્તો નહોતો ખરીદ્યો અને વર્ષો સુધી તૂટેલા ચંપલ પહેરીને ફેક્ટરીએ જતા હતા. દર્શનની કોલેજની ફી ભરવા માટે પિતાએ સગા-સંબંધીઓ આગળ હાથ પણ લંબાવ્યા હતા.

મહિનાઓની બેરોજગારી અને સંઘર્ષ પછી દર્શનને એક નાની ખાનગી પેઢીમાં જુનિયર એન્જિનિયર તરીકે પહેલી નોકરી મળી હતી. પહેલા મહિનાના અંતે જ્યારે કંપનીના માલિકે તેને આઠ હજાર રૂપિયા રોકડા પગાર તરીકે આપ્યા, ત્યારે દર્શનની ખુશીનો કોઈ પાર નહોતો રહ્યો.

તે સાંજે દર્શન બજારમાંથી પેંડાનું બોક્સ લઈને પાગલની જેમ દોડતો ઘેર આવ્યો હતો. ઘરમાં માતા પાર્વતી રસોઈ બનાવતી હતી અને પિતા કેશવ ઓસરીમાં બેસીને જૂના છાપાં વાંચતા હતા. દર્શને સીધા જઈને પિતાના બંને પગ પકડી લીધા હતા.

દર્શને રડતી આંખે એ આઠ હજાર રૂપિયાનું પરબીડિયું પિતાના ચરણોમાં મૂકી દીધું હતું. દર્શને કહ્યું હતું કે પિતાજી, આ તમારા ત્યાગ અને સંઘર્ષનું પરિણામ છે. આ મારો પહેલો પગાર છે અને તેના પર પહેલો અધિકાર માત્ર તમારો છે.

દર્શને ગળગળા અવાજે કહ્યું હતું કે પિતાજી, તમે આ પૈસાથી તમારા માટે નવા ચશ્મા ખરીદો અને શિયાળા માટે એક સારો ગરમ કોટ સીવડાવો. હવે તમારા દીકરાના ખભા મજબૂત થઈ ગયા છે એટલે તમારે હવે કોઈ ચિંતા કરવાની જરૂર નથી. માતા પાર્વતીની આંખોમાંથી પણ હર્ષના આંસુ વહી રહ્યા હતા.

પરંતુ તે દિવસે પિતા કેશવનો પ્રતિભાવ દર્શનની કલ્પના કરતાં સાવ અલગ રહ્યો હતો. કેશવે કોઈ મોટું સ્મિત ન આપ્યું કે ન તો દીકરાને છાતીએ લગાવીને વખાણ કર્યા. તેમણે સાવ શાંત અને ગંભીર ચહેરે એ પરબીડિયું ઉપાડીને પોતાના કુર્તાના ખિસ્સામાં મૂકી દીધું હતું.

કેશવે સાવ સાદા અવાજે માત્ર એટલું જ કહ્યું હતું કે મહેનત કરવી એ તારી ફરજ હતી. આ પહેલી સફળતાનું અભિમાન મગજ પર ન ચડવા દેતો અને સદાય પ્રામાણિકતાના રસ્તે ચાલજે. આટલું કહીને તેઓ ઊભા થઈને પૂજાઘરમાં જતા રહ્યા હતા.

પિતાના આવા ઠંડા અને કઠોર વ્યવહારથી દર્શનનું દિલ અંદરથી ચિરાઈ ગયું હતું. તેને લાગ્યું હતું કે પિતાને તેની સફળતાની કોઈ ખુશી નથી. દર્શનને આશા હતી કે પિતા તેને ગળે લગાવશે અને આશીર્વાદ આપશે, પણ પિતાએ સાવ ઉપેક્ષા કરી હતી.

ત્યારબાદના વર્ષોમાં દર્શને ઘણીવાર જોયું કે પિતાએ એ આઠ હજાર રૂપિયામાંથી ક્યારેય નવો કોટ ન ખરીદ્યો. તેઓ શિયાળાની કડકડતી ઠંડીમાં પણ એ જ જૂની ફાટેલી શાલ ઓઢીને ફરતા રહ્યા. તેમના ચશ્માની દાંડી તૂટી ગઈ તો તેમણે દોરો બાંધીને ચલાવી લીધું પણ નવા ચશ્મા ન બનાવ્યા.

દર્શનને હંમેશાં એવો વહેમ રહ્યો કે પિતા અત્યંત કંજૂસ અને લાગણીહીન માણસ છે. દર્શને માની લીધું હતું કે પિતાએ કદાચ એ પૈસા કોઈ વ્યર્થ બાબતમાં વાપરી નાખ્યા હશે અથવા બેંકમાં જમા કરાવી દીધા હશે. આ વાતને લઈને દર્શનના મનમાં પિતા પ્રત્યે એક અજાણ્યો કડવો અસંતોષ ભરાઈ ગયો હતો.

સમય વીતતો ગયો અને દર્શન સફળતાની સીડીઓ ચડતો ગયો. દર્શન જ્યારે પણ પિતાને પૈસા આપવા જતો ત્યારે કેશવ હાથ જોડીને ના પાડી દેતા હતા. કેશવ કહેતા કે મારી પાસે પેન્શનના પૈસા છે એટલે મારે તારા પૈસાની કોઈ જરૂર નથી.

પિતાના આ અહંકાર અને મૌનથી દર્શન વધુ ને વધુ દૂર થતો ગયો. તેને લાગતું હતું કે પિતાને માત્ર પોતાની શિસ્ત અને નિયમોમાં જ રસ છે, દીકરાના પ્રેમની તેમને કોઈ કદર નથી. પિતા અને પુત્ર વચ્ચે એક જ ઘરમાં રહેવા છતાં વર્ષો સુધી એક અદ્રશ્ય દીવાલ ચણાયેલી રહી.

પરંતુ આજે પંદર વર્ષ પછી એ જ આઠ હજાર રૂપિયા સાવ અકબંધ હાલતમાં પેટીમાંથી નીકળતાં દર્શન સ્તબ્ધ થઈ ગયો હતો. તેણે ધ્રૂજતા હાથે પેલી પેટીમાંથી એક જૂની કાળી ડાયરી બહાર કાઢી. ડાયરીના પાના પીળા પડી ગયા હતા પણ અક્ષરો મોતી જેવા સ્પષ્ટ હતા.

દર્શને ડાયરીનું પહેલું પાનું પલટાવ્યું. પહેલા જ પાના પર એ જ ઐતિહાસિક તારીખ લખેલી હતી જે દિવસે તેણે પિતાને પહેલો પગાર આપ્યો હતો. દર્શને ધ્રૂજતા હોઠે એ ડાયરી વાંચવાનું શરૂ કર્યું.

ડાયરીમાં કેશવે પોતાના હાથે લખ્યું હતું કે આજે મારા જીવનનો સૌથી મોટો અને પવિત્ર દિવસ છે. આજે મારા દીકરા દર્શને પોતાના પરસેવાની પહેલી કમાણી લાવીને મારા ચરણોમાં મૂકી દીધી. પચીસ વર્ષ સુધી મિલમાં જે અપમાનો અને ભૂખ વેઠી હતી, તે તમામ દર્દ આજે એક પળમાં અમૃત બની ગયા.

કેશવે આગળ લખ્યું હતું કે મારી આંખોમાંથી આંસુ છલકાઈ રહ્યા હતા પણ મેં દર્શન સામે આંસુ ન વહેવા દીધા. જો હું રડી પડત તો મારા દીકરાને લાગત કે તેનો બાપ નબળો છે. મારે તેને એક મજબૂત અને સંઘર્ષશીલ માણસ બનાવવો હતો, તેથી મેં કઠોરતાનો મુખવટો પહેરી રાખ્યો હતો.

આગળના પાના પર જે સત્ય લખ્યું હતું તે વાંચતાં જ દર્શનના ગળામાંથી ડૂમો ભરાઈ ગયો. કેશવે લખ્યું હતું કે દર્શને મને કહ્યું કે આ પૈસાથી હું મારા માટે ચશ્મા અને ગરમ કોટ ખરીદું. પણ એક બાપ પોતાના દીકરાની પહેલી કમાણીને પોતાના અંગત મોજશોખમાં કેવી રીતે વાપરી શકે.

કેશવે લખ્યું હતું કે સંસારમાં દીકરાનો પહેલો પગાર એ માત્ર કાગળના ટુકડા નથી પણ સાક્ષાત લક્ષ્મી માતાનું સ્વરૂપ છે. આ પૈસામાં મારા દીકરાના રાત-દિવસના ઉજાગરા અને પવિત્ર સંસ્કારો ધબકે છે. આ પૈસાને વાપરી નાખવા એટલે મારા દીકરાના સ્વાભિમાન અને ગૌરવનું અપમાન કરવા સમાન છે.

કેશવે લખ્યું હતું કે મેં સંકલ્પ કર્યો છે કે હું જીવતેજીવ આ આઠ હજાર રૂપિયામાંથી એક પણ દમડી નહીં વાપરું. આ પરબીડિયું એ મારી જિંદગીની સૌથી મોટી કમાણી અને ગૌરવ છે. આ આખી દુનિયાના કરોડો રૂપિયા કરતાં પણ મારા માટે વધુ કિંમતી છે.

દર્શનના હાથમાંથી ડાયરી ધ્રૂજવા લાગી અને તેની આંખોમાંથી અવિરત ચોધાર આંસુ વહી નીકળ્યા. તેણે ડાયરીનાં પાનાં આગળ પલટાવ્યાં. આગળની નોંધ વાંચતાં જ તેનું કાળજું ચિરાઈ ગયું.

આઠ વર્ષ પહેલાં જ્યારે વૈશ્વિક મંદી આવી હતી ત્યારે દર્શનની કંપની અચાનક બંધ થઈ ગઈ હતી. દર્શન સતત છ મહિના સુધી બેરોજગાર રહ્યો હતો અને ભારે માનસિક તણાવમાં સરી પડ્યો હતો. તે સમયે ઘરમાં ખાવાના પણ સાંસા પડી ગયા હતા.

ડાયરીમાં કેશવે તે દિવસોની દર્દનાક હકીકત નોંધી હતી. કેશવે લખ્યું હતું કે આજે મારો દીકરો ઓરડામાં બેસીને છાનોમાનો રડતો હતો. ઘરમાં રાશન ખૂટી ગયું હતું અને દૂધવાળાના પૈસા બાકી હતા. મારી પત્ની પાર્વતીએ મને કહ્યું કે પેલી પેટીમાંથી દર્શનના પહેલા પગારના આઠ હજાર રૂપિયા કાઢીને ઘર ચલાવી લો.

પરંતુ કેશવે ડાયરીમાં લખ્યું હતું કે મેં પાર્વતીને સાફ ના પાડી દીધી. મેં કહ્યું કે આ મારા દીકરાની પહેલી સફળતાનું પવિત્ર પ્રતીક છે, તેના પર કોઈ સંકટનો પડછાયો પણ ન પડવો જોઈએ. જો હું આ પૈસા વાપરી નાખીશ તો મારા દીકરાનું મનોબળ કાયમ માટે તૂટી જશે.

પોતાના દીકરાના આ પવિત્ર પરબીડિયાને બચાવવા માટે સિત્તેર વર્ષની ઉંમરે કેશવે જે કર્યું હતું તે જાણીને દર્શનના પગ નીચેથી જમીન સાવ ખસી ગઈ. કેશવ તે છ મહિના દરમિયાન રાત્રિના સમયે એક બાંધકામ સાઇટ પર ચોકીદાર તરીકે નોકરી કરવા જતા હતા.

તેઓ આખી રાત લાકડી લઈને ટાઢ અને મચ્છરો વચ્ચે જાગતા હતા જેથી ઘરનું ગુજરાન ચાલે અને કોઈને ખબર ન પડે. સવારે આવીને તેઓ દર્શન સામે એવો ઢોંગ કરતા કે જાણે તેઓ મંદિરે દર્શન કરવા ગયા હતા. તેમણે પોતાનું શરીર ઘસી નાખ્યું પણ દીકરાની પહેલી કમાણીની એક નોટ પણ વપરાવા ન દીધી.

ડાયરીના છેલ્લા પાના પર કેશવે હજુ ગયા મહિને જ એક નોંધ લખી હતી. તેમાં લખ્યું હતું કે હવે મારું શરીર સાથ નથી આપતું અને કદાચ મારો અંતિમ સમય નજીક છે. મારા ગયા પછી દર્શનને આ પેટી મળશે ત્યારે કદાચ તે સમજી શકશે કે તેનો બાપ કંજૂસ નહોતો પણ પોતાના દીકરાના ગૌરવનો રક્ષક હતો.

કેશવે છેલ્લે લખ્યું હતું કે મારા દીકરા દર્શન, તેં મને આપેલો આ પહેલો પગાર એ મારા જીવનનો સાચો મોક્ષ છે. મને સ્વર્ગમાં પણ કોઈ કમી નહીં રહે કારણ કે મારી પાસે મારા દીકરાના પ્રેમની આ અમર મૂડી છે. તું સદાય સુખી રહે એ જ આ બાપનો આખરી આશીર્વાદ છે.

આ શબ્દો વાંચતાં જ દર્શનના ગળામાંથી જોરદાર પોક નીકળી ગઈ. તે પોતાના બંને હાથ મોં પર રાખીને જમીન પર બેસી પડ્યો અને ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડ્યો. તેના આંસુઓથી પિતાની જૂની ડાયરીનાં પાનાં ભીંજાઈ ગયાં.

દર્શનને પોતાની જાત પર અત્યંત ધિક્કાર અને પસ્તાવો થવા લાગ્યો. જે પિતાને તે આખી જિંદગી પથ્થર દિલના અને કઠોર માનતો રહ્યો, તે પિતા તેના માટે હિમાલય જેવો અડગ પ્રેમ છુપાવીને બેઠા હતા. પોતે મોંઘી ગાડીઓ અને સુખોમાં રાચતો રહ્યો અને પિતા તેના ગૌરવ માટે રાત્રે ચોકીદારી કરતા રહ્યા.

ઓસરીમાંથી અવાજ સાંભળીને માતા પાર્વતી અને પત્ની પૂજા દોડી આવ્યા. તેમણે દર્શનને આ રીતે જમીન પર બેસીને રડતો જોઈને ગભરાઈને પૂછ્યું કે શું થયું છે. દર્શને કશું બોલ્યા વગર પેલું પરબીડિયું અને ડાયરી માતાના હાથમાં મૂકી દીધા.

પાર્વતીએ એ જૂનું પરબીડિયું જોયું અને તેમની આંખોમાંથી પણ અશ્રુધારા વહી નીકળી. પાર્વતીએ રડતાં રડતાં કહ્યું કે બેટા દર્શન, તારા પિતા બહારથી નાળિયેર જેવા કઠોર હતા પણ અંદરથી સાક્ષાત અમૃત હતા. તેમણે આખી જિંદગી માત્ર તારા ભલા માટે જ શ્વાસ લીધા છે.

દર્શન એક ક્ષણનો પણ વિલંબ કર્યા વગર ઊભો થયો. તેણે પોતાના ધ્રૂજતા હાથમાં એ આઠ હજાર રૂપિયાનું પવિત્ર પરબીડિયું લીધું. તે દોડતો પિતાના ઓરડામાં ગયો અને પિતા કેશવના ખાટલા પાસે ઘૂંટણિયે પડી ગયો.

દર્શને પોતાના બંને હાથથી પિતાના પગ પકડી લીધા અને પોતાનું માથું તેમના ખોળામાં મૂકી દીધું. દર્શન નાના બાળકની જેમ ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડવા લાગ્યો. દર્શનના આંસુઓથી કેશવની જૂની ધોતી સાવ ભીંજાઈ ગઈ.

દર્શને પોક મૂકીને કહ્યું કે પિતાજી, મને માફ કરી દો. હું તમારો અભાગી અને આંધળો દીકરો છું જેણે તમારા દેવ જેવા પ્રેમને ક્યારેય ન ઓળખ્યો. મેં તમને પથ્થર દિલના માન્યા જ્યારે તમે મારા માટે પોતાનું લોહી વહાવી રહ્યા હતા.

દર્શનના આક્રંદ અને આંસુઓના સ્પર્શથી ખાટલા પર સૂતેલા કેશવની આંખો ધીમેથી ખૂલી. સામે પોતાના દીકરાને આ રીતે પોતાના ખોળામાં માથું મૂકીને રડતો જોઈને કેશવની આંખોમાંથી પણ આંસુ છલકાઈ આવ્યા. તેમણે પોતાના ધ્રૂજતા ડાબા હાથથી દર્શનના માથા પર હાથ મૂક્યો.

કેશવે અત્યંત ધીમા અને ગળગળા અવાજે કહ્યું કે બેટા દર્શન, રડ નહીં. એક બાપ પોતાના દીકરાથી ક્યારેય નારાજ ન હોઈ શકે. તેં મને તારી પહેલી કમાણી આપી તે દિવસે જ મારો સંસાર ધન્ય થઈ ગયો હતો.

દર્શને પેલું પરબીડિયું પિતાની સામે ધરીને કહ્યું કે પિતાજી, તમે આ પૈસા કેમ ન વાપર્યા. કેશવે ધ્રૂજતા હોઠે કહ્યું કે બેટા, આ પૈસા નહોતા પણ મારા દીકરાનું ગૌરવ હતું. એક બાપ પોતાના સંતાનના ગૌરવને ક્યારેય બજારમાં વેચી ન શકે.

આ સાંભળીને દર્શને પિતાના બંને હાથ પકડીને પોતાની આંખો અને છાતીએ ચાંપી લીધા. વર્ષોથી બંને વચ્ચે છવાયેલું મૌન અને કડવાશ પળભરમાં ઓગળીને પવિત્ર ગંગાજળ બની ગયા. આખા ઘરમાં પ્રેમ અને લાગણીનો દિવ્ય પ્રકાશ પથરાઈ ગયો.

દર્શને તે દિવસે એક અનોખો સંકલ્પ કર્યો. તેણે એ આઠ હજાર રૂપિયાના પરબીડિયાને એક સુંદર ચાંદીની ફ્રેમમાં મઢાવી લીધું. એ ફ્રેમને ઘરના મુખ્ય પૂજાઘરમાં ભગવાનની મૂર્તિની બરાબર બાજુમાં સ્થાપિત કરવામાં આવી.

દર્શને પોતાના સંતાનોને બોલાવીને કહ્યું કે આ કોઈ સામાન્ય પૈસા નથી પણ તમારા દાદાના ત્યાગ અને સંસ્કારોનું પવિત્ર મંદિર છે. જીવનમાં જ્યારે પણ મુશ્કેલી આવે ત્યારે આ ફ્રેમ સામે માથું નમાવજો, તમને સાચો માર્ગ આપોઆપ મળી જશે.

તે દિવસ પછી કેશવના ચહેરા પર એક અનોખી શાંતિ અને પરમ સંતોષ છવાઈ ગયા. પિતા અને પુત્ર વચ્ચેનો સંબંધ હવે શબ્દોનો મોહતાજ નહોતો રહ્યો પણ આત્માથી જોડાઈ ચૂક્યો હતો. ઘરમાં હવે જૂની કડવાશનો સન્નાટો નહીં પણ અસીમ પ્રેમ અને આદરનો કલરવ ગૂંજતો હતો.

માતા-પિતાનો પ્રેમ ઘણીવાર મૌન હોય છે જેને ઓળખવા માટે હૃદયની આંખોની જરૂર પડે છે. પિતા બહારથી ભલે કઠોર દેખાય પણ તેમની છાતીમાં સંતાનો માટે જે સમર્પણ ધબકતું હોય છે, તેની તુલના ઈશ્વર સાથે પણ થઈ શકતી નથી. દર્શનના આ સત્ય દર્શને સાબિત કરી દીધું કે સંસ્કારોની સાચી મૂડી પ્રેમ અને ત્યાગમાં જ સમાયેલી છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.